ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Biologia · Funkcjonowanie i rozmnażanie roślinklasa 2 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/2/biologia/transport-wody-i-transpiracja/

Biologia · Funkcjonowanie i rozmnażanie roślin · kl. 2 · zakres rozszerzony

Transport wody i transpiracja

Prześledzisz drogę wody od gleby do liścia i zrozumiesz, co ciągnie ją pod prąd grawitacji oraz jak roślina reguluje jej utratę.

ok. 4 min czytania10 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Jak woda wchodzi do rośliny

  • Włośniki zwiększają powierzchnię pobierania. Woda wnika do nich przez osmozę: płynie przez błonę z miejsca o wyższym potencjale wody do miejsca o niższym.
  • Dalej woda idzie przez apoplast (ściany komórkowe i przestrzenie między komórkami) albo symplast (cytoplazma połączona plazmodesmami), aż do ksylemu.

2Potencjał wody

  • Potencjał wody (Ψw) mówi, jak mocno woda „chce” opuścić dane miejsce. Czysta woda ma Ψw = 0 MPa, a substancje rozpuszczone obniżają go poniżej zera. Woda płynie zawsze od wyższego Ψw do niższego (bardziej ujemnego), jak potok z góry w dół.
Zapamiętaj

Ψw = Ψs + Ψp

  • gdzie: Ψw – potencjał wody komórki; Ψs – potencjał osmotyczny (wpływ substancji rozpuszczonych, zawsze ≤ 0: im ich więcej, tym bardziej ujemny); Ψp – potencjał ciśnienia, czyli turgor (nacisk protoplastu na ścianę, w napiętej komórce dodatni). Jednostka: MPa (megapaskal; 1 MPa to ok. 10 atmosfer).
  • Przykład. Dane: Ψs = −⁠0,8 MPa, Ψp = +0,5 MPa, gleba: Ψw = −⁠0,1 MPa.
  • Obliczenia: Ψw komórki = −⁠0,8 + 0,5 = −⁠0,3 MPa.
  • Odpowiedź: −⁠0,3 MPa < −⁠0,1 MPa, więc woda wpływa z gleby do komórki – aż rosnący turgor wyrówna potencjały.
Ψsosmotyczny, ≤ 0+Ψpturgor, zwykle > 0=ΨwkomórkiglebaΨw = −0,1 MPakomórkaΨw = −0,3 MPawoda płynie do niższego ΨwΨs = −0,8 MPa, Ψp = +0,5 MPa → Ψw = −0,3 MPa
Ψw = Ψs + Ψp i kierunek przepływu wody z przykładu.
Uwaga na błąd

Woda nie płynie tam, gdzie Ψw jest większe, tylko do niższego (bardziej ujemnego) Ψw. Wartość ujemna nie znaczy „brak wody”, tylko „woda jest mocniej zatrzymywana”.

Sprawdź, czy rozumiesz

Droga wody przez apoplast to droga:

3Co ciągnie wodę w górę

  • Ψw maleje od gleby przez korzeń i łodygę do liści, a najniższy jest w powietrzu. Ksylem przewodzi wodę i sole mineralne w górę.
  • Ssanie transpiracyjne: woda paruje z liści (transpiracja, głównie przez aparaty szparkowe) i „zasysa” słup wody w naczyniach. Słup się nie rwie dzięki kohezji (cząsteczki wody przyciągają się) i adhezji (woda przylega do ścian naczyń).
  • Parcie korzeniowe wypycha wodę od dołu, ale jest słabsze i liczy się głównie przy małej transpiracji (np. nocą).
Zapamiętaj

Jak przy piciu przez słomkę: ssanie na górze ciągnie cały słup napoju, a kohezja trzyma go w jednym kawałku.

