✎Ściąga z działu
Ruch i jego względność
- O tym, czy ciało się porusza, czy spoczywa, decyduje wybór układu odniesienia.
- Droga to długość toru. Przemieszczenie to strzałka od początku do końca ruchu. Droga nigdy nie jest krótsza od długości przemieszczenia.
- Tor ruchu to linia, po której porusza się ciało. Bywa prostoliniowy (winda, kamień puszczony z ręki) albo krzywoliniowy (karuzela, rzucona piłka).
Prędkość i ruch jednostajny prostoliniowy
- v = s przez t (stąd s = v · t, t = s przez v)
- Prędkość chwilowa to prędkość w danej chwili – pokazuje ją prędkościomierz w samochodzie.
- Prędkość średnia to cała droga podzielona przez cały czas ruchu (razem z postojami).
Ruch jednostajnie przyspieszony i opóźniony
- a = Δv przez Δt (stąd Δv = a · Δt)
Siła i jej cechy
- Fg = m · g, g ≈ 10 N przez kg
- Siła wypadkowa zastępuje wszystkie siły działające na to samo ciało i daje taki sam skutek. Siły o tym samym zwrocie dodajemy, o przeciwnych – odejmujemy (zwrot siły większej).
- Siła ciężkości Fg – Ziemia przyciąga ciało, zawsze pionowo w dół.
Zasady dynamiki Newtona
- a = F przez m (stąd F = m · a)
- Siły akcji i reakcji działają na różne ciała, dlatego się nie równoważą.
- Bezwładność to dążenie ciała do zachowania stanu ruchu. Autobus gwałtownie hamuje, a ty lecisz do przodu, bo twoje ciało „chce” jechać dalej – dlatego zapinamy pasy.
Swobodne spadanie ciał
- v = g · t
- W próżni przyspieszenie spadania nie zależy od masy – wszystkie ciała spadają jednakowo.
- Spadek swobodny to ruch ciała puszczonego z pewnej wysokości, na które działa tylko siła ciężkości (opór powietrza pomijamy).
Opory ruchu: tarcie i opór powietrza
- Tarcie zależy od rodzaju powierzchni i siły nacisku. Opór powietrza rośnie z prędkością.
- Siła tarcia T działa na styku dwóch ciał i przeciwdziała ich przesuwaniu się względem siebie. Ma zwrot przeciwny do ruchu (albo do tego, w którą stronę chcemy ciało przesunąć).
- Tarcie statyczne działa, gdy ciało spoczywa, choć próbujemy je przesunąć: pchasz szafę, a ona stoi, bo tarcie równoważy twoją siłę.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Pasażer siedzi w jadącym tramwaju. Względem czego jest w spoczynku?
- Afotela w tramwaju
- Bsamochodu czekającego na światłach
- Cdrzewa przy torach
- Dprzystanku
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: fotela w tramwaju – Pasażer nie zmienia położenia względem tramwaju i jego fotela, a względem otoczenia się porusza.
Układ odniesienia to
- Aodcinek od początku do końca ruchu
- Bdługość toru
- Cciało lub ciała, względem których opisujemy ruch
- Dlinia, po której porusza się ciało
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: ciało lub ciała, względem których opisujemy ruch – Linia ruchu to tor, jego długość to droga, a odcinek od startu do mety – przemieszczenie.
Co pokazuje prędkościomierz w samochodzie?
- Aczas jazdy
- Bprędkość chwilową
- Cprzebytą drogę
- Dprędkość średnią z całej podróży
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: prędkość chwilową – Prędkościomierz pokazuje, jak szybko auto jedzie w danej chwili.
Samochód przejechał 120 km w ciągu 2 h. Jaka była jego średnia prędkość?
- A60 km/h
- B30 km/h
- C120 km/h
- D240 km/h
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 60 km/h – v = s przez t = 120 km przez 2 h = 60 km/h.
Samochód ruszył z miejsca i w ciągu 4 s osiągnął prędkość 20 m/s. Jego przyspieszenie to
- A16 m/s²
- B5 m/s²
- C0,2 m/s²
- D80 m/s²
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 5 m/s² – a = Δv przez Δt = 20 m/s przez 4 s = 5 m/s².
Ciało rusza z miejsca z przyspieszeniem 2 m/s². Jaką prędkość ma po 6 s?
- A12 m/s
- B3 m/s
- C36 m/s
- D8 m/s
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 12 m/s – v = a · t = 2 m/s² · 6 s = 12 m/s.
Która z wymienionych wielkości NIE jest cechą siły?
- Apunkt przyłożenia
- Bwartość
- Czwrot
- Dmasa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: masa – Siła ma wartość, kierunek, zwrot i punkt przyłożenia.
Na wózek działają siły 50 N w prawo i 35 N w lewo. Wypadkowa to
- A0 N
- B85 N w prawo
- C15 N w prawo
- D15 N w lewo
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 15 N w prawo – Siły o przeciwnych zwrotach odejmujemy: 50 N − 35 N = 15 N, zwrot siły większej.
Gdy autobus gwałtownie hamuje, pasażerowie przechylają się do przodu. To skutek
- Abezwładności
- Bciśnienia atmosferycznego
- Codrzutu
- Dsiły wyporu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: bezwładności – Ciała dążą do zachowania stanu ruchu – to bezwładność (I zasada dynamiki).
Na ciało o masie 4 kg działa siła wypadkowa 20 N. Jego przyspieszenie to
- A80 m/s²
- B0,2 m/s²
- C24 m/s²
- D5 m/s²
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 5 m/s² – a = F przez m = 20 N przez 4 kg = 5 m/s².
Spadek swobodny to ruch
- Ajednostajnie przyspieszony
- Bpo okręgu
- Cjednostajnie opóźniony
- Djednostajny prostoliniowy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: jednostajnie przyspieszony – Prędkość spadającego ciała rośnie o ok. 10 m/s w każdej sekundzie.
Kamień spada swobodnie (g = 10 m/s²). Jaką prędkość ma po 2 s?
- A5 m/s
- B40 m/s
- C10 m/s
- D20 m/s
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 20 m/s – v = g · t = 10 m/s² · 2 s = 20 m/s.
Siła tarcia działa
- Atylko wtedy, gdy ciało już się porusza
- Bna styku dwóch ciał, przeciwdziałając ich przesuwaniu się
- Czgodnie z kierunkiem ruchu
- Dzawsze pionowo w dół
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: na styku dwóch ciał, przeciwdziałając ich przesuwaniu się – Tarcie działa wzdłuż powierzchni styku i przeciwdziała przesuwaniu się ciał; działa też na ciało spoczywające (tarcie statyczne).
Pchasz szafę siłą 200 N, ale szafa stoi w miejscu. Siła tarcia statycznego ma wartość
- A200 N
- B100 N
- Cwięcej niż 200 N
- D0 N
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 200 N – Szafa spoczywa, więc tarcie równoważy siłę pchania.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.