✎Ściąga z działu
Roztwory, koloidy i zawiesiny
- Widoczna smuga światła (efekt Tyndalla) odróżnia koloid od roztworu właściwego.
- Koloid: żelatynę lub kisiel mieszamy z gorącą wodą (pod opieką dorosłego). Po ostygnięciu żelatyna tężeje w galaretkę.
- Zawiesina: łyżkę mąki lub kredy mieszamy z wodą. Po kilkunastu minutach na dnie zbiera się osad.
Stężenie procentowe roztworu
- Cp = ms przez mr · 100%, gdzie ms – masa substancji, mr – masa roztworu.
- Dolanie wody rozcieńcza roztwór – substancji jest tyle samo, a masa roztworu rośnie.
- Masa roztworu = masa substancji + masa wody.
Bakterie wokół nas
- Fermentacja mlekowa daje jogurt, kefir i kiszonki, a fermentacja octowa – ocet.
- Antybiotyk działa na bakterie, nie na wirusy, i bierze się go wyłącznie na zlecenie lekarza.
- Bakterie to organizmy jednokomórkowe, tak małe, że widać je dopiero pod mikroskopem.
Organizmy latające i opór powietrza
- Zwierzęta latające mają lekkie ciało, dużą powierzchnię skrzydeł i silne mięśnie, które nimi poruszają.
- Duża powierzchnia zwiększa opór, a opływowy kształt go zmniejsza.
- Zwiększanie oporu: owoce mniszka z puchem działają jak spadochroniki, a skrzydlaki klonu wirują i wolno opadają, więc wiatr niesie je daleko. Ptak przy lądowaniu szeroko rozkłada skrzydła i lotki jak hamulec. Polatucha (wiewiórka żyjąca m.in. w Finlandii, Estonii i na Syberii) szybuje na fałdach skóry.
Alergie wziewne
- Zmiana klimatu wydłuża sezon pylenia – w cieplejszym klimacie drzewa pylą wcześniej. Według raportu Lancet Countdown (2026 r.) drzewa w Europie pylą o 1–2 tygodnie wcześniej niż w latach 90.
- Alergen to zwykle nieszkodliwa substancja, na którą organizm alergika reaguje zbyt silnie.
- Alergia to nadmierna reakcja układu odpornościowego na substancję, która dla większości ludzi jest nieszkodliwa. Taka substancja to alergen.
Morze Bałtyckie
- Mało soli w Bałtyku to skutek dużej ilości wody z rzek, słabego połączenia z oceanem i małego parowania.
- Ścieki i nawozy z pól spływają rzekami do morza. Powodują masowe zakwity sinic, a gdy sinice i glony obumierają i gniją, przy dnie zużywany jest tlen. Powstają martwe strefy bez tlenu i życia.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Która mieszanina jest koloidem?
- Amleko
- Bwoda z solą
- Cocet
- Dwoda z kredą
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: mleko – Mleko jest mętne, ale jego cząstki nie opadają i rozpraszają światło.
Po czym rozpoznasz zawiesinę?
- Ajest zawsze całkowicie przezroczysta
- Bjej cząstek nie widać nawet pod mikroskopem
- Cjej cząstki po pewnym czasie opadają na dno
- Dwidać w niej smugę światła, ale nic nie opada
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: jej cząstki po pewnym czasie opadają na dno – W zawiesinie cząstki są duże, więc z czasem osiadają na dnie.
W której szklance wiązka światła z latarki przejdzie bez widocznej smugi?
- Az wodą z kroplami mleka
- Bz wodą z cukrem
- Cz białkiem jaja w wodzie
- Dz rozrobionym kisielem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: z wodą z cukrem – Cząstki roztworu właściwego są tak małe, że nie rozpraszają światła.
Co oznacza, że roztwór cukru ma stężenie 5%?
- Aw 100 g roztworu jest 5 g cukru
- Bw 5 g roztworu jest 100 g cukru
- Cw 100 g wody jest 5 g cukru
- Dw 100 g roztworu jest 5 g wody
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: w 100 g roztworu jest 5 g cukru – Stężenie procentowe to masa substancji w 100 g roztworu.
W 180 g wody rozpuszczono 20 g soli. Jakie jest stężenie procentowe roztworu?
- A18%
- B10%
- C20%
- Dok. 11%
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 10% – Masa roztworu to 200 g, więc Cp = 20 g : 200 g · 100% = 10%.
W 495 g wody rozpuszczono 5 g soli. Jakie stężenie ma ten roztwór?
- A0,5%
- B10%
- C5%
- D1%
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 1% – Masa roztworu to 500 g, a 5 g to jedna setna z 500 g.
Jaka cecha opisuje bakterie?