4Czynniki transpiracji

  • Transpirację zwiększają wyższa temperatura, światło (otwiera szparki), suche powietrze i wiatr; zmniejsza ją duża wilgotność powietrza.
  • Susza fizjologiczna: woda jest w glebie, ale roślina nie może jej pobrać (zasolenie, zmarznięta gleba).
  • Doświadczenia: barwnik (np. eozyna) zabarwia ksylem i pokazuje drogę wody. Wpływ np. wiatru: jednakowe gałązki, jedna przy wentylatorze (próba badawcza), druga bez wiatru (próba kontrolna), powtórzenia, pomiar ubytku wody.
Uwaga na błąd

„Woda płynie w górę, bo korzeń ją pompuje”

Głównym motorem jest ssanie transpiracyjne.

Sprawdź, czy rozumiesz

W doświadczeniu gałązki w wodzie z barwnikiem po godzinie zabarwiły się nerwy liści. Co to dowodzi?

✎Ściąga: Transport wody i transpiracja

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Ψw = Ψs + Ψp
  • Jak przy piciu przez słomkę: ssanie na górze ciągnie cały słup napoju, a kohezja trzyma go w jednym kawałku.
  • Włośniki zwiększają powierzchnię pobierania. Woda wnika do nich przez osmozę: płynie przez błonę z miejsca o wyższym potencjale wody do miejsca o niższym.
  • Potencjał wody (Ψw) mówi, jak mocno woda „chce” opuścić dane miejsce. Czysta woda ma Ψw = 0 MPa, a substancje rozpuszczone obniżają go poniżej zera. Woda płynie zawsze od wyższego Ψw do niższego (bardziej ujemnego), jak potok z góry w dół.
  • Ssanie transpiracyjne: woda paruje z liści (transpiracja, głównie przez aparaty szparkowe) i „zasysa” słup wody w naczyniach. Słup się nie rwie dzięki kohezji (cząsteczki wody przyciągają się) i adhezji (woda przylega do ścian naczyń).
  • Parcie korzeniowe wypycha wodę od dołu, ale jest słabsze i liczy się głównie przy małej transpiracji (np. nocą).
  • Susza fizjologiczna: woda jest w glebie, ale roślina nie może jej pobrać (zasolenie, zmarznięta gleba).

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Co głównie powoduje przepływ wody w ksylemie wysokiego drzewa?

    1. ASsanie transpiracyjne i kohezja
    2. BBicie serca rośliny
    3. CWyłącznie parcie korzeniowe
    4. DSiła grawitacji kierująca wodę w górę
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Ssanie transpiracyjne i kohezja – Parowanie z liści wytwarza podciśnienie, a kohezja utrzymuje ciągłość słupa wody.

  2. Czym jest kohezja?

    1. APrzyleganiem wody do ścian naczyń
    2. BPrzepływem wody przez błonę
    3. CPrzyleganiem cząsteczek wody do siebie
    4. DPobieraniem soli
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Przyleganiem cząsteczek wody do siebie – Adhezja to przyleganie do ścian, a kohezja – wzajemne przyciąganie cząsteczek wody.

  3. Komórka ma Ψs = −⁠0,6 MPa i Ψp = +0,2 MPa. Ile wynosi jej Ψw?

    1. A0 MPa
    2. B+0,4 MPa
    3. C−⁠0,8 MPa
    4. D−⁠0,4 MPa
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: −⁠0,4 MPa – Ψw = Ψs + Ψp = −⁠0,6 + 0,2 = −⁠0,4 MPa.

  4. Co to jest susza fizjologiczna?

    1. AZamknięcie szparek w nocy
    2. BBrak możliwości pobierania wody mimo jej obecności w glebie
    3. CCałkowity brak wody w glebie
    4. DParcie korzeniowe
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Brak możliwości pobierania wody mimo jej obecności w glebie – Zasolenie lub niska temperatura utrudniają pobieranie wody.

