1Ruch i układ odniesienia
- Ciało jest w ruchu, gdy z upływem czasu zmienia swoje położenie względem innego ciała.
- Ciało (albo kilka ciał), względem którego opisujemy ruch, to układ odniesienia. Najczęściej wybieramy Ziemię: ulicę, budynki, drzewa.
2Względność ruchu
- Jedziesz pociągiem do Krakowa. Względem fotela i współpasażerów spoczywasz, ale względem peronu i drzew za oknem – poruszasz się.
- To samo ciało w jednym układzie odniesienia spoczywa, a w innym się porusza – to względność ruchu. Dlatego zawsze dopowiadamy „względem czego”.
- Nawet stojąc na boisku, krążysz razem z Ziemią wokół Słońca z prędkością ok. 30 km/s.
O tym, czy ciało się porusza, czy spoczywa, decyduje wybór układu odniesienia.
Zdanie „pasażer się nie porusza” bez podania układu odniesienia jest niepełne. Pasażer spoczywa względem autobusu, ale jedzie względem ulicy.
Pasażer siedzi w jadącym tramwaju. Względem czego jest w spoczynku?
Pasażer nie zmienia położenia względem tramwaju i jego fotela, a względem otoczenia się porusza.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Tor i droga
- Tor ruchu to linia, po której porusza się ciało. Bywa prostoliniowy (winda, kamień puszczony z ręki) albo krzywoliniowy (karuzela, rzucona piłka).
- Droga s to długość toru. Jednostka: metr [m], w życiu codziennym też kilometr (1 km = 1000 m).
4Droga a przemieszczenie
- Przemieszczenie to odcinek ze strzałką od punktu, w którym ruch się zaczął, do punktu, w którym się skończył. Pokazuje, o ile i w którą stronę zmieniło się położenie ciała.
| sytuacja | droga | długość przemieszczenia |
|---|---|---|
| idziesz 300 m prosto | 300 m | 300 m |
| 400 m do sklepu i z powrotem | 800 m | 0 m |
| okrążenie bieżni 400 m | 400 m | 0 m |
Droga to długość toru. Przemieszczenie to strzałka od początku do końca ruchu. Droga nigdy nie jest krótsza od długości przemieszczenia.
- Droga jest równa długości przemieszczenia tylko w ruchu po linii prostej bez zawracania.
Uczeń przebiegł jedno pełne okrążenie bieżni o długości 400 m i zatrzymał się na starcie. Droga i przemieszczenie wynoszą
Droga to długość toru (400 m), a start i meta są w tym samym miejscu, więc przemieszczenie jest równe 0.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Ruch i jego względność
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- O tym, czy ciało się porusza, czy spoczywa, decyduje wybór układu odniesienia.
- Droga to długość toru. Przemieszczenie to strzałka od początku do końca ruchu. Droga nigdy nie jest krótsza od długości przemieszczenia.
- Tor ruchu to linia, po której porusza się ciało. Bywa prostoliniowy (winda, kamień puszczony z ręki) albo krzywoliniowy (karuzela, rzucona piłka).
- Droga s to długość toru. Jednostka: metr [m], w życiu codziennym też kilometr (1 km = 1000 m).
- Przemieszczenie to odcinek ze strzałką od punktu, w którym ruch się zaczął, do punktu, w którym się skończył. Pokazuje, o ile i w którą stronę zmieniło się położenie ciała.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Pasażer siedzi w jadącym tramwaju. Względem czego jest w spoczynku?
- Afotela w tramwaju
- Bsamochodu czekającego na światłach
- Cdrzewa przy torach
- Dprzystanku
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: fotela w tramwaju – Pasażer nie zmienia położenia względem tramwaju i jego fotela, a względem otoczenia się porusza.
Układ odniesienia to
- Aodcinek od początku do końca ruchu
- Bdługość toru
- Cciało lub ciała, względem których opisujemy ruch
- Dlinia, po której porusza się ciało
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: ciało lub ciała, względem których opisujemy ruch – Linia ruchu to tor, jego długość to droga, a odcinek od startu do mety – przemieszczenie.
Tor ruchu to
- Aczas trwania ruchu
- Bodcinek ze strzałką od początku do końca ruchu
- Cdługość linii, po której porusza się ciało
- Dlinia, po której porusza się ciało
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: linia, po której porusza się ciało – Długość toru to droga, a odcinek ze strzałką – przemieszczenie.
Który ruch odbywa się po torze krzywoliniowym?
- Ajazda pociągu po prostym odcinku torów
- Bruch windy
- Cspadanie kamienia puszczonego z ręki
- Druch kabiny diabelskiego młyna
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: ruch kabiny diabelskiego młyna – Kabina diabelskiego młyna porusza się po okręgu.
Uczeń przebiegł jedno pełne okrążenie bieżni o długości 400 m i zatrzymał się na starcie. Droga i przemieszczenie wynoszą
- Adroga 0 m, przemieszczenie 400 m
- Bdroga 0 m, przemieszczenie 0 m
- Cdroga 400 m, przemieszczenie 0 m
- Ddroga 400 m, przemieszczenie 400 m
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: droga 400 m, przemieszczenie 0 m – Droga to długość toru (400 m), a start i meta są w tym samym miejscu, więc przemieszczenie jest równe 0.
Ola przeszła 300 m prosto do sklepu, a potem 100 m z powrotem tą samą drogą. Jaką drogę przeszła?
- A100 m
- B200 m
- C300 m
- D400 m
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 400 m – Drogi się dodaje: 300 m + 100 m = 400 m (przemieszczenie ma długość 200 m).
Które zdanie jest prawdziwe?
- ADroga jest zawsze równa przemieszczeniu.
- BDroga poruszającego się ciała może być równa zeru.
- CPrzemieszczenie jest zawsze dłuższe od drogi.
- DDroga nie może być krótsza od długości przemieszczenia.
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Droga nie może być krótsza od długości przemieszczenia. – Odcinek prosty jest najkrótszą linią między dwoma punktami, więc tor (droga) nie może być od niego krótszy.
Dwa samochody jadą obok siebie autostradą z jednakową prędkością. Względem kierowcy jednego z nich drugi samochód
- Acofa się
- Bspoczywa
- Cjedzie z dwa razy większą prędkością
- Djedzie do przodu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: spoczywa – Odległość między samochodami się nie zmienia, więc względem siebie spoczywają.
Cały dział „Ruch i siły”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.