Czym jest stylizacja?

Naśladowaniem cudzego stylu, np. gwary czy mowy potocznej

Skróceniem tekstu do jednego zdania

Jaką rolę pełni gwara łowicka w Chłopach?

Oddaje środowisko wsi i buduje klimat świata

Pełni funkcję wyłącznie dekoracyjną

Mówieniem z dystansem, inaczej niż się myśli, by coś odsłonić

Powtórzeniem tej samej głoski

przeniesienie znaczenia przez podobieństwo

porównanie z wyrazem „jak”

Które zdanie jest wypowiedzią o funkcji impresywnej?

Ostrzegawczy apel do czytelnika, by nie dać się manipulować

Wypowiedź, która mówi o samej gramatyce

Dokładny opis daty i miejsca wydarzenia

Styl i środki językowe w lekturach klasy III

ogarniam.edu.pl · Język polski · Nauka o językuklasa 3 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/3/jezyk-polski/styl-i-srodki-jezykowe-w-lekturach-klasy-iii/

Nauczysz się rozpoznawać stylizację, metaforę, neologizm i ironię w lekturach klasy III i wyjaśniać, po co autor ich używa.

1Styl to zestaw wyborów

Styl to cechy wypowiedzi: słownictwo, składnia, obrazy, ton. Oceniaj go po konkretnych cechach, a nie po samej etykiecie epoki.

2Środki i ich funkcje

Środek	Co to jest	Przykład z lektur	Funkcja
Stylizacja	naśladowanie cudzego stylu (gwarowego, potocznego, biblijnego)	gwara łowicka w Chłopach	oddaje środowisko i klimat świata
Metafora	przeniesienie znaczenia przez podobieństwo	nowa metafora awangardy (Przyboś)	tworzy nowy obraz świata
Neologizm	słowo stworzone przez autora	Leśmian, Dusiołek	obraz, muzyczność, niezwykłość
Ironia	mówienie z dystansem, inaczej niż się myśli	Gombrowicz, Borowski	odsłania absurd lub wzmacnia grozę

Sprawdź, czy rozumiesz

Czym jest ironia?

3Funkcje wypowiedzi

Informatywna przekazuje wiadomości (reportaż Krall). Ekspresywna wyraża uczucia nadawcy (liryka). Impresywna chce wpłynąć na odbiorcę (np. apel w Do prostego człowieka Tuwima). Poetycka zwraca uwagę na formę. Fatyczna podtrzymuje kontakt (np. „halo, słyszysz?”). Metajęzykowa mówi o samym języku.

4Analiza środka krok po kroku

Krok 1: znajdź w tekście zabieg i zacytuj go krótko.
Krok 2: nazwij go (np. stylizacja gwarowa, neologizm, ironia).
Krok 3: napisz, co robi w tym miejscu: jaki obraz, nastrój lub ocenę buduje.
Krok 4: połącz to z sensem całości, np. gwara w Chłopach pokazuje świat wsi „od środka”.

Zapamiętaj

Środek językowy ma sens dopiero z funkcją. Stylizacja oddaje środowisko, metafora tworzy obraz, neologizm nadaje niezwykłość, a ironia pokazuje dystans.

Uwaga na błąd

Wymienianie środków bez funkcji („występuje metafora i ironia”). Napisz, co dany zabieg robi w tym konkretnym fragmencie.

Sprawdź, czy rozumiesz

Jaki zapis jest poprawnym omówieniem stylu?

✎Ściąga: Styl i środki językowe w lekturach klasy III

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

Środek językowy ma sens dopiero z funkcją. Stylizacja oddaje środowisko, metafora tworzy obraz, neologizm nadaje niezwykłość, a ironia pokazuje dystans.
Styl to cechy wypowiedzi: słownictwo, składnia, obrazy, ton. Oceniaj go po konkretnych cechach, a nie po samej etykiecie epoki.
Informatywna przekazuje wiadomości (reportaż Krall). Ekspresywna wyraża uczucia nadawcy (liryka). Impresywna chce wpłynąć na odbiorcę (np. apel w Do prostego człowieka Tuwima). Poetycka zwraca uwagę na formę. Fatyczna podtrzymuje kontakt (np. „halo, słyszysz?”). Metajęzykowa mówi o samym języku.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

