✎Ściąga z działu
Budowa materii
- Materia to drobiny, odstępy między nimi i nieustanny, chaotyczny ruch drobin.
- Im wyższa temperatura, tym szybszy ruch cząsteczek i szybsza dyfuzja.
- Atom to najmniejsza cząstka pierwiastka, np. atom tlenu (O) albo atom żelaza (Fe).
Oddziaływania międzycząsteczkowe i napięcie powierzchniowe
- Przyleganie > spójność → menisk wklęsły (woda w szkle). Spójność > przyleganie → menisk wypukły (rtęć).
- Siły spójności – przyciąganie cząsteczek tej samej substancji (woda–woda). Trzymają kroplę w całości.
- Siły przylegania – przyciąganie cząsteczek różnych substancji (woda–szkło). Dzięki nim mokra kartka trzyma się szyby, a kreda zostawia ślad na tablicy.
Stany skupienia i ich właściwości
- Ciało stałe: własny kształt i objętość. Ciecz: własna objętość, kształt naczynia. Gaz: ani własnego kształtu, ani objętości.
- Ciała krystaliczne mają cząsteczki (atomy) ułożone w regularną sieć: sól, cukier, lód, metale. Topnieją w ściśle określonej temperaturze.
- Ciała bezpostaciowe nie mają takiego porządku: szkło, wosk, plastik. Podczas ogrzewania miękną stopniowo.
Gęstość
- ρ = m przez V (stąd m = ρ · V oraz V = m przez ρ)
Parcie, ciśnienie i ciśnienie atmosferyczne
- p = F przez S
- Ciśnienie atmosferyczne na poziomie morza to średnio ok. 1013 hPa; mierzy je barometr; maleje z wysokością.
- Parcie to siła nacisku działająca prostopadle na powierzchnię, np. twój ciężar naciskający na podłogę.
Ciśnienie hydrostatyczne i prawo Pascala
- p = ρ · g · h
- F1 przez S1 = F2 przez S2
- Naczynia połączone to naczynia złączone u dołu. Jednorodna ciecz ustawia się w nich na tym samym poziomie, bez względu na kształt. Przykłady: konewka i jej dziobek, wskaźnik poziomu wody w czajniku, śluza.
Siła wyporu i prawo Archimedesa
- Fw = ρc · g · Vz
- Ciało pływa po powierzchni, gdy jego średnia gęstość jest mniejsza od gęstości cieczy. Wtedy Fw = Fg.
- Prawo Archimedesa: na ciało zanurzone w cieczy (lub gazie) działa siła wyporu skierowana pionowo w górę, równa ciężarowi cieczy (gazu) wypartej przez to ciało.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Cząsteczka to
- Adrobina zbudowana wyłącznie z atomów różnych pierwiastków
- Bdrobina zbudowana z co najmniej dwóch połączonych atomów
- Cnajmniejsza cząstka pierwiastka, zawsze pojedyncza
- Dgrudka substancji widoczna pod mikroskopem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: drobina zbudowana z co najmniej dwóch połączonych atomów – Cząsteczkami są zarówno H₂O, jak i O₂ – liczy się połączenie co najmniej dwóch atomów.
Która drobina jest cząsteczką zbudowaną z atomów jednego pierwiastka?
- ACO₂
- BO₂
- CH₂O
- DFe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: O₂ – O₂ to dwa połączone atomy tlenu, a Fe to pojedynczy atom żelaza.
Siły spójności to przyciąganie się cząsteczek
- Adwóch magnesów
- Bciała i Ziemi
- Cróżnych substancji
- Dtej samej substancji
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: tej samej substancji – Spójność działa np. między cząsteczkami wody w kropli.
Kreda zostawia ślad na tablicy dzięki
- Adyfuzji
- Bsiłom przylegania
- Csiłom spójności
- Dnapięciu powierzchniowemu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: siłom przylegania – Cząsteczki kredy przyciągają się z cząsteczkami tablicy, czyli innej substancji.
Która właściwość dotyczy cieczy?
- Ama własny kształt i własną objętość
- Błatwo daje się ścisnąć
- Czajmuje całą objętość naczynia
- Dma własną objętość, ale przyjmuje kształt naczynia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: ma własną objętość, ale przyjmuje kształt naczynia – Ciecze są prawie nieściśliwe i przyjmują kształt naczynia.
Gazy łatwo dają się ściskać, ponieważ
- Aich cząsteczki się nie poruszają
- Bmają dużą gęstość
- Cich cząsteczki są bardzo małe
- Dodstępy między ich cząsteczkami są duże
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: odstępy między ich cząsteczkami są duże – Ściskając gaz, zmniejszamy odstępy między cząsteczkami.
Klocek o masie 540 g ma objętość 200 cm³. Jego gęstość to
- A0,37 g/cm³
- B27 g/cm³
- C108 000 g/cm³
- D2,7 g/cm³
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 2,7 g/cm³ – ρ = 540 g przez 200 cm³ = 2,7 g/cm³.
Gęstość 1 g/cm³ to
- A0,001 kg/m³
- B1 kg/m³
- C100 kg/m³
- D1000 kg/m³
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 1000 kg/m³ – 1 g/cm³ = 0,001 kg przez 0,000001 m³ = 1000 kg/m³.
Uczeń o ciężarze 600 N stoi na powierzchni 0,03 m². Wywiera ciśnienie
- A200 Pa
- B18 Pa
- C20 000 Pa
- D2000 Pa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 20 000 Pa – p = 600 N przez 0,03 m² = 20 000 Pa.
Dlaczego ostrym nożem łatwiej kroić?
- Aduża powierzchnia ostrza daje duże ciśnienie
- Bmała powierzchnia ostrza daje duże ciśnienie
- Costry nóż ma większą gęstość
- Dostry nóż jest cięższy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: mała powierzchnia ostrza daje duże ciśnienie – Przy tej samej sile mniejsze S oznacza większe p.
Ciśnienie hydrostatyczne wody na głębokości 5 m (g = 10 N/kg) wynosi
- A5000 Pa
- B50 Pa
- C50 000 Pa
- D500 Pa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 50 000 Pa – p = 1000 kg/m³ · 10 N/kg · 5 m = 50 000 Pa.
Od czego NIE zależy ciśnienie hydrostatyczne?
- Aod głębokości
- Bod wartości g
- Cod gęstości cieczy
- Dod kształtu naczynia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: od kształtu naczynia – Ciśnienie zależy tylko od ρ, g i h.
Jaka siła wyporu działa na ciało o objętości 0,002 m³ całkowicie zanurzone w wodzie (g = 10 N/kg)?
- A0,02 N
- B2 N
- C200 N
- D20 N
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 20 N – Fw = 1000 kg/m³ · 10 N/kg · 0,002 m³ = 20 N.
Siłomierz pokazuje 15 N, gdy ciało wisi w powietrzu, i 9 N, gdy jest całe zanurzone w wodzie. Siła wyporu to
- A6 N
- B24 N
- C9 N
- D15 N
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 6 N – Fw = 15 N − 9 N = 6 N.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.