1Skład i powstawanie gleby
- Gleba to wierzchnia, luźna warstwa ziemi, w której rosną rośliny.
- Składa się z: okruchów skalnych (piasku, pyłu i iłu ze zwietrzałej skały), próchnicy, wody, powietrza i organizmów (dżdżownice, bakterie, grzyby, larwy owadów).
- Próchnica powstaje z rozkładu szczątków roślin i zwierząt (np. liści) przez bakterie, grzyby i dżdżownice. Zawiera składniki potrzebne roślinom.
- Gleba powstaje bardzo powoli, przez setki, a nawet tysiące lat: skała kruszy się (wietrzenie) pod wpływem wody, mrozu, zmian temperatury i korzeni, a organizmy dostarczają próchnicy.
Gleba = okruchy skalne + próchnica + woda + powietrze + organizmy.
2Barwa i uziarnienie
- Ciemna gleba zawiera dużo próchnicy i jest zwykle żyzna, jasna – mało próchnicy.
| rodzaj gleby | cechy | przydatność do uprawy |
|---|---|---|
| piaszczysta | jasna, sypka, szybko przepuszcza wodę i wysycha | mała – gleba uboga |
| gliniasta | zbita, lepka, długo zatrzymuje wodę, mało powietrza | średnia – bywa zbyt mokra |
| ziemia ogrodowa (z kompostem) | ciemna, pulchna, dużo próchnicy i organizmów | duża – gleba żyzna |
„gleba to tylko rozdrobnione skały” – bez próchnicy, wody, powietrza i organizmów nie byłoby gleby.
Jak powstaje gleba?
Gleba tworzy się przez setki, a nawet tysiące lat dzięki wietrzeniu skał i działalności organizmów.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Badamy próbkę gleby
- W terenie pobieramy próbkę łopatką i oglądamy przez lupę barwę, ziarna i organizmy (zwierzęta wypuszczamy). Roztarty w palcach piasek jest szorstki, a glina – śliska i lepka.
- Słoik z wodą: wsypujemy glebę, zalewamy wodą, mieszamy i czekamy. Na dno opada piasek, wyżej osiadają drobniejsze pył i ił, a na powierzchni pływają szczątki roślin.
- Przepuszczalność: do lejków z sączkiem wsypujemy różne gleby i wlewamy tyle samo wody. Najszybciej przecieka przez glebę piaszczystą, najwolniej przez gliniastą.
- Wyniki porównujemy z ziemią ogrodową i oceniamy przydatność gleby do uprawy.
4Ochrona gleby
- Gleba bez roślin jest wymywana przez deszcz i wywiewana przez wiatr – to erozja. Korzenie trzymają glebę, dlatego chronią ją łąki, lasy i zadrzewienia.
- Glebę niszczą też śmieci i chemikalia.
Do trzech lejków z glebą piaszczystą, gliniastą i ogrodową wlano tyle samo wody. Przez który lejek woda przecieknie najszybciej?
Między dużymi ziarnami piasku są szerokie szczeliny, więc woda szybko przez nie przecieka.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Gleba
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Gleba = okruchy skalne + próchnica + woda + powietrze + organizmy.
- Gleba to wierzchnia, luźna warstwa ziemi, w której rosną rośliny.
- Próchnica powstaje z rozkładu szczątków roślin i zwierząt (np. liści) przez bakterie, grzyby i dżdżownice. Zawiera składniki potrzebne roślinom.
- Ciemna gleba zawiera dużo próchnicy i jest zwykle żyzna, jasna – mało próchnicy.
- W terenie pobieramy próbkę łopatką i oglądamy przez lupę barwę, ziarna i organizmy (zwierzęta wypuszczamy). Roztarty w palcach piasek jest szorstki, a glina – śliska i lepka.
- Słoik z wodą: wsypujemy glebę, zalewamy wodą, mieszamy i czekamy. Na dno opada piasek, wyżej osiadają drobniejsze pył i ił, a na powierzchni pływają szczątki roślin.
- Przepuszczalność: do lejków z sączkiem wsypujemy różne gleby i wlewamy tyle samo wody. Najszybciej przecieka przez glebę piaszczystą, najwolniej przez gliniastą.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Z czego powstaje próchnica?
- Az piasku zmieszanego z wodą
- Bze zwietrzałej skały
- Cz soli przyniesionych przez deszcz
- Dz rozłożonych szczątków roślin i zwierząt
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: z rozłożonych szczątków roślin i zwierząt – Szczątki organizmów rozkładają bakterie, grzyby i dżdżownice, tworząc próchnicę.
Która gleba jest zwykle najżyźniejsza?
- Ajasna i sypka
- Bzłożona z samego piasku
- Czbita i bardzo lepka
- Dciemna, z dużą ilością próchnicy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: ciemna, z dużą ilością próchnicy – Ciemna barwa świadczy o dużej ilości próchnicy, która odżywia rośliny.
Do trzech lejków z glebą piaszczystą, gliniastą i ogrodową wlano tyle samo wody. Przez który lejek woda przecieknie najszybciej?
- Aprzez lejek z glebą piaszczystą
- Bprzez wszystkie jednakowo szybko
- Cprzez lejek z ziemią ogrodową
- Dprzez lejek z glebą gliniastą
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: przez lejek z glebą piaszczystą – Między dużymi ziarnami piasku są szerokie szczeliny, więc woda szybko przez nie przecieka.
Co opada na samo dno słoika z glebą i wodą?
- Apróchnica
- Bpiasek – największe i najcięższe ziarna
- Cszczątki roślin
- Ddrobny ił
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: piasek – największe i najcięższe ziarna – Najcięższe ziarna opadają najszybciej, a szczątki roślin pływają na wierzchu.
Które organizmy rozkładają szczątki w glebie?
- Aptaki i nietoperze
- Btrawy i zboża
- Crozwielitki i oczliki
- Ddżdżownice, bakterie i grzyby
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: dżdżownice, bakterie i grzyby – Te organizmy żywią się martwymi szczątkami i zamieniają je w próchnicę.
Jak powstaje gleba?
- Az piasku przyniesionego przez deszcz
- Btylko z opadłych liści, bez udziału skał
- Cbardzo powoli, z wietrzejącej skały i szczątków organizmów
- Dszybko, w ciągu jednego lata
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: bardzo powoli, z wietrzejącej skały i szczątków organizmów – Gleba tworzy się przez setki, a nawet tysiące lat dzięki wietrzeniu skał i działalności organizmów.
Dlaczego na stromym zboczu bez roślin gleba szybko znika?
- Adeszcz i wiatr ją zabierają, bo nie trzymają jej korzenie
- Bdżdżownice wynoszą ją w głąb ziemi
- Czamienia się z powrotem w skałę
- Drośliny zjadają ją podczas wzrostu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: deszcz i wiatr ją zabierają, bo nie trzymają jej korzenie – To erozja – przed nią chroni glebę pokrywa roślinna.
Gleba po roztarciu w palcach jest śliska i lepka, a wodę zatrzymuje bardzo długo. Jaka to gleba?
- Agliniasta
- Bpiaszczysta
- Cżwirowa
- Dkamienista
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: gliniasta – Glina składa się z bardzo drobnych ziaren, które sklejają się i zatrzymują wodę.
Cały dział „W terenie i najbliższym otoczeniu”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.