ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Nauka o językuklasa 3 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/3/jezyk-polski/porownanie-konwencji-symbolizm-awangarda-groteska-i-styl-eseju/

Język polski · Nauka o języku · kl. 3 · zakres rozszerzony

Porównanie konwencji: symbolizm, awangarda, groteska i styl eseju

Porównasz trzy konwencje (symbolizm, awangardę, groteskę) i nauczysz się analizować styl eseju.

ok. 2 min czytania8 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Trzy konwencje obok siebie

Symbolizmnastrój, muzycznośćsymbol, synestezjawieloznacznośćTetmajer, StaffAwangardakondensacjanowa metafora, 3×Mdyscyplina formyPeiper, PrzybośGroteskakomizm zderzony z groząabsurd, deformacjanacisk społecznyWitkacy, Gombrowiczpytanie do każdej: jak wygląda obraz, język i wizja świata?
Symbolizm, awangarda i groteska w trzech kolumnach.
KryteriumSymbolizmAwangardaGroteska
Obraz światanastrój, symbol, wrażeniemiasto, masa, maszyna; nowa metaforazderzenie komizmu i grozy
Językmuzyczny, wieloznaczny, synestezjazwięzły, skondensowanyabsurd, deformacja, ironia
Człowiekwyobcowany artysta, kryzys wartościczłowiek nowoczesnościczłowiek pod naciskiem formy i władzy
PrzykładyTetmajer, StaffPeiper, PrzybośWitkacy, Gombrowicz

2Jak je porównywać

  • Krok 1: ustal kryteria, np. obraz świata, język i wizja człowieka.
  • Krok 2: dla każdego tekstu zapisz cechę z konkretnym przykładem (synestezja w Melodii mgieł nocnych, skrót i nowa metafora u Przybosia, kolejne przewroty w Szewcach).
  • Krok 3: dopiero teraz nazwij konwencję – najpierw cecha z tekstu, potem etykieta.
  • Krok 4: wyciągnij wniosek: jak zmienia się sposób widzenia świata i człowieka.
Sprawdź, czy rozumiesz

Które kryteria są dobre do porównania konwencji?

3Styl eseju

  • Esej ma swobodną kompozycję, osobisty głos autora i refleksję. Często łączy argument z obrazem, ironią lub dygresją.
  • Analizując styl eseju, sprawdź: kto mówi (ja czy my), jaki jest ton, jakie środki (metafory, pytania retoryczne, ironia) i po co.
Zapamiętaj

Symbolizm to nastrój i symbol, awangarda to kondensacja i nowa metafora, groteska to zderzenie komizmu z grozą. W eseju liczy się osobisty głos i refleksja.

Uwaga na błąd

Porównanie bez kryterium („jedno jest smutne, drugie śmieszne”). Ustal kryteria, zanim zaczniesz zestawiać teksty.

✎Ściąga: Porównanie konwencji: symbolizm, awangarda, groteska i styl eseju

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Symbolizm to nastrój i symbol, awangarda to kondensacja i nowa metafora, groteska to zderzenie komizmu z grozą. W eseju liczy się osobisty głos i refleksja.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Co jest typowe dla symbolizmu?

    1. AReportażowa faktografia
    2. BNastrój, symbol i wieloznaczność
    3. CZderzenie komizmu z grozą
    4. DHasło „3×M”
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Nastrój, symbol i wieloznaczność – Symbolizm wyraża to, co trudno nazwać wprost.

  2. Co jest typowe dla awangardy krakowskiej?

    1. AMuzyczność i synestezja jako cel
    2. BKondensacja i nowa metafora
    3. CGwarowa stylizacja
    4. DAbsurd i groteska
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Kondensacja i nowa metafora – Awangarda ceniła zwięzłość i dyscyplinę obrazu.