- Asą jednokomórkowe i nie mają jądra komórkowego
- Bsą wielokomórkowe i nie mają jądra komórkowego
- Csą jednokomórkowe i widać je gołym okiem
- Dsą wielokomórkowe i mają jądro komórkowe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: są jednokomórkowe i nie mają jądra komórkowego – Bakteria to jedna komórka bez jądra, widoczna tylko pod mikroskopem.
Jaką rolę pełnią w przyrodzie bakterie destruenci?
- Azjadają owady szkodzące uprawom
- Bwytwarzają tlen w liściach roślin
- Crozkładają szczątki organizmów na składniki mineralne
- Dzapylają kwiaty roślin motylkowych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: rozkładają szczątki organizmów na składniki mineralne – Dzięki destruentom składniki mineralne wracają do gleby.
Na korzeniach których roślin żyją bakterie brodawkowe?
- Asosny, świerka i jodły
- Bziemniaka, buraka i marchwi
- Cpszenicy, żyta i kukurydzy
- Dgrochu, fasoli i koniczyny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: grochu, fasoli i koniczyny – Bakterie brodawkowe żyją z roślinami motylkowymi i dostarczają im azot.
Która cecha ułatwia ptakom latanie?
- Asłabe mięśnie piersiowe
- Błuski pokrywające całe ciało
- Clekkie kości wypełnione powietrzem
- Dciężkie i grube kości kończyn
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: lekkie kości wypełnione powietrzem – Lekkie kości zmniejszają masę ciała ptaka.
Czym lata nietoperz?
- Apłetwami przekształconymi w skrzydła
- Bbłoną lotną rozpiętą między palcami i kończynami
- Cskrzydłami pokrytymi piórami
- Dcienkimi skrzydłami z oskórka
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: błoną lotną rozpiętą między palcami i kończynami – Nietoperz jest ssakiem, a jego skrzydło to skórzasta błona lotna.
Dlaczego kartka zgnieciona w kulkę spada szybciej niż taka sama płaska kartka?
- Aprzyciąga ją mocniej ziemia, bo jest okrągła
- Bjest cięższa od płaskiej kartki
- Cma większą powierzchnię, więc mniejszy opór
- Dma mniejszą powierzchnię, więc mniejszy opór powietrza
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: ma mniejszą powierzchnię, więc mniejszy opór powietrza – Masy są równe, a różni je tylko powierzchnia stawiająca opór.
Czym jest alergia?
- Anadmierną reakcją układu odpornościowego na zwykle nieszkodliwą substancję
- Bchorobą wywoływaną zawsze przez wirusy
- Czakażeniem organizmu przez chorobotwórcze bakterie
- Dskutkiem braku witamin w pożywieniu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: nadmierną reakcją układu odpornościowego na zwykle nieszkodliwą substancję – Organizm alergika reaguje zbyt silnie na alergen, np. pyłek.
Który alergen wziewny pochodzi od roślin?
- Azarodniki pleśni
- Bpyłek brzozy
- Cnaskórek kota
- Droztocza kurzu domowego
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: pyłek brzozy – Brzoza to roślina wiatropylna, której pyłek uczula wiele osób.
Dlaczego rośliny wiatropylne wytwarzają bardzo dużo pyłku?
- Apyłek chroni roślinę przed mrozem
- Btylko mała część pyłku trafi z wiatrem na kwiat tego samego gatunku
- Cpyłek ma zwabić owady zapylające kwiaty
- Dpyłek jest pokarmem dla samej rośliny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: tylko mała część pyłku trafi z wiatrem na kwiat tego samego gatunku – Wiatr roznosi pyłek przypadkowo, więc większość się marnuje.
Jakie jest średnie zasolenie Bałtyku?
- Aok. 0‰
- Bok. 35‰
- Cok. 7‰
- Dok. 70‰
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: ok. 7‰ – W 1 kg wody Bałtyku jest średnio ok. 7 g soli.
Która przyczyna wyjaśnia niskie zasolenie Bałtyku?
- Asilne parowanie w gorącym klimacie
- Bduży dopływ wody słodkiej z rzek
- Cbrak dopływu wody z rzek
- Dszerokie i głębokie połączenie z oceanem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: duży dopływ wody słodkiej z rzek – Rzeki wnoszą do Bałtyku dużo wody słodkiej, która rozcieńcza morską.
Przez co Bałtyk łączy się z Morzem Północnym?
- Aprzez Kanał Sueski
- Bprzez Cieśninę Gibraltarską
- Cprzez Cieśniny Duńskie
- Dprzez cieśninę Bosfor
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: przez Cieśniny Duńskie – Wąskie i płytkie Cieśniny Duńskie słabo przepuszczają słoną wodę z oceanu.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.