Które stwierdzenie o estrach jest prawdziwe?

proste estry to lotne ciecze o charakterystycznym zapachu

wszystkie estry dobrze rozpuszczają się w wodzie

Estry i tłuszcze – ściąga i quiz na kartkówkę

ogarniam.edu.pl · Chemia · Pochodne węglowodorówklasa 8 · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/sp/8/chemia/estry-i-tluszcze/

Estry i tłuszcze

Estry powstają z kwasów i alkoholi i często pięknie pachną. Tłuszcze to szczególne estry – glicerolu i wyższych kwasów tłuszczowych.

1Estryfikacja

Zapamiętaj

Kwas karboksylowy + alkohol ⇌ ester + woda (ogrzewanie, katalizator: stężony H₂SO₄)

Przykład: CH₃COOH + C₂H₅OH ⇌ CH₃COOC₂H₅ + H₂O. Grupa –OH odchodzi od kwasu, atom H – od alkoholu; razem tworzą wodę.
W estrze występuje grupa estrowa –COO–.
Reakcja jest odwracalna (⇌); rozkład estru wodą to hydroliza. Stężony kwas siarkowy(VI) jest żrący – to pokaz nauczyciela.

2Nazwy estrów

Pierwszy człon od kwasu (octan, mrówczan), drugi od alkoholu (metylu, etylu).

Ester	Wzór	Z czego powstaje
octan etylu (etanian etylu)	CH₃COOC₂H₅	kwas octowy + etanol
mrówczan metylu (metanian metylu)	HCOOCH₃	kwas mrówkowy + metanol
octan metylu (etanian metylu)	CH₃COOCH₃	kwas octowy + metanol

Wzór strukturalny octanu etylu – w środku wiązanie estrowe –COO–

Sprawdź, czy rozumiesz

Produktem reakcji kwasu octowego z etanolem jest

3Właściwości i zastosowania

Proste estry to lotne ciecze o charakterystycznym, często owocowym zapachu, słabo rozpuszczalne w wodzie, lżejsze od wody.
Aromaty spożywcze, perfumy, rozpuszczalniki (octan etylu – w zmywaczach do paznokci i klejach).

4Tłuszcze

Zapamiętaj

Tłuszcze – estry glicerolu i wyższych kwasów tłuszczowych.

Ze względu na pochodzenie: zwierzęce (smalec, masło, tran) i roślinne (oleje, oliwa, olej kokosowy).
Ze względu na stan skupienia: stałe – zwykle zbudowane głównie z reszt kwasów nasyconych (palmitynowego, stearynowego); ciekłe – z reszt kwasów nienasyconych (oleinowego). Pochodzenie nie przesądza o stanie: tran jest ciekły, olej kokosowy – stały.
Odróżnianie: tłuszcz nienasycony (np. olej) odbarwia wodę bromową, bo przyłącza brom do wiązań C=C; tłuszcz nasycony (np. łój) jej nie odbarwia.
Zmydlanie (dodatkowo): tłuszcz + zasada sodowa → mydło + glicerol.

Uwaga na błąd

Odwrócona nazwa estru, np. „etylan octu”. Najpierw kwas (octan), potem alkohol (etylu).

Sprawdź, czy rozumiesz

Jak odróżnić olej roślinny od tłuszczu nasyconego?

✎Ściąga: Estry i tłuszcze

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

Kwas karboksylowy + alkohol ⇌ ester + woda (ogrzewanie, katalizator: stężony H₂SO₄)
Tłuszcze – estry glicerolu i wyższych kwasów tłuszczowych.
Odróżnianie: tłuszcz nienasycony (np. olej) odbarwia wodę bromową, bo przyłącza brom do wiązań C=C; tłuszcz nasycony (np. łój) jej nie odbarwia.
Zmydlanie (dodatkowo): tłuszcz + zasada sodowa → mydło + glicerol.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

Katalizatorem reakcji estryfikacji jest
1. Astężony kwas siarkowy(VI)
2. Bwodorotlenek sodu
3. Ctlen
4. Dwoda
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: stężony kwas siarkowy(VI) – Stężony H₂SO₄ przyspiesza reakcję i wiąże wodę.
Produktem reakcji kwasu octowego z etanolem jest
1. Aoctan sodu
2. Betanian metylu
3. Cmrówczan etylu
4. Doctan etylu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: octan etylu – Kwas daje człon „octan”, alkohol – człon „etylu”.
Wzór mrówczanu metylu to
1. AHCOOC₂H₅
2. BHCOOCH₃
3. CCH₃COOCH₃
4. DCH₃COOH
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: HCOOCH₃ – Kwas mrówkowy HCOOH + metanol CH₃OH → HCOOCH₃ + H₂O.
Oprócz estru w reakcji estryfikacji powstaje
1. Awodór
2. Btlenek węgla(IV)
3. Csól
4. Dwoda
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: woda – Kwas oddaje grupę –OH, alkohol atom H – razem tworzą H₂O.
Tłuszcze to estry
1. Aglukozy i kwasu stearynowego
2. Betanolu i kwasu octowego
3. Cmetanolu i kwasu mrówkowego
4. Dglicerolu i wyższych kwasów tłuszczowych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: glicerolu i wyższych kwasów tłuszczowych – Alkoholem w tłuszczach jest zawsze glicerol.
Jak odróżnić olej roślinny od tłuszczu nasyconego?
1. Aolej odbarwia wodę bromową
2. Bolej barwi fenoloftaleinę na malinowo
3. Colej daje żółte zabarwienie ze stężonym HNO₃
4. Dolej daje granatowe zabarwienie z jodem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: olej odbarwia wodę bromową – Wiązania podwójne w resztach kwasów nienasyconych przyłączają brom.
Które stwierdzenie o estrach jest prawdziwe?
1. Awszystkie estry dobrze rozpuszczają się w wodzie
2. Bestry mają odczyn zasadowy
3. Cestry są solami
4. Dproste estry to lotne ciecze o charakterystycznym zapachu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: proste estry to lotne ciecze o charakterystycznym zapachu – Dlatego stosuje się je jako aromaty i w perfumach.
Który tłuszcz jest wyjątkiem od reguły „zwierzęce stałe, roślinne ciekłe”?
1. Aoliwa
2. Bmasło
3. Csmalec
4. Dtran
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: tran – Tran to ciekły tłuszcz zwierzęcy (z ryb); jest bogaty w reszty kwasów nienasyconych.

Cały dział „Pochodne węglowodorów”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytań Fiszki · 10 🔊 Posłuchaj notatki