1Fotosynteza
- Fotosynteza to wytwarzanie pokarmu przez rośliny (a także glony) przy udziale światła.
- Zachodzi głównie w liściach, w komórkach z zielonym barwnikiem – chlorofilem, który pochłania światło.
- Zapis słowny: woda + dwutlenek węgla → (światło, chlorofil) → cukier (glukoza) + tlen.
- Wodę roślina pobiera korzeniami, a dwutlenek węgla – z powietrza przez liście.
- Światło dostarcza energii do wytworzenia cukru. Cukier roślina zużywa do życia i wzrostu, a zapas magazynuje, np. jako skrobię w ziemniakach.
Bez światła nie ma fotosyntezy.
2Znaczenie fotosyntezy
- Daje pokarm – rośliny są początkiem łańcuchów pokarmowych.
- Daje tlen, którym oddycha większość organizmów.
- Pochłania dwutlenek węgla z powietrza, dlatego rośliny pomagają ograniczać zmianę klimatu.
Po co organizmom oddychanie komórkowe?
Energia z cukru jest potrzebna do wszystkich czynności życiowych.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Oddychanie komórkowe
- Oddychanie komórkowe to uwalnianie energii z cukru w komórkach: cukier + tlen → energia + dwutlenek węgla + woda.
- Energia jest potrzebna do wszystkich czynności życiowych.
- Oddychanie zachodzi we wszystkich organizmach, także w roślinach, przez całą dobę.
| cecha | fotosynteza | oddychanie komórkowe |
|---|---|---|
| kto | rośliny i inne organizmy z chlorofilem | wszystkie organizmy |
| kiedy | tylko w świetle | cały czas, w dzień i w nocy |
| co jest pobierane | woda i dwutlenek węgla | cukier i tlen |
| co powstaje | cukier i tlen | energia, dwutlenek węgla i woda |
„rośliny nie oddychają, tylko prowadzą fotosyntezę” – rośliny oddychają przez całą dobę.
4Doświadczenia
- Moczarka kanadyjska w wodzie na świetle wydziela pęcherzyki tlenu – im silniejsze światło, tym więcej. W ciemności pęcherzyków prawie nie ma. Wniosek: fotosynteza zależy od światła.
- Dmuchamy słomką do wody wapiennej – woda mętnieje. Wniosek: wydychane powietrze zawiera dwutlenek węgla.
- Butelka z ciepłą wodą, cukrem i drożdżami, z balonikiem na szyjce: balonik się napełnia. Gaz z butelki zmętnia wodę wapienną, więc to dwutlenek węgla. Drożdże rozkładają cukier – to fermentacja.
Dlaczego balonik na butelce z drożdżami, cukrem i ciepłą wodą się napełnia?
To fermentacja – drożdże rozkładają cukier, a powstający dwutlenek węgla wypełnia balonik.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Fotosynteza i oddychanie
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Bez światła nie ma fotosyntezy.
- Fotosynteza to wytwarzanie pokarmu przez rośliny (a także glony) przy udziale światła.
- Pochłania dwutlenek węgla z powietrza, dlatego rośliny pomagają ograniczać zmianę klimatu.
- Oddychanie komórkowe to uwalnianie energii z cukru w komórkach: cukier + tlen → energia + dwutlenek węgla + woda.
- Moczarka kanadyjska w wodzie na świetle wydziela pęcherzyki tlenu – im silniejsze światło, tym więcej. W ciemności pęcherzyków prawie nie ma. Wniosek: fotosynteza zależy od światła.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Jakich substancji potrzebuje roślina do fotosyntezy?
- Atlenu i wody
- Bcukru i tlenu
- Cwody i dwutlenku węgla
- Dcukru i dwutlenku węgla
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: wody i dwutlenku węgla – Z wody i dwutlenku węgla roślina w świetle wytwarza cukier i tlen.
Co powstaje podczas fotosyntezy?
- Atlen i dwutlenek węgla
- Bwoda i dwutlenek węgla
- Cenergia i dwutlenek węgla
- Dcukier i tlen
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: cukier i tlen – Produktami fotosyntezy są cukier (glukoza) i tlen.
Kiedy rośliny oddychają?
- Atylko w dzień
- Btylko w nocy
- Cprzez całą dobę
- Dtylko zimą
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: przez całą dobę – Oddychanie dostarcza energii stale, więc zachodzi w dzień i w nocy.
Moczarkę kanadyjską w wodzie oświetlano coraz silniej. Co zaobserwowano?
- Apęcherzyków było coraz mniej
- Bwoda w naczyniu zaczęła mętnieć
- Cliczba pęcherzyków się nie zmieniała
- Dwydzielało się coraz więcej pęcherzyków gazu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: wydzielało się coraz więcej pęcherzyków gazu – Im więcej światła, tym szybciej zachodzi fotosynteza i tym więcej tlenu powstaje.
Po co organizmom oddychanie komórkowe?
- Ażeby pobrać dwutlenek węgla
- Bżeby wytworzyć cukier z wody
- Cżeby wytworzyć chlorofil
- Dżeby uzyskać energię z cukru
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: żeby uzyskać energię z cukru – Energia z cukru jest potrzebna do wszystkich czynności życiowych.
Jak wykryć dwutlenek węgla w wydychanym powietrzu?
- Awdmuchać powietrze do słonej wody, która zacznie parować
- Bwdmuchać powietrze do oleju, który zgęstnieje
- Cpodstawić świecę, która zapłonie jaśniej
- Dwdmuchać powietrze do wody wapiennej, która zmętnieje
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: wdmuchać powietrze do wody wapiennej, która zmętnieje – Woda wapienna mętnieje w obecności dwutlenku węgla.
Dlaczego balonik na butelce z drożdżami, cukrem i ciepłą wodą się napełnia?
- Acukier rozpuszcza się i wydziela powietrze
- Bciepła woda zamienia się w parę wodną
- Cdrożdże wytwarzają tlen w fotosyntezie
- Ddrożdże rozkładają cukier i wydzielają dwutlenek węgla
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: drożdże rozkładają cukier i wydzielają dwutlenek węgla – To fermentacja – drożdże rozkładają cukier, a powstający dwutlenek węgla wypełnia balonik.
Która cecha dotyczy oddychania komórkowego, a nie fotosyntezy?
- Awymaga chlorofilu
- Bzachodzi tylko w świetle
- Cwytwarza tlen
- Dzachodzi we wszystkich organizmach
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: zachodzi we wszystkich organizmach – Oddychają wszystkie organizmy, a fotosynteza zachodzi tylko u organizmów z chlorofilem.
Cały dział „W terenie i najbliższym otoczeniu”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.