✎Ściąga z działu
Argumentacja, perswazja i krytyczna lektura tekstów
- Teza, argument (z przykładem i komentarzem), kontrargument, wniosek. Fakt da się sprawdzić, opinia wyraża ocenę, perswazja jest jawna, manipulacja ukryta.
- Teza to stanowisko, które uzasadniasz. Argument to powód za tezą, a kontrargument to powód przeciwny. Wniosek zamyka rozumowanie.
- Przykład (scena, fakt, cytat) ilustruje argument, ale go nie zastępuje. Każdy argument krótko uzasadnij.
Notatka syntetyzująca i wypracowanie na maturze z polskiego
- Notatka: 60–90 wyrazów, 4 pkt (3 za treść, 1 za język). Wypracowanie P: min. 300 wyrazów, lektura obowiązkowa i inny utwór, 2 konteksty, do 35 pkt.
- Brak lektury obowiązkowej albo błąd kardynalny (np. pomylenie losów głównego bohatera) oznacza 0 pkt za całą pracę.
Styl i środki językowe w lekturach klasy III
- Środek językowy ma sens dopiero z funkcją. Stylizacja oddaje środowisko, metafora tworzy obraz, neologizm nadaje niezwykłość, a ironia pokazuje dystans.
- Styl to cechy wypowiedzi: słownictwo, składnia, obrazy, ton. Oceniaj go po konkretnych cechach, a nie po samej etykiecie epoki.
- Informatywna przekazuje wiadomości (reportaż Krall). Ekspresywna wyraża uczucia nadawcy (liryka). Impresywna chce wpłynąć na odbiorcę (np. apel w Do prostego człowieka Tuwima). Poetycka zwraca uwagę na formę. Fatyczna podtrzymuje kontakt (np. „halo, słyszysz?”). Metajęzykowa mówi o samym języku.
Porównanie konwencji: symbolizm, awangarda, groteska i styl eseju (rozszerzenie)
- Symbolizm to nastrój i symbol, awangarda to kondensacja i nowa metafora, groteska to zderzenie komizmu z grozą. W eseju liczy się osobisty głos i refleksja.
Wypracowanie na maturze rozszerzonej (rozszerzenie)
- Wypracowanie R: min. 400 wyrazów, lektura obowiązkowa i inne utwory (zwykle razem trzy), 1 kontekst, 35 pkt. Każdy utwór ma inną funkcję w argumentacji.
Konteksty, źródła i samodzielna praca z lekturą
- Kontekst ma służyć rozwiązaniu problemu. Źródła oceniaj po autorze, dacie i zgodności z lekturą, a lekturę czytaj, zamiast zastępować ją streszczeniem.
- Kontekst to wiedza spoza tekstu, która pomaga rozwiązać problem z polecenia. Ma wspierać rozumowanie, a nie być ozdobą.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Czym jest teza?
- APodsumowaniem na końcu
- BPrzykładem z lektury
- CStanowiskiem, które chcesz uzasadnić
- DStreszczeniem fabuły
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Stanowiskiem, które chcesz uzasadnić – Teza jest punktem wyjścia argumentacji.
Czym jest kontrargument?
- APowodem przeciw tezie, na który warto odpowiedzieć
- BZdaniem otwierającym pracę
- CDrugą wersją tezy
- DTytułem pracy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Powodem przeciw tezie, na który warto odpowiedzieć – Uczciwa argumentacja uwzględnia drugą stronę.
Czym różni się przykład od argumentu?
- APrzykład ilustruje argument, ale go nie zastępuje
- BTo dokładnie to samo
- CArgument to nazwa autora
- DPrzykład zawsze jest cytatem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Przykład ilustruje argument, ale go nie zastępuje – Argument uzasadnia, a przykład go ilustruje.
Ile wyrazów powinna mieć notatka syntetyzująca?
- ACo najmniej 300
- B150–200
- C30–40
- D60–90
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 60–90 – Notatka ma być krótka i skondensowana.
Co powinna zawierać notatka syntetyzująca?
- AStreszczenie jednej lektury
- BWyłącznie własne opinie piszącego
- CStanowiska obu autorów i ich zestawienie (punkty wspólne lub różnice)
- DDosłownie przepisane akapity z obu tekstów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Stanowiska obu autorów i ich zestawienie (punkty wspólne lub różnice) – Chodzi o syntezę dwóch tekstów własnymi słowami.
Ile punktów można zdobyć za notatkę syntetyzującą?
- A4
- B1
- C10
- D35
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 4 – Za treść są 3 pkt, a za poprawność językową 1 pkt.
Czym jest stylizacja?
- ANaśladowaniem cudzego stylu, np. gwary czy mowy potocznej
- BRymowaniem wersów
- CSkróceniem tekstu do jednego zdania
- DStreszczeniem akcji
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Naśladowaniem cudzego stylu, np. gwary czy mowy potocznej – Stylizacja ma wywołać wrażenie określonego języka lub środowiska.
Jaką rolę pełni gwara łowicka w Chłopach?
- AOddaje środowisko wsi i buduje klimat świata
- BPełni funkcję wyłącznie dekoracyjną
- CUkrywa temat powieści
- DZastępuje fabułę
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Oddaje środowisko wsi i buduje klimat świata – Dialektyzacja wzbogaca obraz świata przedstawionego.
Neologizm to
- Askrót nazwy
- Bsłowo stworzone przez autora
- Cwyraz z gwary
- Dcytat z innej książki
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: słowo stworzone przez autora – Przykłady znajdziesz w poezji Leśmiana.
Czym jest kontekst w pracy maturalnej?
- ASpisem treści
- BStreszczeniem lektury
- CWiedzą spoza tekstu, która wspiera rozwiązanie problemu
- DListą cytatów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Wiedzą spoza tekstu, która wspiera rozwiązanie problemu – Kontekst pomaga wyjaśnić sens utworu w polu polecenia.
Który kontekst dotyczy losów autora?
- AMitologiczny
- BBiblijny
- CBiograficzny
- DFilozoficzny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Biograficzny – Losy autora to kontekst biograficzny.
Który przykład ilustruje kontekst filozoficzny w Młodej Polsce?
- ARok urodzenia Staffa
- BCena biletu na spektakl
- CWpływ Nietzschego na nietzscheanizm
- DUkład stron w książce
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Wpływ Nietzschego na nietzscheanizm – Idee filozoficzne wpływały na postawy poetów.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.