Czym jest stylizacja?
1. ANaśladowaniem cudzego stylu, np. gwary czy mowy potocznej
2. BRymowaniem wersów
3. CSkróceniem tekstu do jednego zdania
4. DStreszczeniem akcji
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Naśladowaniem cudzego stylu, np. gwary czy mowy potocznej – Stylizacja ma wywołać wrażenie określonego języka lub środowiska.
Jaką rolę pełni gwara łowicka w Chłopach?
1. AOddaje środowisko wsi i buduje klimat świata
2. BPełni funkcję wyłącznie dekoracyjną
3. CUkrywa temat powieści
4. DZastępuje fabułę
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Oddaje środowisko wsi i buduje klimat świata – Dialektyzacja wzbogaca obraz świata przedstawionego.
Neologizm to
1. Askrót nazwy
2. Bsłowo stworzone przez autora
3. Cwyraz z gwary
4. Dcytat z innej książki
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: słowo stworzone przez autora – Przykłady znajdziesz w poezji Leśmiana.
Czym jest ironia?
1. ARymem w końcu wersu
2. BDosłownym opisem faktów
3. CPowtórzeniem tej samej głoski
4. DMówieniem z dystansem, inaczej niż się myśli, by coś odsłonić
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Mówieniem z dystansem, inaczej niż się myśli, by coś odsłonić – Ironia pozwala pokazać absurd lub wzmocnić grozę (Borowski, Gombrowicz).
Metafora to
1. Aprzeniesienie znaczenia przez podobieństwo
2. Bzdrobnienie
3. Cporównanie z wyrazem „jak”
4. Dpowtórzenie wyrazu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: przeniesienie znaczenia przez podobieństwo – Dzięki metaforze powstaje nowy obraz.
Które zdanie jest wypowiedzią o funkcji impresywnej?
1. AWyłącznie powitanie
2. BWypowiedź, która mówi o samej gramatyce
3. COstrzegawczy apel do czytelnika, by nie dać się manipulować
4. DDokładny opis daty i miejsca wydarzenia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Ostrzegawczy apel do czytelnika, by nie dać się manipulować – Impresywna chce wpłynąć na odbiorcę.
Którą funkcję pełni wypowiedź „halo, słyszysz mnie?”
1. APoetycką
2. BFatyczną, bo sprawdza kontakt
3. CMetajęzykową
4. DInformatywną
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Fatyczną, bo sprawdza kontakt – Takie wypowiedzi podtrzymują kontakt z rozmówcą.
Jaki zapis jest poprawnym omówieniem stylu?
1. AW wierszu jest dużo środków stylistycznych
2. BNeologizmy w Dusiołku tworzą niezwykły, baśniowy obraz i nadają wierszowi muzyczność
3. CStyl jest ładny
4. DAutor używa różnych słów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Neologizmy w Dusiołku tworzą niezwykły, baśniowy obraz i nadają wierszowi muzyczność – Dobra analiza łączy środek z jego funkcją.

Cały dział „Nauka o języku”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytań Fiszki · 10 🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 3

Argumentacja, perswazja i krytyczna lektura tekstów Notatka syntetyzująca i wypracowanie na maturze z polskiego Porównanie konwencji: symbolizm, awangarda, groteska i styl eseju Wypracowanie na maturze rozszerzonej Konteksty, źródła i samodzielna praca z lekturą Młoda Polska – modernizm, dekadentyzm i postawy wobec kryzysu Tetmajer i Staff – wybrane wiersze Impresjonizm, symbolizm i synestezja w poezji Młodej Polski Stanisław Wyspiański – „Wesele”„Wesele” – widma, złoty róg i chocholi taniec Konwencje dramatu: Dziady cz. III i Kordian, Wesele i Szewcy Władysław Reymont – „Chłopi” (fragmenty)Dwudziestolecie – Skamander, awangarda, katastrofizm Tuwim i Pawlikowska-Jasnorzewska – wybrane wiersze Leśmian i Czechowicz – wybrane wiersze Przyboś i poetyka awangardy Stefan Żeromski – „Przedwiośnie”Witold Gombrowicz – „Ferdydurke” (fragmenty)Stanisław Ignacy Witkiewicz – „Szewcy”Franz Kafka – „Proces” (fragmenty)Bruno Schulz – „Sklepy cynamonowe” (wybrane opowiadania)Michaił Bułhakow – „Mistrz i Małgorzata”Krzysztof Kamil Baczyński – wybrane wiersze Tadeusz Borowski – „Proszę państwa do gazu”Gustaw Herling-Grudziński – „Inny świat” (fragmenty)Hanna Krall – „Zdążyć przed Panem Bogiem”Borowski, Herling-Grudziński, Krall – porównanie świadectw Formy wypowiedzi R: esej, interpretacja porównawcza, reportaż, felieton Lektury w klasie III: P, R i uzupełniające