1Kto potrafi latać
| grupa | czym lata | co ułatwia lot |
|---|---|---|
| ptaki | skrzydła pokryte piórami (lotkami) | lekkie kości wypełnione powietrzem, silne mięśnie piersiowe, opływowy kształt |
| nietoperze | błona lotna rozpięta między wydłużonymi palcami, kończynami i ogonem | lekkie ciało, silne mięśnie |
| owady | cienkie skrzydła z oskórka | małe, lekkie ciało, bardzo szybkie ruchy skrzydeł |
Zwierzęta latające mają lekkie ciało, dużą powierzchnię skrzydeł i silne mięśnie, które nimi poruszają.
2Opór powietrza
- Ciało poruszające się w powietrzu musi rozpychać jego drobiny. Powstaje opór powietrza, który hamuje ruch.
- Opór jest tym większy, im większa powierzchnia ciała zwrócona w stronę ruchu, im mniej opływowy kształt i im większa prędkość.
Czym lata nietoperz?
Nietoperz jest ssakiem, a jego skrzydło to skórzasta błona lotna.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Badamy opór powietrza
- Upuszczamy z tej samej wysokości dwie jednakowe kartki: płaską i zgniecioną w kulkę. Zgnieciona spada szybciej, bo ma mniejszą powierzchnię i mniejszy opór.
- Upuszczamy dwa baloniki: słabo i mocno nadmuchany. Większy balon spada wolniej.
- Spadochrony z foliowych woreczków o różnej wielkości czaszy obciążamy taką samą kulką plasteliny. Najwolniej opada ten z największą czaszą.
- Wniosek: im większa powierzchnia, tym większy opór powietrza i wolniejsze spadanie.
„zgnieciona kartka spada szybciej, bo jest cięższa”
Obie kartki mają tę samą masę – różni je tylko kształt.
4Opór w przyrodzie i technice
- Zwiększanie oporu: owoce mniszka z puchem działają jak spadochroniki, a skrzydlaki klonu wirują i wolno opadają, więc wiatr niesie je daleko. Ptak przy lądowaniu szeroko rozkłada skrzydła i lotki jak hamulec. Polatucha (wiewiórka żyjąca m.in. w Finlandii, Estonii i na Syberii) szybuje na fałdach skóry.
- Zmniejszanie oporu: jerzyk ma smukłe ciało i wąskie skrzydła. Sokół wędrowny nurkuje ze złożonymi skrzydłami i osiąga ponad 300 km/h.
- W technice: spadochron ma dużą czaszę (duży opór), a kask kolarza, samolot i samochód mają opływowy kształt (mały opór).
Duża powierzchnia zwiększa opór, a opływowy kształt go zmniejsza.
Dlaczego kartka zgnieciona w kulkę spada szybciej niż taka sama płaska kartka?
Masy są równe, a różni je tylko powierzchnia stawiająca opór.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Organizmy latające i opór powietrza
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Zwierzęta latające mają lekkie ciało, dużą powierzchnię skrzydeł i silne mięśnie, które nimi poruszają.
- Duża powierzchnia zwiększa opór, a opływowy kształt go zmniejsza.
- Zwiększanie oporu: owoce mniszka z puchem działają jak spadochroniki, a skrzydlaki klonu wirują i wolno opadają, więc wiatr niesie je daleko. Ptak przy lądowaniu szeroko rozkłada skrzydła i lotki jak hamulec. Polatucha (wiewiórka żyjąca m.in. w Finlandii, Estonii i na Syberii) szybuje na fałdach skóry.
- Zmniejszanie oporu: jerzyk ma smukłe ciało i wąskie skrzydła. Sokół wędrowny nurkuje ze złożonymi skrzydłami i osiąga ponad 300 km/h.
- W technice: spadochron ma dużą czaszę (duży opór), a kask kolarza, samolot i samochód mają opływowy kształt (mały opór).
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Która cecha ułatwia ptakom latanie?
- Asłabe mięśnie piersiowe
- Błuski pokrywające całe ciało
- Clekkie kości wypełnione powietrzem
- Dciężkie i grube kości kończyn
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: lekkie kości wypełnione powietrzem – Lekkie kości zmniejszają masę ciała ptaka.
Czym lata nietoperz?
- Apłetwami przekształconymi w skrzydła
- Bbłoną lotną rozpiętą między palcami i kończynami
- Cskrzydłami pokrytymi piórami
- Dcienkimi skrzydłami z oskórka
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: błoną lotną rozpiętą między palcami i kończynami – Nietoperz jest ssakiem, a jego skrzydło to skórzasta błona lotna.
Dlaczego kartka zgnieciona w kulkę spada szybciej niż taka sama płaska kartka?
- Aprzyciąga ją mocniej ziemia, bo jest okrągła
- Bjest cięższa od płaskiej kartki
- Cma większą powierzchnię, więc mniejszy opór
- Dma mniejszą powierzchnię, więc mniejszy opór powietrza
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: ma mniejszą powierzchnię, więc mniejszy opór powietrza – Masy są równe, a różni je tylko powierzchnia stawiająca opór.
Uczniowie zrzucili trzy spadochrony z taką samą kulką plasteliny. Który opadał najwolniej?
- Aten z czaszą średniej wielkości
- Bwszystkie opadały tak samo
- Cten z największą czaszą
- Dten z najmniejszą czaszą
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: ten z największą czaszą – Większa czasza stawia większy opór powietrza.
Który przykład pokazuje zwiększanie oporu powietrza w przyrodzie?
- Awąskie skrzydła jaskółki
- Bzłożone skrzydła nurkującego sokoła
- Csmukłe ciało jerzyka
- Dpuch na owocach mniszka
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: puch na owocach mniszka – Puch działa jak spadochron i spowalnia opadanie owocu.
Po co kolarze zakładają kaski o opływowym kształcie?
- Ażeby rower był cięższy i stabilniejszy
- Bżeby zmniejszyć opór powietrza
- Cżeby zwiększyć opór powietrza
- Dżeby szybciej hamować na zjazdach
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: żeby zmniejszyć opór powietrza – Opływowy kształt zmniejsza opór, więc łatwiej jechać szybko.
Jak zmienia się opór powietrza, gdy rowerzysta jedzie coraz szybciej?
- Aznika całkowicie
- Bmaleje
- Crośnie
- Dnie zmienia się
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: rośnie – Im większa prędkość, tym większy opór powietrza.
Dlaczego sokół wędrowny podczas nurkowania składa skrzydła?
- Achroni skrzydła przed zimnem
- Bzwiększa powierzchnię ciała
- Czmniejsza opór i może lecieć bardzo szybko
- Dzwiększa opór, żeby łagodnie wylądować
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: zmniejsza opór i może lecieć bardzo szybko – Złożone skrzydła nadają ciału opływowy kształt.
Cały dział „Organizmy i ekosystemy”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.