  3. Czym jest groteska?

    1. AOpisem krajobrazu
    2. BZderzeniem komizmu i grozy oraz sprzecznych konwencji
    3. CWyłącznie żartem
    4. DRodzajem rymu
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Zderzeniem komizmu i grozy oraz sprzecznych konwencji – Groteska zderza sprzeczne porządki i niepokoi.

  4. Który zestaw tekstów ilustruje groteskę?

    1. ASzewcy Witkacego i Ferdydurke Gombrowicza
    2. BZdążyć przed Panem Bogiem
    3. CMelodia mgieł nocnych i Deszcz jesienny
    4. DWiersze Przybosia
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Szewcy Witkacego i Ferdydurke Gombrowicza – Oba teksty zderzają nieprzystające porządki.

  5. Które kryteria są dobre do porównania konwencji?

    1. AImię autora i rok urodzenia
    2. BKolor okładki i liczba stron
    3. CCena książki i wydawca
    4. DObraz świata, język i wizja człowieka
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Obraz świata, język i wizja człowieka – Kryteria muszą dotyczyć tekstu i jego sensu.

  6. Co cechuje esej?

    1. ASwobodna kompozycja, osobisty głos i refleksja
    2. BRymowana forma
    3. CŚcisły schemat bez własnego zdania
    4. DWyłącznie suche dane
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Swobodna kompozycja, osobisty głos i refleksja – Esej łączy argument z osobistym spojrzeniem.

  7. Co sprawdzasz, analizując styl eseju?

    1. ATylko rok wydania
    2. BTylko tytuł
    3. CKto mówi, jaki jest ton, jakie środki i po co
    4. DTylko liczbę akapitów
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Kto mówi, jaki jest ton, jakie środki i po co – Styl eseju wyraża się w głosie autora i środkach językowych.

  8. Co jest błędem przy porównywaniu konwencji?

    1. AWybór trzech kryteriów
    2. BWyciągnięcie wniosku
    3. CZestawianie tekstów bez ustalonych kryteriów
    4. DOpieranie się na konkretach z tekstu
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Zestawianie tekstów bez ustalonych kryteriów – Bez kryteriów porównanie staje się zbiorem luźnych uwag.

Cały dział „Nauka o języku”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 8🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 3

Argumentacja, perswazja i krytyczna lektura tekstówNotatka syntetyzująca i wypracowanie na maturze z polskiegoStyl i środki językowe w lekturach klasy IIIWypracowanie na maturze rozszerzonejKonteksty, źródła i samodzielna praca z lekturąMłoda Polska – modernizm, dekadentyzm i postawy wobec kryzysuTetmajer i Staff – wybrane wierszeImpresjonizm, symbolizm i synestezja w poezji Młodej PolskiStanisław Wyspiański – „Wesele”„Wesele” – widma, złoty róg i chocholi taniecKonwencje dramatu: Dziady cz. III i Kordian, Wesele i SzewcyWładysław Reymont – „Chłopi” (fragmenty)Dwudziestolecie – Skamander, awangarda, katastrofizmTuwim i Pawlikowska-Jasnorzewska – wybrane wierszeLeśmian i Czechowicz – wybrane wierszePrzyboś i poetyka awangardyStefan Żeromski – „Przedwiośnie”Witold Gombrowicz – „Ferdydurke” (fragmenty)Stanisław Ignacy Witkiewicz – „Szewcy”Franz Kafka – „Proces” (fragmenty)Bruno Schulz – „Sklepy cynamonowe” (wybrane opowiadania)Michaił Bułhakow – „Mistrz i Małgorzata”Krzysztof Kamil Baczyński – wybrane wierszeTadeusz Borowski – „Proszę państwa do gazu”Gustaw Herling-Grudziński – „Inny świat” (fragmenty)Hanna Krall – „Zdążyć przed Panem Bogiem”Borowski, Herling-Grudziński, Krall – porównanie świadectwFormy wypowiedzi R: esej, interpretacja porównawcza, reportaż, felietonLektury w klasie III: P, R i uzupełniające