✎Ściąga z działu
Rośliny naszej okolicy
- Owoce mają tylko rośliny okrytonasienne – ich nasiona są w owocach ukryte (okryte).
- Drzewo ma jedną grubą, zdrewniałą łodygę – pień, np. dąb, sosna.
- Krzew ma kilka zdrewniałych łodyg wyrastających tuż przy ziemi, np. leszczyna, bez czarny.
Fotosynteza i oddychanie
- Bez światła nie ma fotosyntezy.
- Fotosynteza to wytwarzanie pokarmu przez rośliny (a także glony) przy udziale światła.
- Pochłania dwutlenek węgla z powietrza, dlatego rośliny pomagają ograniczać zmianę klimatu.
Zwierzęta naszej okolicy
- Owady mają 6 odnóży, pajęczaki – 8. Kręgowce mają kręgosłup, bezkręgowce – nie.
- Kręgowce mają wewnętrzny szkielet z kręgosłupem.
- Bezkręgowce nie mają kręgosłupa. To większość zwierząt na Ziemi.
Grzyby kapeluszowe
- Owocnik to tylko część grzyba. Grzybnia żyje w ziemi wiele lat i wytwarza nowe owocniki.
- Pleśnie to grzyby bez kapelusza – widzimy je jako puszysty nalot na zepsutym chlebie lub owocach. Spleśniałe jedzenie wyrzucamy.
- Drożdże to grzyby zbudowane z jednej komórki. Używa się ich do pieczenia chleba i ciasta.
Rośliny i grzyby trujące, zwierzęta jadowite
- Nie znasz – nie zrywaj, nie smakuj, nie jedz.
- Muchomor sromotnikowy to najgroźniejszy grzyb w Polsce. Nawet jeden grzyb może zabić.
- Muchomor czerwony (czerwony w białe kropki) też jest trujący.
Skały w naszej okolicy
- Skały dzielimy na lite (np. granit), zwięzłe (np. glina) i luźne (np. piasek).
- Minerały to naturalne substancje, z których zbudowane są skały, np. kwarc.
- Skała to naturalny materiał zbudowany z jednego lub kilku minerałów. Na przykład granit składa się z kwarcu, skalenia i miki.
Gleba
- Gleba = okruchy skalne + próchnica + woda + powietrze + organizmy.
- Gleba to wierzchnia, luźna warstwa ziemi, w której rosną rośliny.
- Próchnica powstaje z rozkładu szczątków roślin i zwierząt (np. liści) przez bakterie, grzyby i dżdżownice. Zawiera składniki potrzebne roślinom.
Skład powietrza: tlen i dwutlenek węgla
- Tlen podtrzymuje palenie, a dwutlenek węgla nie. Dlatego CO₂ jest w gaśnicach śniegowych.
- Tlen wykrywa tlące się łuczywko, a dwutlenek węgla – mętniejąca woda wapienna.
- Powietrze to mieszanina gazów. Skład suchego powietrza:
Krajobraz najbliższej okolicy
- Krajobraz kulturowy powstał w wyniku działalności człowieka.
- Krajobraz to wygląd terenu, który widzimy wokół siebie.
- Krajobraz naturalny jest prawie niezmieniony przez człowieka, np. bagna nad Biebrzą, wysokie partie Tatr.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Czym krzew różni się od drzewa?
- Anigdy nie ma liści ani kwiatów
- Bma kilka zdrewniałych łodyg zamiast jednego pnia
- Cma zawsze igły zamiast liści
- Dma miękką, zieloną łodygę zamiast pnia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: ma kilka zdrewniałych łodyg zamiast jednego pnia – Drzewo ma jeden pień, a krzew kilka zdrewniałych łodyg od ziemi.
Drzewo ma liście z zaokrąglonymi klapami, a jego owocami są żołędzie. Co to za drzewo?
- Alipa
- Bklon
- Cdąb
- Dkasztanowiec
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: dąb – Żołędzie to owoce dębu.
Jakich substancji potrzebuje roślina do fotosyntezy?
- Atlenu i wody
- Bcukru i tlenu
- Cwody i dwutlenku węgla
- Dcukru i dwutlenku węgla
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: wody i dwutlenku węgla – Z wody i dwutlenku węgla roślina w świetle wytwarza cukier i tlen.
