1I zasada dynamiki – bezwładność
- Jeśli na ciało nie działają siły albo siły się równoważą, ciało spoczywa albo porusza się ruchem jednostajnym prostoliniowym.
- Bezwładność to dążenie ciała do zachowania stanu ruchu. Autobus gwałtownie hamuje, a ty lecisz do przodu, bo twoje ciało „chce” jechać dalej – dlatego zapinamy pasy.
- Miarą bezwładności jest masa: pełny wózek w sklepie trudniej rozpędzić i zatrzymać niż pusty.
- Na co dzień ciała same zwalniają, bo hamują je opory ruchu – tarcie i opór powietrza (osobny temat).
„Skoro ciało jedzie, to działa na nie niezrównoważona siła.” Nie! W ruchu jednostajnym prostoliniowym siły się równoważą.
2II zasada dynamiki
a = F przez m (stąd F = m · a)
- a – przyspieszenie [m/s²]; F – siła wypadkowa [N]; m – masa ciała [kg].
- Dwa razy większa siła daje dwa razy większe przyspieszenie, a dwa razy większa masa – dwa razy mniejsze.
- 1 N to siła, która ciału o masie 1 kg nadaje przyspieszenie 1 m/s²: 1 N = 1 kg · m/s².
- Przykład. Dane: m = 2 kg, siła ciągu 10 N w prawo, tarcie 4 N w lewo. Szukane: a.
- Wypadkowa: F = 10 N − 4 N = 6 N. Wzór: a = F przez m. Obliczenia: a = 6 N przez 2 kg = 3 m/s².
- Odpowiedź: wózek przyspiesza w prawo z przyspieszeniem 3 m/s².
Na wózki A i B działają jednakowe siły wypadkowe. Masa wózka A jest 2 razy większa niż masa B. Przyspieszenie wózka A jest
Z a = F przez m: przy tej samej sile 2 razy większa masa daje 2 razy mniejsze przyspieszenie.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3III zasada dynamiki
- Gdy ciało A działa na ciało B, to B działa na A siłą o tej samej wartości i tym samym kierunku, ale przeciwnym zwrocie.
- Na rolkach odpychasz kolegę – odjeżdżacie oboje, w przeciwne strony.
Siły akcji i reakcji działają na różne ciała, dlatego się nie równoważą.
4Odrzut
- Odrzut: ciało wyrzuca część swojej masy w jedną stronę, a samo rusza w przeciwną. Przykłady: rakieta, silnik odrzutowy, balonik, łódka cofająca się, gdy wyskakujesz na pomost.
Siły akcji i reakcji się nie równoważą, ponieważ
Równoważyć się mogą tylko siły działające na to samo ciało.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Zasady dynamiki Newtona
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- a = F przez m (stąd F = m · a)
- Siły akcji i reakcji działają na różne ciała, dlatego się nie równoważą.
- Bezwładność to dążenie ciała do zachowania stanu ruchu. Autobus gwałtownie hamuje, a ty lecisz do przodu, bo twoje ciało „chce” jechać dalej – dlatego zapinamy pasy.
- 1 N to siła, która ciału o masie 1 kg nadaje przyspieszenie 1 m/s²: 1 N = 1 kg · m/s².
- Odrzut: ciało wyrzuca część swojej masy w jedną stronę, a samo rusza w przeciwną. Przykłady: rakieta, silnik odrzutowy, balonik, łódka cofająca się, gdy wyskakujesz na pomost.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Gdy autobus gwałtownie hamuje, pasażerowie przechylają się do przodu. To skutek
- Abezwładności
- Bciśnienia atmosferycznego
- Codrzutu
- Dsiły wyporu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: bezwładności – Ciała dążą do zachowania stanu ruchu – to bezwładność (I zasada dynamiki).
Na ciało o masie 4 kg działa siła wypadkowa 20 N. Jego przyspieszenie to
- A80 m/s²
- B0,2 m/s²
- C24 m/s²
- D5 m/s²
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 5 m/s² – a = F przez m = 20 N przez 4 kg = 5 m/s².
Jaka siła wypadkowa nada samochodowi o masie 1000 kg przyspieszenie 2 m/s²?
- A500 N
- B2000 N
- C200 N
- D1002 N
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 2000 N – F = m · a = 1000 kg · 2 m/s² = 2000 N.
Na skrzynię o masie 10 kg działa siła 50 N, a przeciwnie do niej siła tarcia 10 N. Przyspieszenie skrzyni to
- A5 m/s²
- B1 m/s²
- C4 m/s²
- D6 m/s²
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 4 m/s² – Wypadkowa: 50 N − 10 N = 40 N, a = 40 N przez 10 kg = 4 m/s².
Siły akcji i reakcji się nie równoważą, ponieważ
- Adziałają na różne ciała
- Bmają te same zwroty
- Cmają różne wartości
- Ddziałają tylko przez chwilę
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: działają na różne ciała – Równoważyć się mogą tylko siły działające na to samo ciało.
Samochód jedzie ruchem jednostajnym prostoliniowym. Siła wypadkowa działająca na niego
- Ajest równa sile ciężkości
- Bjest skierowana do przodu
- Cjest równa zeru
- Djest skierowana do tyłu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: jest równa zeru – Zgodnie z I zasadą dynamiki siły działające na samochód się równoważą.
Na wózki A i B działają jednakowe siły wypadkowe. Masa wózka A jest 2 razy większa niż masa B. Przyspieszenie wózka A jest
- A4 razy mniejsze niż wózka B
- Btakie samo jak wózka B
- C2 razy mniejsze niż wózka B
- D2 razy większe niż wózka B
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 2 razy mniejsze niż wózka B – Z a = F przez m: przy tej samej sile 2 razy większa masa daje 2 razy mniejsze przyspieszenie.
Które zjawisko jest przykładem odrzutu?
- Aspadanie jabłka z drzewa
- Bhamowanie roweru
- Cunoszenie się balonu z helem
- Dcofanie się łódki, gdy wyskakujesz z niej na pomost
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: cofanie się łódki, gdy wyskakujesz z niej na pomost – Wyskakujesz do przodu, a łódka dostaje siłę reakcji i odpływa do tyłu.
Cały dział „Ruch i siły”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.