1Parcie i ciśnienie
- Parcie to siła nacisku działająca prostopadle na powierzchnię, np. twój ciężar naciskający na podłogę.
- Skutek nacisku zależy od tego, na jak dużą powierzchnię się rozkłada. Opisuje to ciśnienie.
p = F przez S
- p – ciśnienie [Pa]; F – parcie, czyli siła nacisku [N]; S – pole powierzchni nacisku [m²].
- Jednostka: paskal, 1 Pa = 1 N/m². Większe jednostki: 1 hPa = 100 Pa, 1 kPa = 1000 Pa.
- Małe S – duże ciśnienie: ostrze noża, czubek gwoździa, pinezka, igła.
- Duże S – małe ciśnienie: narty, gąsienice czołgu, szerokie opony ciągnika, podkłady pod szynami.
Wstawianie cm² zamiast m². Pamiętaj: 1 m² = 10 000 cm², więc 1 cm² = 0,0001 m².
2Przykład krok po kroku
- Dane: F = 600 N (ciężar ucznia), S = 0,3 m² (dwie narty).
- Wzór: p = F przez S.
- Obliczenia: p = 600 N przez 0,3 m² = 2000 Pa = 20 hPa.
- Odpowiedź: narty naciskają na śnieg z ciśnieniem 2000 Pa. W butach (S = 0,04 m²) byłoby 15 000 Pa, czyli 7,5 raza więcej – dlatego bez nart zapadasz się w śnieg.
Narciarz nie zapada się w śnieg, ponieważ
Ta sama siła rozłożona na większe S daje mniejsze p.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Ciśnienie atmosferyczne
- Powietrze ma ciężar i naciska na wszystko wokół – to ciśnienie atmosferyczne. Na poziomie morza wynosi średnio ok. 1013 hPa (ok. 101 300 Pa). To tak, jakby na każdy 1 m² naciskało ciało o masie ok. 10 ton (siła ok. 100 000 N).
- Mierzymy je barometrem. Im wyżej, tym ciśnienie mniejsze, bo nad nami jest cieńsza i rzadsza warstwa powietrza. Przy ziemi spada ono o ok. 1 hPa na każde 8 m w górę.
- Działanie ciśnienia atmosferycznego widać, gdy pijesz przez słomkę, gdy przyssawka trzyma się kafelków albo gdy kartka nie spada z odwróconej szklanki pełnej wody.
Ciśnienie atmosferyczne na poziomie morza to średnio ok. 1013 hPa; mierzy je barometr; maleje z wysokością.
✎Ściąga: Parcie, ciśnienie i ciśnienie atmosferyczne
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- p = F przez S
- Ciśnienie atmosferyczne na poziomie morza to średnio ok. 1013 hPa; mierzy je barometr; maleje z wysokością.
- Parcie to siła nacisku działająca prostopadle na powierzchnię, np. twój ciężar naciskający na podłogę.
- Małe S – duże ciśnienie: ostrze noża, czubek gwoździa, pinezka, igła.
- Duże S – małe ciśnienie: narty, gąsienice czołgu, szerokie opony ciągnika, podkłady pod szynami.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Uczeń o ciężarze 600 N stoi na powierzchni 0,03 m². Wywiera ciśnienie
- A200 Pa
- B18 Pa
- C20 000 Pa
- D2000 Pa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 20 000 Pa – p = 600 N przez 0,03 m² = 20 000 Pa.
Dlaczego ostrym nożem łatwiej kroić?
- Aduża powierzchnia ostrza daje duże ciśnienie
- Bmała powierzchnia ostrza daje duże ciśnienie
- Costry nóż ma większą gęstość
- Dostry nóż jest cięższy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: mała powierzchnia ostrza daje duże ciśnienie – Przy tej samej sile mniejsze S oznacza większe p.
Klocek o ciężarze 50 N leży na ściance o polu 250 cm². Wywiera ciśnienie
- A0,2 Pa
- B20 000 Pa
- C200 Pa
- D2000 Pa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 2000 Pa – 250 cm² = 0,025 m², p = 50 N przez 0,025 m² = 2000 Pa.
1 hPa to
- A1000 Pa
- B0,01 Pa
- C100 Pa
- D10 Pa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 100 Pa – Przedrostek hekto oznacza 100.
Średnie ciśnienie atmosferyczne na poziomie morza wynosi około
- A10 130 hPa
- B1013 hPa
- C101 hPa
- D1013 Pa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 1013 hPa – 1013 hPa = 101 300 Pa.
Jak zmienia się ciśnienie atmosferyczne, gdy wspinamy się na górę?
- Anajpierw rośnie, potem maleje
- Bnie zmienia się
- Crośnie
- Dmaleje
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: maleje – Im wyżej, tym cieńsza i rzadsza warstwa powietrza nad nami.
Narciarz nie zapada się w śnieg, ponieważ
- Aśnieg pod nartami jest twardszy
- Bnarty zwiększają powierzchnię nacisku, więc zmniejszają ciśnienie
- Cnarty zwiększają ciśnienie na śnieg
- Dnarty zmniejszają ciężar narciarza
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: narty zwiększają powierzchnię nacisku, więc zmniejszają ciśnienie – Ta sama siła rozłożona na większe S daje mniejsze p.
Picie napoju przez słomkę jest możliwe dzięki
- Anapięciu powierzchniowemu
- Bciśnieniu atmosferycznemu
- Cdyfuzji
- Dsile wyporu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: ciśnieniu atmosferycznemu – Gdy zmniejszamy ciśnienie w ustach, powietrze z zewnątrz wpycha napój do słomki.
Cały dział „Właściwości materii”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.