1Siła jako oddziaływanie
- Ciała oddziałują na siebie przez zetknięcie (pchasz wózek, kopiesz piłkę) albo na odległość (Ziemia przyciąga jabłko, magnes – spinacz).
- Skutki oddziaływania: statyczne – odkształcenie (zgnieciona plastelina) i dynamiczne – zmiana ruchu (piłka rusza, hamuje, skręca).
- Miarą oddziaływania jest siła F. Jednostka: niuton [N]. Mierzymy ją siłomierzem – im większa siła, tym bardziej rozciąga się jego sprężyna.
2Cechy siły
| cecha | co mówi | na strzałce |
|---|---|---|
| wartość | ile niutonów | długość |
| kierunek | wzdłuż jakiej prostej działa | linia strzałki |
| zwrot | w którą stronę | grot |
| punkt przyłożenia | gdzie działa | początek |
3Wypadkowa i siły równoważące się
- Siła wypadkowa zastępuje wszystkie siły działające na to samo ciało i daje taki sam skutek. Siły o tym samym zwrocie dodajemy, o przeciwnych – odejmujemy (zwrot siły większej).
- Siły równoważą się, gdy działają na to samo ciało, mają równe wartości, ten sam kierunek i przeciwne zwroty. Ich wypadkowa jest równa 0.
Ciężar książki i jej nacisk na stół się nie równoważą – działają na różne ciała. Książkę równoważy siła sprężystości stołu.
Siła ciężkości książki i siła nacisku książki na stół się nie równoważą, ponieważ
Siła ciężkości działa na książkę, a nacisk – na stół; równoważyć się mogą tylko siły działające na to samo ciało.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
4Rodzaje sił
- Siła ciężkości Fg – Ziemia przyciąga ciało, zawsze pionowo w dół.
- Siła nacisku – ciało naciska na podłoże (działa na podłoże).
- Siła sprężystości – działa odkształcone ciało: rozciągnięta sprężyna, napięta lina, ugięty blat.
- Siły oporów ruchu – tarcie i opór powietrza lub wody (osobny temat).
5Siła ciężkości
Fg = m · g, g ≈ 10 N przez kg
- Fg – siła ciężkości [N]; m – masa ciała [kg]; g – współczynnik grawitacji (przyspieszenie ziemskie) [N/kg]: Ziemia przyciąga każdy kilogram siłą ok. 10 N (dokładniej 9,81 N).
- Przykład. Dane: m = 3 kg, g = 10 N/kg. Wzór: Fg = m · g. Obliczenia: Fg = 3 kg · 10 N/kg = 30 N. Odpowiedź: 30 N.
Masa [kg] jest wszędzie taka sama, a siła ciężkości [N] zależy od g – na Księżycu jest ok. 6 razy mniejsza.
Książka o ciężarze 8 N leży nieruchomo na stole. Stół działa na nią siłą sprężystości
Książka spoczywa, więc siły działające na nią się równoważą: 8 N w dół i 8 N w górę.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Siła i jej cechy
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Fg = m · g, g ≈ 10 N przez kg
- Siła wypadkowa zastępuje wszystkie siły działające na to samo ciało i daje taki sam skutek. Siły o tym samym zwrocie dodajemy, o przeciwnych – odejmujemy (zwrot siły większej).
- Siła ciężkości Fg – Ziemia przyciąga ciało, zawsze pionowo w dół.
- Siła nacisku – ciało naciska na podłoże (działa na podłoże).
- Siła sprężystości – działa odkształcone ciało: rozciągnięta sprężyna, napięta lina, ugięty blat.
- Siły oporów ruchu – tarcie i opór powietrza lub wody (osobny temat).
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Która z wymienionych wielkości NIE jest cechą siły?
- Apunkt przyłożenia
- Bwartość
- Czwrot
- Dmasa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: masa – Siła ma wartość, kierunek, zwrot i punkt przyłożenia.
Na wózek działają siły 50 N w prawo i 35 N w lewo. Wypadkowa to
- A0 N
- B85 N w prawo
- C15 N w prawo
- D15 N w lewo
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 15 N w prawo – Siły o przeciwnych zwrotach odejmujemy: 50 N − 35 N = 15 N, zwrot siły większej.
Jaka siła ciężkości działa na ciało o masie 5 kg (g = 10 N/kg)?
- A5 N
- B500 N
- C50 N
- D0,5 N
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 50 N – Fg = m · g = 5 kg · 10 N/kg = 50 N.
Na ucznia działa siła ciężkości 600 N. Jego masa wynosi (g = 10 N/kg)
- A600 kg
- B6 kg
- C60 kg
- D6000 kg
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 60 kg – m = Fg przez g = 600 N przez 10 N/kg = 60 kg.
Które oddziaływanie zachodzi na odległość?
- Augniatanie plasteliny
- Bprzyciąganie spinacza przez magnes
- Cpchanie wózka
- Dkopnięcie piłki
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: przyciąganie spinacza przez magnes – Oddziaływanie magnetyczne nie wymaga zetknięcia ciał.
Siłę mierzymy
- Abarometrem
- Bmenzurką
- Ctermometrem
- Dsiłomierzem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: siłomierzem – Siłomierz ma sprężynę, która rozciąga się tym bardziej, im większa jest siła.
Książka o ciężarze 8 N leży nieruchomo na stole. Stół działa na nią siłą sprężystości
- A8 N w górę
- B0 N
- C8 N w dół
- D16 N w górę
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 8 N w górę – Książka spoczywa, więc siły działające na nią się równoważą: 8 N w dół i 8 N w górę.
Siła ciężkości książki i siła nacisku książki na stół się nie równoważą, ponieważ
- Anacisk nie jest siłą
- Bmają te same zwroty
- Cdziałają na różne ciała
- Dmają różne wartości
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: działają na różne ciała – Siła ciężkości działa na książkę, a nacisk – na stół; równoważyć się mogą tylko siły działające na to samo ciało.
Cały dział „Ruch i siły”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.