1Przyciąganie i odpychanie
- Treść fakultatywna – w podstawie programowej od 2024 r. o jej omówieniu decyduje nauczyciel.
- Między cząsteczkami działają siły międzycząsteczkowe. Są ważne tylko na bardzo małych odległościach.
- Gdy cząsteczki są blisko siebie (ale nie za blisko), przyciągają się. Dzięki temu ciała stałe i ciecze trzymają się razem.
- Gdy zbliżymy je jeszcze bardziej, zaczynają się mocno odpychać. Dlatego cieczy i ciał stałych prawie nie da się ścisnąć.
2Spójność i przyleganie
- Siły spójności – przyciąganie cząsteczek tej samej substancji (woda–woda). Trzymają kroplę w całości.
- Siły przylegania – przyciąganie cząsteczek różnych substancji (woda–szkło). Dzięki nim mokra kartka trzyma się szyby, a kreda zostawia ślad na tablicy.
- Woda w szklanej rurce przy ściankach lekko się podnosi – tworzy menisk wklęsły, bo przyleganie do szkła jest silniejsze niż spójność wody.
- Rtęć w szklanej rurce tworzy menisk wypukły, bo u niej spójność przeważa nad przyleganiem.
Przyleganie > spójność → menisk wklęsły (woda w szkle). Spójność > przyleganie → menisk wypukły (rtęć).
Dlaczego cieczy prawie nie da się ścisnąć?
Przy bardzo małych odległościach przeważa odpychanie cząsteczek.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Napięcie powierzchniowe
- Cząsteczka w głębi wody jest przyciągana przez sąsiadów ze wszystkich stron, a cząsteczka na powierzchni – tylko z boków i od dołu. Powierzchnia cieczy działa więc jak cienka, napięta błonka. To napięcie powierzchniowe.
- Przykłady: nartnik chodzi po wodzie, ostrożnie położony spinacz nie tonie, woda w pełnej szklance tworzy „górkę” nad brzegiem.
- Mała kropla ma kształt kulki – napięta błonka ściąga ciecz do kształtu o najmniejszej powierzchni, a taki kształt to kula.
- Płyn do naczyń (detergent) zmniejsza napięcie powierzchniowe – po jego dodaniu spinacz od razu tonie.
„Spinacz leży na wodzie, bo jest lżejszy od wody.” Nie – stal ma prawie 8 razy większą gęstość niż woda. Spinacz utrzymuje napięcie powierzchniowe.
✎Ściąga: Oddziaływania międzycząsteczkowe i napięcie powierzchniowe
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Przyleganie > spójność → menisk wklęsły (woda w szkle). Spójność > przyleganie → menisk wypukły (rtęć).
- Siły spójności – przyciąganie cząsteczek tej samej substancji (woda–woda). Trzymają kroplę w całości.
- Siły przylegania – przyciąganie cząsteczek różnych substancji (woda–szkło). Dzięki nim mokra kartka trzyma się szyby, a kreda zostawia ślad na tablicy.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Siły spójności to przyciąganie się cząsteczek
- Adwóch magnesów
- Bciała i Ziemi
- Cróżnych substancji
- Dtej samej substancji
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: tej samej substancji – Spójność działa np. między cząsteczkami wody w kropli.
Kreda zostawia ślad na tablicy dzięki
- Adyfuzji
- Bsiłom przylegania
- Csiłom spójności
- Dnapięciu powierzchniowemu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: siłom przylegania – Cząsteczki kredy przyciągają się z cząsteczkami tablicy, czyli innej substancji.
Woda w szklanej rurce tworzy menisk wklęsły, bo
- Asiły spójności są większe od sił przylegania
- Bsiły przylegania są większe od sił spójności
- Cna wodę nie działają siły międzycząsteczkowe
- Dwoda ma dużą gęstość
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: siły przylegania są większe od sił spójności – Cząsteczki wody silniej przyciągają się ze szkłem niż ze sobą.
Rtęć w szklanej rurce
- Awspina się po ściankach
- Btworzy menisk wklęsły
- Cma idealnie płaską powierzchnię
- Dtworzy menisk wypukły
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: tworzy menisk wypukły – U rtęci spójność przeważa nad przyleganiem do szkła.
Który przykład świadczy o napięciu powierzchniowym?
- Azapach perfum rozchodzi się po pokoju
- Bwoda paruje z kałuży
- Cnartnik chodzi po powierzchni wody
- Dlód pływa po wodzie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: nartnik chodzi po powierzchni wody – Powierzchnia wody działa jak napięta błonka.
Dlaczego cieczy prawie nie da się ścisnąć?
- Amiędzy cząsteczkami cieczy są duże odstępy
- Bbardzo zbliżone cząsteczki silnie się odpychają
- Ccząsteczki cieczy się nie poruszają
- Dcząsteczki cieczy się nie przyciągają
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: bardzo zbliżone cząsteczki silnie się odpychają – Przy bardzo małych odległościach przeważa odpychanie cząsteczek.
Po dodaniu kropli płynu do naczyń spinacz leżący na wodzie tonie, bo
- Adetergent zwiększa gęstość spinacza
- Bdetergent zwiększa napięcie powierzchniowe
- Cdetergent zmniejsza gęstość spinacza
- Ddetergent zmniejsza napięcie powierzchniowe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: detergent zmniejsza napięcie powierzchniowe – Słabsza „błonka” nie utrzyma już stalowego spinacza.
Mała kropla wody ma kształt kulki, ponieważ
- Anapięcie powierzchniowe nadaje jej kształt o najmniejszej powierzchni
- Bpowietrze zgniata ją ze wszystkich stron
- Ccząsteczki wody się odpychają
- Dsiły przylegania rozciągają ją na boki
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: napięcie powierzchniowe nadaje jej kształt o najmniejszej powierzchni – Kula ma najmniejszą powierzchnię przy danej objętości.
Cały dział „Właściwości materii”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.