Jakie grupy funkcyjne ma każdy aminokwas?

aminową –NH₂ i karboksylową –COOH

estrową –COO– i hydroksylową –OH

hydroksylową –OH i karboksylową –COOH

Co dzieje się z białkiem podczas denaturacji?

zmienia się jego budowa przestrzenna i traci funkcje

rozpada się na pojedyncze atomy

powstają nowe wiązania peptydowe

Aminokwasy i białka – ściąga i quiz na kartkówkę

ogarniam.edu.pl · Chemia · Pochodne węglowodorówklasa 8 · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/sp/8/chemia/aminokwasy-i-bialka/

Aminokwasy i białka

Białka zbudowane są z aminokwasów połączonych wiązaniami peptydowymi. Poznasz glicynę, powstawanie wiązania peptydowego, denaturację i wysalanie białek oraz sposób ich wykrywania.

1Aminokwasy

Aminokwas ma w cząsteczce dwie grupy funkcyjne: aminową –NH₂ i karboksylową –COOH.
Najprostszy aminokwas to glicyna NH₂–CH₂–COOH. To białe, krystaliczne ciało stałe, dobrze rozpuszczalne w wodzie.

Glicyna: grupa aminowa –NH₂ i grupa karboksylowa –COOH

2Wiązanie peptydowe

Grupa –COOH jednego aminokwasu reaguje z grupą –NH₂ drugiego i odłącza się cząsteczka wody: 2 NH₂–CH₂–COOH → NH₂–CH₂–CO–NH–CH₂–COOH + H₂O.

Zapamiętaj

Wiązanie peptydowe: –CO–NH– (łączy aminokwasy w białku).

Z dwóch cząsteczek glicyny powstaje dipeptyd i woda

Białka to bardzo długie łańcuchy aminokwasów (setki i tysiące). Zbudowane są z C, H, O, N, często też S.
Funkcje: budulcowa (mięśnie, włosy, skóra), enzymatyczna (przyspieszają reakcje w organizmie), transportowa (hemoglobina przenosi tlen), obronna (przeciwciała).

Sprawdź, czy rozumiesz

Co powstaje oprócz dipeptydu, gdy łączą się dwie cząsteczki glicyny?

3Denaturacja i wysalanie

Denaturacja – zmiana budowy przestrzennej białka (wiązania peptydowe zostają), białko traci swoje funkcje; zwykle jest nieodwracalna.
Denaturację powodują: wysoka temperatura (ścinanie białka jaja), stężone kwasy i zasady, sole metali ciężkich (np. CuSO₄), etanol.
Wysalanie – wytrącenie białka stężonym roztworem soli metali lekkich (np. NaCl); po dodaniu wody białko znów się rozpuszcza, więc proces jest odwracalny.

4Wykrywanie białek

Reakcja ksantoproteinowa: białko + stężony kwas azotowy(V) → żółte zabarwienie (dlatego HNO₃ barwi skórę na żółto). To pokaz nauczyciela.
Reakcja biuretowa (dodatkowo): białko + CuSO₄ w środowisku zasadowym → fioletowe zabarwienie.

Uwaga na błąd

Mylenie denaturacji z wysalaniem. Po denaturacji (np. ugotowane jajko) białko nie wraca do pierwotnej postaci, po wysalaniu NaCl – tak.

Sprawdź, czy rozumiesz

Który czynnik powoduje odwracalne wytrącenie białka (wysalanie)?

✎Ściąga: Aminokwasy i białka

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

Wiązanie peptydowe: –CO–NH– (łączy aminokwasy w białku).
Aminokwas ma w cząsteczce dwie grupy funkcyjne: aminową –NH₂ i karboksylową –COOH.
Białka to bardzo długie łańcuchy aminokwasów (setki i tysiące). Zbudowane są z C, H, O, N, często też S.
Denaturacja – zmiana budowy przestrzennej białka (wiązania peptydowe zostają), białko traci swoje funkcje; zwykle jest nieodwracalna.
Wysalanie – wytrącenie białka stężonym roztworem soli metali lekkich (np. NaCl); po dodaniu wody białko znów się rozpuszcza, więc proces jest odwracalny.
Reakcja ksantoproteinowa: białko + stężony kwas azotowy(V) → żółte zabarwienie (dlatego HNO₃ barwi skórę na żółto). To pokaz nauczyciela.
Reakcja biuretowa (dodatkowo): białko + CuSO₄ w środowisku zasadowym → fioletowe zabarwienie.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

Jakie grupy funkcyjne ma każdy aminokwas?
1. Aestrową –COO– i hydroksylową –OH
2. Baminową –NH₂ i karboksylową –COOH
3. Ctylko aminową –NH₂
4. Dhydroksylową –OH i karboksylową –COOH
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: aminową –NH₂ i karboksylową –COOH – Np. glicyna NH₂–CH₂–COOH.
Jak zapisujemy wiązanie peptydowe?
1. A–O–
2. B–COO–
3. C–NH₂
4. D–CO–NH–
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: –CO–NH– – –COO– to grupa estrowa, a –NH₂ – grupa aminowa.
Co powstaje oprócz dipeptydu, gdy łączą się dwie cząsteczki glicyny?
1. Aamoniak
2. Bwodór
3. Cwoda
4. Dtlenek węgla(IV)
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: woda – Grupa –OH z –COOH i atom H z –NH₂ tworzą H₂O.
Który pierwiastek występuje w białkach, a nie ma go w cukrach i tłuszczach?
1. Atlen
2. Bwęgiel
3. Cazot
4. Dwodór
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: azot – Azot pochodzi z grup aminowych aminokwasów.
Który czynnik powoduje odwracalne wytrącenie białka (wysalanie)?
1. Astężony kwas
2. Bsiarczan(VI) miedzi(II)
3. Cstężony roztwór chlorku sodu
4. Dwysoka temperatura
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: stężony roztwór chlorku sodu – Pozostałe czynniki powodują denaturację.
Co dzieje się z białkiem podczas denaturacji?
1. Azmienia się jego budowa przestrzenna i traci funkcje
2. Brozpada się na pojedyncze atomy
3. Cpowstają nowe wiązania peptydowe
4. Dzamienia się w cukier
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: zmienia się jego budowa przestrzenna i traci funkcje – Wiązania peptydowe zostają, ale zmienia się kształt cząsteczki białka.
Jakie zabarwienie daje białko ze stężonym HNO₃?
1. Ażółte
2. Bgranatowe
3. Cmalinowe
4. Dfioletowe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: żółte – To reakcja ksantoproteinowa; granatowe zabarwienie daje skrobia z jodem.
Ugotowanie jajka to przykład
1. Awysalania białka
2. Bdenaturacji białka
3. Crozpuszczania białka
4. Dhydrolizy skrobi
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: denaturacji białka – Wysoka temperatura nieodwracalnie zmienia budowę białka.

Cały dział „Pochodne węglowodorów”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytań Fiszki · 10 🔊 Posłuchaj notatki