✎Ściąga z działu
Transport wody i transpiracja (rozszerzenie)
- Ψw = Ψs + Ψp
- Jak przy piciu przez słomkę: ssanie na górze ciągnie cały słup napoju, a kohezja trzyma go w jednym kawałku.
- Włośniki zwiększają powierzchnię pobierania. Woda wnika do nich przez osmozę: płynie przez błonę z miejsca o wyższym potencjale wody do miejsca o niższym.
Odżywianie mineralne i fotosynteza (rozszerzenie)
- Łatwo to zapamiętać: roślina nie „zjada” nawozu, tylko pobiera jony z wody glebowej. Brak magnezu to brak chlorofilu, a więc żółte liście.
- Woda dochodzi do liści ksylemem. CO₂ wnika przez szparki i krąży w przestworach miękiszu gąbczastego.
- Zewnętrzne: światło, temperatura, CO₂, woda. Wewnętrzne: ilość chlorofilu, budowa liścia, wiek liścia.
Transport asymilatów (rozszerzenie)
- Wyobraź sobie dostawę: liście to piekarnia (robią „pieczywo”), a owoc to sklep, który je odbiera. Floem to samochody rozwożące cukier tam, gdzie jest popyt.
- Floem rozprowadza produkty fotosyntezy, głównie sacharozę, ze źródeł (liście i inne narządy, w których cukry powstają lub są uwalniane) do odbiorców (rosnące owoce, korzenie, merystemy, narządy zapasowe).
Przemiana pokoleń i rozmnażanie roślin (rozszerzenie)
- Łatwo to zapamiętać: gametofit robi gamety, sporofit robi zarodniki. Mejoza jest przed zarodnikami, a zapłodnienie przed sporofitem.
- Gametofit jest haploidalny (n) i wytwarza gamety (przez mitozę). Sporofit jest diploidalny (2n) i wytwarza zarodniki w zarodniach.
- Wegetatywne: rozłogi, kłącza, bulwy, cebule. Sztuczne: sadzonki, szczepienie. Potomstwo jest genetycznie identyczne (klon) i powstaje szybko.
Budowa kwiatu i zapylanie (rozszerzenie)
- Łatwo to zapamiętać: wiatr nie widzi kolorów, więc roślina wiatropylna nie wydaje pieniędzy na płatki i nektar. Daje za to dużo pyłku.
- Okwiat to kielich (działki) i korona (płatki). Chroni kwiat i często zwabia zapylacze.
- Pręcik: nitka i pylnik z pyłkiem. To męska część kwiatu.
Kiełkowanie nasion (rozszerzenie)
- Łatwo to zapamiętać: nasiono to „zapakowana siewka z kanapkami”. Woda je budzi, tlen daje energię do jedzenia kanapek, a temperatura decyduje o tempie.
- Woda (nasiono pęcznieje i uruchamiają się enzymy), tlen (oddychanie tlenowe dostarcza energii) i odpowiednia temperatura.
- Wpływ wody: trzy szalki z nasionami, jedna sucha (próba kontrolna), jedna z umiarkowaną ilością wody, jedna zalana (brak tlenu). Zmienna niezależna: ilość wody. Zależna: liczba wykiełkowanych nasion lub długość korzenia.
Podwójne zapłodnienie okrytonasiennych (rozszerzenie)
- Łatwo to zapamiętać: „podwójne” = dwa plemniki, dwa zapłodnienia, dwa wyniki: zarodek (2n) i bielmo (3n).
- Plemnik 1 + komórka jajowa (n) → zygota (2n), z której powstanie zarodek.
- Plemnik 2 + komórka centralna → bielmo (3n), tkanka zapasowa odżywiająca zarodek.
Nasiona i owoce, rozsiewanie (rozszerzenie)
- W bezbielmowym zapasy przejął zarodek (liścienie), w bielmowym leżą obok niego w bielmie.
- Łupina chroni nasiono. Zarodek (zawiązek nowej rośliny: korzeń zarodkowy, pęd zarodkowy i liścienie). Tkanka zapasowa (zapasy dla zarodka).
Hormony roślinne, tropizmy i nastie (rozszerzenie)
- Łatwo to zapamiętać: w pędzie szybciej rośnie strona z większą ilością auksyn, więc pęd wygina się w stronę wolniej rosnącą. W korzeniu jest odwrotnie.
- Auksyny pobudzają wydłużanie komórek, uczestniczą w dominacji wierzchołkowej (pęd wierzchołkowy hamuje rozwój pąków bocznych) i w ruchach wzrostowych.
- Etylen (gaz) przyspiesza dojrzewanie owoców i opadanie liści.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Co głównie powoduje przepływ wody w ksylemie wysokiego drzewa?
