1Hormony roślinne
- Auksyny pobudzają wydłużanie komórek, uczestniczą w dominacji wierzchołkowej (pęd wierzchołkowy hamuje rozwój pąków bocznych) i w ruchach wzrostowych.
- Etylen (gaz) przyspiesza dojrzewanie owoców i opadanie liści.
2Tropizmy i nastie
| Ruch | Zależy od kierunku bodźca? | Przykłady |
|---|---|---|
| Tropizm | tak | fototropizm (światło), geotropizm (grawitacja), hydrotropizm (woda), tigmotropizm (dotyk, kontakt z podporą), chemotropizm (substancje chemiczne) |
| Nastia | nie | mimoza wstydliwa (dotyk), kwiaty otwierające się w świetle lub cieple |
- Tropizm może być dodatni (ruch ku bodźcowi) lub ujemny (od bodźca).
3Jak auksyny zginają pęd
- Auksyny przemieszczają się na stronę zacienioną, gdzie komórki wydłużają się bardziej, więc pęd zagina się ku światłu: fototropizm dodatni.
Łatwo to zapamiętać: w pędzie szybciej rośnie strona z większą ilością auksyn, więc pęd wygina się w stronę wolniej rosnącą. W korzeniu jest odwrotnie.
Po usunięciu wierzchołka pędu z pąków bocznych szybciej wyrastają gałązki. Dlaczego?
Auksyna z wierzchołka hamuje pąki boczne, więc po jej usunięciu pąki rosną.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
4Geotropizm
- Korzeń reaguje geotropizmem dodatnim (rośnie ku dołowi), pęd geotropizmem ujemnym (rośnie ku górze). Doświadczenie: siewka położona poziomo po kilku dniach wygina korzeń w dół, a pęd w górę.
- Dlaczego tak? Auksyny w położonym organie spływają na dolną stronę. W pędzie takie stężenie pobudza wydłużanie, więc dół rośnie szybciej i pęd skręca w górę. Korzeń jest dużo czulszy na auksyny: to samo stężenie go hamuje, więc dół rośnie wolniej i korzeń skręca w dół.
5Tigmotropizm i chemotropizm
- Tigmotropizm to wzrost w odpowiedzi na dotyk i kontakt z podporą. Wąsy groszku, fasoli czy winorośli owijają się wokół patyka: strona dotykana rośnie wolniej, przeciwna szybciej, więc wąs się zwija.
- Chemotropizm to wzrost w kierunku substancji chemicznej (lub od niej). Klasyczny przykład to łagiewka pyłkowa, która rośnie przez szyjkę słupka prosto do zalążka, bo „czuje” jego substancje chemiczne. Korzenie też mogą rosnąć ku miejscom bogatszym w składniki mineralne.
Mimoza po dotknięciu zwija liście (nastia, dotyk bez znaczenia kierunku), a wąs groszku owija się wokół patyka (tigmotropizm, ważne, z której strony jest podpora). Oba reagują na dotyk, ale to dwa różne zjawiska.
„tropizm to zawsze ruch ku bodźcowi”
Tropizm zależy od kierunku bodźca, ale może prowadzić też od niego (tropizm ujemny).
Auksyny nie „niszczą” komórki po stronie oświetlonej, tylko tam powodują mniejsze wydłużanie.
Dlaczego korzeń położonej poziomo siewki wygina się w dół, a pęd w górę?
Auksyny spływają na dolną stronę; to samo stężenie wzmaga wydłużanie pędu, ale hamuje wzrost korzenia (geotropizm dodatni korzenia).
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Hormony roślinne, tropizmy i nastie
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Łatwo to zapamiętać: w pędzie szybciej rośnie strona z większą ilością auksyn, więc pęd wygina się w stronę wolniej rosnącą. W korzeniu jest odwrotnie.
- Auksyny pobudzają wydłużanie komórek, uczestniczą w dominacji wierzchołkowej (pęd wierzchołkowy hamuje rozwój pąków bocznych) i w ruchach wzrostowych.