  5. Komórka ma Ψs = −⁠0,8 MPa i Ψp = +0,5 MPa, a leży w roztworze o Ψw = −⁠0,1 MPa. Co się stanie?

    1. AWoda wypłynie z komórki, bo jej Ψw = −⁠0,3 MPa jest wyższe niż roztworu
    2. BWoda wpłynie do komórki, bo jej Ψw = −⁠0,3 MPa jest niższe niż roztworu
    3. CWoda wypłynie z komórki, bo Ψs jest ujemne
    4. DWoda nie będzie się przemieszczać, bo Ψw komórki wynosi 0 MPa
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Woda wpłynie do komórki, bo jej Ψw = −⁠0,3 MPa jest niższe niż roztworu – Ψw komórki = −⁠0,8 + 0,5 = −⁠0,3 MPa; woda płynie do miejsca o niższym Ψw, czyli do komórki.

  6. Droga wody przez apoplast to droga:

    1. Aprzez ściany komórkowe i przestrzenie między komórkami
    2. Bprzez rurki sitowe
    3. Cprzez szparki
    4. Dprzez cytoplazmę i plazmodesmy
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: przez ściany komórkowe i przestrzenie między komórkami – Symplast to cytoplazma połączona plazmodesmami.

  7. W doświadczeniu gałązki w wodzie z barwnikiem po godzinie zabarwiły się nerwy liści. Co to dowodzi?

    1. AWoda jest przewodzona tkanką ksylemu
    2. BLiść nie ma szparek
    3. CWoda płynie tylko po powierzchni
    4. DBarwnik przewodzi floem
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Woda jest przewodzona tkanką ksylemu – Barwnik widoczny w wiązkach wskazuje, którędy płynie woda.

  8. Uczeń chce sprawdzić wpływ wiatru na transpirację. Co zapewni poprawną próbę kontrolną?

    1. APomiar tylko jednej rośliny przy wietrze
    2. BTa sama roślina i te same warunki, ale bez wiatru
    3. CDwie różne rośliny w dwóch różnych pomieszczeniach
    4. DZmiana jednocześnie wiatru i temperatury
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Ta sama roślina i te same warunki, ale bez wiatru – Zmieniać należy tylko jeden czynnik, resztę utrzymać bez zmian.

Cały dział „Funkcjonowanie i rozmnażanie roślin”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 10🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Biologia, klasa 2

Tkanki, narządy i homeostazaSkładniki pokarmowe i dietaTrawienie i wchłanianieProfilaktyka układu pokarmowegoOddychanie i wymiana gazowaSerce, naczynia i limfaMechanizmy odpornościZaburzenia odporności i zgodność tkanekNerki i bilans wodnyHormony i sprzężenie zwrotneUkład nerwowy i odruchyZmysły, sen i zdrowie psychiczneSzkielet i mięśnieRozmnażanie i cykl menstruacyjnyCiąża i etapy życiaSkóra i ochrona organizmuGen, transkrypcja i obróbka RNAAllele i krzyżówki jednogenoweRodowody i sposoby dziedziczeniaZmienność i mutacje genoweKod genetyczny, translacja i regulacjaKrzyżówki dwugenowe i cechy wielogenoweDziedziczenie płci i cechy sprzężone z płciąAberracje chromosomowe i choroby genetyczneMutageny i transformacja nowotworowaPokrewieństwo i klasyfikacjaWirusy, cykle infekcyjne i profilaktykaBakterie i archeowceZnaczenie bakterii i choroby bakteryjneProtisty i choroby protistoweGrzyby, porosty i fermentacjaOd glonów do roślin nasiennychTkanki i organy roślinBudowa liścia i aparaty szparkoweOdżywianie mineralne i fotosyntezaTransport asymilatówPrzemiana pokoleń i rozmnażanie roślinBudowa kwiatu i zapylanieKiełkowanie nasionPodwójne zapłodnienie okrytonasiennychNasiona i owoce, rozsiewanieHormony roślinne, tropizmy i nastieProblem, próby i wniosekWyjaśnianie i analiza danych