1Trzy stany skupienia
- Ta sama substancja może być ciałem stałym, cieczą albo gazem. Różnią się tym, jak blisko siebie są cząsteczki i jak się poruszają.
| Stan | Kształt i objętość | Ściśliwość | Cząsteczki |
|---|---|---|---|
| ciało stałe | własny kształt, własna objętość | prawie żadna | ciasno, w porządku; drgają w miejscu |
| ciecz | kształt naczynia, własna objętość | prawie żadna | blisko, bez porządku; przesuwają się |
| gaz | zajmuje całe naczynie | duża | daleko od siebie; szybki, chaotyczny ruch |
2Ciała stałe
- Mają własny kształt i objętość, bo cząsteczki silnie się przyciągają i tylko drgają wokół swoich miejsc.
- Ciała krystaliczne mają cząsteczki (atomy) ułożone w regularną sieć: sól, cukier, lód, metale. Topnieją w ściśle określonej temperaturze.
- Ciała bezpostaciowe nie mają takiego porządku: szkło, wosk, plastik. Podczas ogrzewania miękną stopniowo.
- Ciała stałe bywają sprężyste (sprężyna wraca do kształtu), plastyczne (plastelina zostaje odkształcona) i kruche (szkło pęka).
W ciele stałym cząsteczki
Silne przyciąganie trzyma je na miejscach, ale cały czas drgają.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Ciecze i gazy
- Ciecz ma własną objętość, ale kształt bierze od naczynia – cząsteczki są blisko siebie, lecz mogą się przesuwać.
- Gaz zajmuje całe naczynie i łatwo go ścisnąć (pompka rowerowa), bo odstępy między cząsteczkami są duże.
- Dlatego gazy mają małą gęstość: powietrze ok. 1,3 kg/m³, a woda 1000 kg/m³ – prawie 800 razy więcej. Ciało stałe jest zwykle trochę gęstsze od cieczy tej samej substancji; wyjątkiem jest lód, który pływa po wodzie.
Ciało stałe: własny kształt i objętość. Ciecz: własna objętość, kształt naczynia. Gaz: ani własnego kształtu, ani objętości.
„Ciecz ma swój kształt.” Nie – ciecz ma swoją objętość, ale kształt bierze od naczynia.
4Plazma
- Plazma to gaz zjonizowany – wiele jego atomów straciło część elektronów. Powstaje m.in. w bardzo wysokiej temperaturze i bywa nazywana czwartym stanem skupienia.
- Z plazmy zbudowane są Słońce i inne gwiazdy. Plazmą jest też świecący kanał błyskawicy i zorza polarna.
Gazy łatwo dają się ściskać, ponieważ
Ściskając gaz, zmniejszamy odstępy między cząsteczkami.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Stany skupienia i ich właściwości
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Ciało stałe: własny kształt i objętość. Ciecz: własna objętość, kształt naczynia. Gaz: ani własnego kształtu, ani objętości.
- Ciała krystaliczne mają cząsteczki (atomy) ułożone w regularną sieć: sól, cukier, lód, metale. Topnieją w ściśle określonej temperaturze.
- Ciała bezpostaciowe nie mają takiego porządku: szkło, wosk, plastik. Podczas ogrzewania miękną stopniowo.
- Plazma to gaz zjonizowany – wiele jego atomów straciło część elektronów. Powstaje m.in. w bardzo wysokiej temperaturze i bywa nazywana czwartym stanem skupienia.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Która właściwość dotyczy cieczy?
- Ama własny kształt i własną objętość
- Błatwo daje się ścisnąć
- Czajmuje całą objętość naczynia
- Dma własną objętość, ale przyjmuje kształt naczynia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: ma własną objętość, ale przyjmuje kształt naczynia – Ciecze są prawie nieściśliwe i przyjmują kształt naczynia.
Gazy łatwo dają się ściskać, ponieważ
- Aich cząsteczki się nie poruszają
- Bmają dużą gęstość
- Cich cząsteczki są bardzo małe
- Dodstępy między ich cząsteczkami są duże
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: odstępy między ich cząsteczkami są duże – Ściskając gaz, zmniejszamy odstępy między cząsteczkami.
W ciele stałym cząsteczki
- Adrgają wokół stałych miejsc
- Bsą całkowicie nieruchome
- Cswobodnie przemieszczają się po całym ciele
- Dsą daleko od siebie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: drgają wokół stałych miejsc – Silne przyciąganie trzyma je na miejscach, ale cały czas drgają.
Które ciało jest bezpostaciowe?
- Asól kuchenna
- Bszkło
- Cmiedź
- Dlód
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: szkło – Szkło nie ma uporządkowanej budowy, więc podczas ogrzewania mięknie stopniowo.
Które ciało jest plastyczne?
- Aszklana szyba
- Bsprężyna
- Cplastelina
- Dgumka recepturka
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: plastelina – Ciało plastyczne po odkształceniu nie wraca do pierwotnego kształtu.
Plazma to
- Agaz zjonizowany, np. we wnętrzu Słońca
- Bciało stałe bez uporządkowanej budowy
- Cmieszanina wody i pary wodnej
- Dbardzo gęsta ciecz
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: gaz zjonizowany, np. we wnętrzu Słońca – W plazmie wiele atomów straciło część elektronów.
Gęstość wody (1000 kg/m³) w porównaniu z gęstością powietrza (ok. 1,3 kg/m³) jest
- Aok. 13 razy większa
- Bprawie 800 razy mniejsza
- Ctaka sama
- Dprawie 800 razy większa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: prawie 800 razy większa – 1000 : 1,3 ≈ 770, bo cząsteczki gazu są daleko od siebie.
Zatkano wylot strzykawki pełnej wody i naciśnięto tłok. Tłok
- Asam wysunie się na zewnątrz
- Błatwo da się wcisnąć do końca
- Cprawie się nie przesunie
- Dprzesunie się tak samo jak przy powietrzu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: prawie się nie przesunie – Cząsteczki wody są już blisko siebie, więc cieczy prawie nie da się ścisnąć.
Cały dział „Właściwości materii”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.