- Etylen (gaz) przyspiesza dojrzewanie owoców i opadanie liści.
- Korzeń reaguje geotropizmem dodatnim (rośnie ku dołowi), pęd geotropizmem ujemnym (rośnie ku górze). Doświadczenie: siewka położona poziomo po kilku dniach wygina korzeń w dół, a pęd w górę.
- Tigmotropizm to wzrost w odpowiedzi na dotyk i kontakt z podporą. Wąsy groszku, fasoli czy winorośli owijają się wokół patyka: strona dotykana rośnie wolniej, przeciwna szybciej, więc wąs się zwija.
- Chemotropizm to wzrost w kierunku substancji chemicznej (lub od niej). Klasyczny przykład to łagiewka pyłkowa, która rośnie przez szyjkę słupka prosto do zalążka, bo „czuje” jego substancje chemiczne. Korzenie też mogą rosnąć ku miejscom bogatszym w składniki mineralne.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Wąs groszku owija się wokół patyka. To przykład:
- Anastii
- Bfototropizmu dodatniego
- Cchemotropizmu dodatniego
- Dtigmotropizmu dodatniego
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: tigmotropizmu dodatniego – Reakcja na kontakt z podporą zależy od kierunku dotyku, więc to tigmotropizm.
Który hormon przyspiesza dojrzewanie owoców?
- AEtylen
- BInsulina
- CChlorofil
- DAuksyna
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Etylen – Etylen to gazowy hormon dojrzewania owoców i opadania liści.
Pęd zagina się ku światłu. To:
- Ageotropizm dodatni
- Bnastia
- Cfototropizm ujemny
- Dfototropizm dodatni
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: fototropizm dodatni – Zgięcie ku światłu to fototropizm dodatni.
Gdzie w pędzie przy jednostronnym oświetleniu jest więcej auksyn?
- APo stronie oświetlonej
- BTylko w korzeniu
- CPo stronie zacienionej
- DRozłożone równo
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Po stronie zacienionej – Auksyny przemieszczają się na stronę zacienioną.
Łagiewka pyłkowa rośnie do zalążka, kierowana substancjami chemicznymi z jego okolicy. To:
- Anastia
- Bgeotropizm ujemny
- Cfototropizm dodatni
- Dchemotropizm dodatni
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: chemotropizm dodatni – Kierunek wzrostu wyznacza źródło substancji chemicznej, więc to chemotropizm.
Dlaczego korzeń położonej poziomo siewki wygina się w dół, a pęd w górę?
- AAuksyna gromadzi się po górnej stronie obu organów
- BKorzeń nie zawiera auksyn, a pęd tak
- CAuksyna gromadzi się po dolnej stronie: pęd pobudza, a korzeń hamuje we wzroście
- DEtylen wypycha pęd w górę, a korzeń w dół
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Auksyna gromadzi się po dolnej stronie: pęd pobudza, a korzeń hamuje we wzroście – Auksyny spływają na dolną stronę; to samo stężenie wzmaga wydłużanie pędu, ale hamuje wzrost korzenia (geotropizm dodatni korzenia).
Kwiat tulipana otwiera się pod wpływem ciepła. To:
- Atropizm
- Bdominacja wierzchołkowa
- Cnastia
- Dgeotropizm
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: nastia – Ciepło nie ma kierunku względem rośliny, więc to nastia.
Po usunięciu wierzchołka pędu z pąków bocznych szybciej wyrastają gałązki. Dlaczego?
- AZnika dominacja wierzchołkowa związana z auksynami
- BZwiększa się geotropizm
- CZnika etylen
- DZmniejsza się transpiracja
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Znika dominacja wierzchołkowa związana z auksynami – Auksyna z wierzchołka hamuje pąki boczne, więc po jej usunięciu pąki rosną.
Cały dział „Funkcjonowanie i rozmnażanie roślin”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.