Co powstaje podczas fotosyntezy?
- Atlen i dwutlenek węgla
- Bwoda i dwutlenek węgla
- Cenergia i dwutlenek węgla
- Dcukier i tlen
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: cukier i tlen – Produktami fotosyntezy są cukier (glukoza) i tlen.
Co mają wszystkie kręgowce?
- Apióra
- Bsześć odnóży
- Ckręgosłup
- Dłuski
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: kręgosłup – Kręgosłup odróżnia kręgowce od bezkręgowców.
Ile odnóży ma owad?
- A6
- B4
- C10
- D8
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 6 – Owady, np. biedronka i mrówka, mają 6 odnóży.
Jak nazywa się sieć cienkich nitek grzyba ukryta w ziemi?
- Agrzybnia
- Bowocnik
- Ctrzon
- Dkapelusz
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: grzybnia – Grzybnia to właściwy grzyb, a owocnik wyrasta z niej nad ziemię.
Którą część grzyba zbieramy w lesie?
- Azarodnik
- Bkorzeń
- Cgrzybnię
- Dowocnik
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: owocnik – Zbieramy owocnik – kapelusz z trzonem; grzybnia zostaje w ziemi.
Który grzyb jest najgroźniejszy w Polsce?
- Aczubajka kania
- Bborowik szlachetny
- Cmuchomor sromotnikowy
- Dmuchomor czerwony
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: muchomor sromotnikowy – Muchomor sromotnikowy jest śmiertelnie trujący nawet w niewielkiej ilości.
Jakiego koloru są blaszki muchomora sromotnikowego?
- Abrązowe
- Bróżowe
- Cżółte
- Dbiałe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: białe – Białe blaszki odróżniają go np. od pieczarki, która ma blaszki różowe lub brązowe.
Do której grupy skał należy piasek?
- Aluźne
- Btwarde
- Czwięzłe
- Dlite
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: luźne – Ziarna piasku nie są ze sobą połączone, dlatego to skała luźna.
Którą skałę po zwilżeniu można ugniatać jak plastelinę?
- Aglinę
- Bżwir
- Cgranit
- Dwapień
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: glinę – Glina to skała zwięzła – wilgotna staje się plastyczna.
Z czego powstaje próchnica?
- Az piasku zmieszanego z wodą
- Bze zwietrzałej skały
- Cz soli przyniesionych przez deszcz
- Dz rozłożonych szczątków roślin i zwierząt
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: z rozłożonych szczątków roślin i zwierząt – Szczątki organizmów rozkładają bakterie, grzyby i dżdżownice, tworząc próchnicę.
Która gleba jest zwykle najżyźniejsza?
- Ajasna i sypka
- Bzłożona z samego piasku
- Czbita i bardzo lepka
- Dciemna, z dużą ilością próchnicy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: ciemna, z dużą ilością próchnicy – Ciemna barwa świadczy o dużej ilości próchnicy, która odżywia rośliny.
Którego gazu jest w powietrzu najwięcej?
- Aargonu
- Bdwutlenku węgla
- Ctlenu
- Dazotu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: azotu – Azot stanowi ok. 78% powietrza.
Na diagramie kołowym składu powietrza jeden wycinek zajmuje około jednej piątej koła. Jaki to gaz?
- Aazot
- Btlen
- Cpara wodna
- Ddwutlenek węgla
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: tlen – Tlenu jest ok. 21%, czyli mniej więcej jedna piąta powietrza.
Co to jest krajobraz?
- Awyłącznie lasy i łąki w okolicy
- Bwygląd terenu, który widzimy wokół siebie
- Cmapa okolicy narysowana w skali
- Dzdjęcie terenu zrobione z samolotu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: wygląd terenu, który widzimy wokół siebie – Krajobraz to wygląd terenu ze wszystkimi jego składnikami.
Który zestaw zawiera wyłącznie elementy krajobrazu stworzone przez człowieka?
- Arzeka, las, droga
- Bpagórek, pole, jezioro
- Cdroga, most, osiedle
- Ddolina, most, łąka
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: droga, most, osiedle – Rzeka, las, pagórek, jezioro i dolina powstały w przyrodzie.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.