- ASsanie transpiracyjne i kohezja
- BBicie serca rośliny
- CWyłącznie parcie korzeniowe
- DSiła grawitacji kierująca wodę w górę
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Ssanie transpiracyjne i kohezja – Parowanie z liści wytwarza podciśnienie, a kohezja utrzymuje ciągłość słupa wody.
Czym jest kohezja?
- APrzyleganiem wody do ścian naczyń
- BPrzepływem wody przez błonę
- CPrzyleganiem cząsteczek wody do siebie
- DPobieraniem soli
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Przyleganiem cząsteczek wody do siebie – Adhezja to przyleganie do ścian, a kohezja – wzajemne przyciąganie cząsteczek wody.
Który pierwiastek jest centralnym atomem chlorofilu?
- AMagnez
- BAzot
- CSiarka
- DPotas
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Magnez – Chlorofil zawiera atom Mg w centrum pierścienia porfirynowego.
Żółknięcie liści z powodu braku chlorofilu to:
- Achloroza
- Btranspiracja
- Cplazmoliza
- Dsusza fizjologiczna
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: chloroza – Chloroza występuje m.in. przy niedoborze N lub Mg.
Co jest głównym składnikiem transportowanym we floemie?
- ATlen
- BWoda z solami mineralnymi
- CChlorofil
- DSacharoza
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Sacharoza – Floem przewodzi głównie sacharozę.
Rosnący owoc jest dla floemu:
- Aźródłem
- Bszparką
- Cmerystemem wzrostu korzenia
- Dodbiorcą
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: odbiorcą – Owoc pobiera cukry z floemu.
Jaką ploidalność ma gametofit?
- A4n
- Bn
- C2n
- D3n
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: n – Gametofit jest haploidalny i tworzy gamety przez mitozę.
Gdzie zachodzi mejoza w cyklu paproci?
- AW zarodniach sporofitu przed powstaniem zarodników
- BW gametach
- CW wiązce przewodzącej
- DW zygocie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: W zarodniach sporofitu przed powstaniem zarodników – Z komórek zarodni (2n) w mejozie powstają haploidalne zarodniki.
Która część kwiatu zawiera pyłek?
- AZalążnia
- BZnamię
- CKielich
- DPylnik
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Pylnik – Pyłek powstaje w pylnikach pręcika.
W której części słupka znajdują się zalążki?
- AW zalążni
- BW szyjce
- CW koronie
- DW znamieniu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: W zalążni – Zalążnia zawiera zalążki, z których powstają nasiona.
Czynnik NIEKONIECZNY do kiełkowania większości nasion to:
- AWoda
- BTlen
- CGleba bogata w nawozy
- DOdpowiednia temperatura
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Gleba bogata w nawozy – Do kiełkowania wystarczają woda, tlen i temperatura, bo siewkę odżywiają zapasy.
Po co nasiono pęcznieje po zamoczeniu?
- AWoda zwiększa jego masę zapasów
- BWoda uruchamia enzymy i metabolizm
- CWoda zamienia się w tlen
- DWoda niszczy łupinę
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Woda uruchamia enzymy i metabolizm – Nawodnienie aktywuje enzymy rozkładające zapasy.
Jaką ploidalność ma bielmo okrytonasiennych?
- A2n
- B4n
- C3n
- Dn
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 3n – Powstaje z połączenia plemnika (n) z komórką centralną, która ma dwa jądra po n: n + n + n = 3n.
Co powstaje z połączenia plemnika z komórką jajową?
- AZiarno pyłku
- BBielmo 3n
- CŁagiewka pyłkowa
- DZygota 2n
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Zygota 2n – Zygota 2n daje zarodek.
Z której części kwiatu powstaje owoc?
- AZ korony
- BZ pylnika
- CZ zalążni
- DZ kielicha
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Z zalążni – Po zapłodnieniu zalążnia przekształca się w owoc.
Co dzieje się z zalążkiem po zapłodnieniu?
- AStaje się nasionem
- BStaje się owocem
- CWysycha bez zmian
- DZamienia się w pręcik
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Staje się nasionem – Zalążek zawiera zarodek i tworzy nasiono.
Wąs groszku owija się wokół patyka. To przykład:
- Anastii
- Bfototropizmu dodatniego
- Cchemotropizmu dodatniego
- Dtigmotropizmu dodatniego
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: tigmotropizmu dodatniego – Reakcja na kontakt z podporą zależy od kierunku dotyku, więc to tigmotropizm.
Który hormon przyspiesza dojrzewanie owoców?
- AEtylen
- BInsulina
- CChlorofil
- DAuksyna
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Etylen – Etylen to gazowy hormon dojrzewania owoców i opadania liści.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.