1Atomy i cząsteczki
- Każda substancja – woda, powietrze, żelazo – składa się z bardzo małych drobin. Nie zobaczysz ich nawet pod szkolnym mikroskopem.
- Atom to najmniejsza cząstka pierwiastka, np. atom tlenu (O) albo atom żelaza (Fe).
- Cząsteczka to drobina zbudowana z co najmniej dwóch połączonych atomów. Mogą to być atomy różnych pierwiastków (woda H₂O, dwutlenek węgla CO₂) albo tego samego pierwiastka (tlen O₂, azot N₂).
2Model kinetyczno-cząsteczkowy
- Fizycy opisują materię prostym modelem. Oto jego założenia:
- substancja składa się z drobin (cząsteczek), a między nimi są odstępy;
- drobiny są w ciągłym, chaotycznym (bezładnym) ruchu;
- drobiny przyciągają się i odpychają – działają między nimi siły międzycząsteczkowe;
- im wyższa temperatura, tym szybciej drobiny się poruszają.
- Dowód odstępów: zmieszaj 50 cm³ wody i 50 cm³ spirytusu – dostaniesz mniej niż 100 cm³, bo drobiny jednej cieczy wchodzą w odstępy między drobinami drugiej.
Materia to drobiny, odstępy między nimi i nieustanny, chaotyczny ruch drobin.
Cząsteczka to
Cząsteczkami są zarówno H₂O, jak i O₂ – liczy się połączenie co najmniej dwóch atomów.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Ruchy Browna
- W 1827 r. botanik Robert Brown oglądał pod mikroskopem wodę z drobinkami z pyłku kwiatów. Drobinki bez przerwy przesuwały się zygzakiem.
- Ruchy Browna to bezładny ruch drobin zawiesiny (pyłku, dymu, kurzu) w cieczy lub gazie. Wywołują go zderzenia z niewidocznymi cząsteczkami, które uderzają w drobinę nierówno z różnych stron.
- To dowód, że cząsteczki cieczy i gazu ciągle się poruszają. W cieplejszej wodzie ruchy Browna są żywsze.
„Pod mikroskopem widać ruch cząsteczek wody.” Nie – widać ruch dużo większych drobin zawiesiny, potrącanych przez niewidoczne cząsteczki.
4Dyfuzja
- Zapach perfum sam rozchodzi się po pokoju, a kropla soku miesza się z wodą bez mieszania łyżeczką. To dyfuzja – samorzutne mieszanie się substancji dzięki ruchowi cząsteczek.
- Dyfuzja jest najszybsza w gazach, wolniejsza w cieczach, a w ciałach stałych bardzo powolna.
- Doświadczenie: wrzuć torebkę herbaty do zimnej i do gorącej wody. W gorącej kolor rozchodzi się szybciej.
Im wyższa temperatura, tym szybszy ruch cząsteczek i szybsza dyfuzja.
Ruchy Browna to
Pod mikroskopem widać większe drobiny potrącane przez niewidoczne cząsteczki.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Budowa materii
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Materia to drobiny, odstępy między nimi i nieustanny, chaotyczny ruch drobin.
- Im wyższa temperatura, tym szybszy ruch cząsteczek i szybsza dyfuzja.
- Atom to najmniejsza cząstka pierwiastka, np. atom tlenu (O) albo atom żelaza (Fe).
- Cząsteczka to drobina zbudowana z co najmniej dwóch połączonych atomów. Mogą to być atomy różnych pierwiastków (woda H₂O, dwutlenek węgla CO₂) albo tego samego pierwiastka (tlen O₂, azot N₂).
- Ruchy Browna to bezładny ruch drobin zawiesiny (pyłku, dymu, kurzu) w cieczy lub gazie. Wywołują go zderzenia z niewidocznymi cząsteczkami, które uderzają w drobinę nierówno z różnych stron.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Cząsteczka to
- Adrobina zbudowana wyłącznie z atomów różnych pierwiastków
- Bdrobina zbudowana z co najmniej dwóch połączonych atomów
- Cnajmniejsza cząstka pierwiastka, zawsze pojedyncza
- Dgrudka substancji widoczna pod mikroskopem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: drobina zbudowana z co najmniej dwóch połączonych atomów – Cząsteczkami są zarówno H₂O, jak i O₂ – liczy się połączenie co najmniej dwóch atomów.
Która drobina jest cząsteczką zbudowaną z atomów jednego pierwiastka?
- ACO₂
- BO₂
- CH₂O
- DFe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: O₂ – O₂ to dwa połączone atomy tlenu, a Fe to pojedynczy atom żelaza.
Ruchy Browna to
- Aruch pojedynczych cząsteczek wody widoczny pod mikroskopem
- Bpowolne opadanie drobin na dno naczynia
- Cbezładny ruch drobin zawiesiny wywołany zderzeniami z cząsteczkami cieczy lub gazu
- Dsamorzutne mieszanie się dwóch cieczy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: bezładny ruch drobin zawiesiny wywołany zderzeniami z cząsteczkami cieczy lub gazu – Pod mikroskopem widać większe drobiny potrącane przez niewidoczne cząsteczki.
Dyfuzja to
- Aprzyciąganie się cząsteczek tej samej substancji
- Bprzechodzenie cieczy w gaz
- Crozszerzanie się ciał podczas ogrzewania
- Dsamorzutne mieszanie się substancji wskutek ruchu cząsteczek
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: samorzutne mieszanie się substancji wskutek ruchu cząsteczek – Dyfuzja wynika z chaotycznego ruchu cząsteczek.
W jakim stanie skupienia dyfuzja zachodzi najszybciej?
- Aw cieczy
- Bjednakowo we wszystkich
- Cw ciele stałym
- Dw gazie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: w gazie – W gazach odstępy między cząsteczkami są duże, a ich ruch najszybszy.
Herbata szybciej barwi gorącą wodę niż zimną, ponieważ
- Aw gorącej wodzie cząsteczki są większe
- Bgorąca woda ma większą gęstość
- Cw wyższej temperaturze cząsteczki poruszają się szybciej
- Dw gorącej wodzie znikają odstępy między cząsteczkami
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: w wyższej temperaturze cząsteczki poruszają się szybciej – Wyższa temperatura to szybszy ruch cząsteczek, a więc szybsza dyfuzja.
Po zmieszaniu 50 cm³ wody i 50 cm³ spirytusu otrzymujemy
- A50 cm³ mieszaniny
- Bwięcej niż 100 cm³ mieszaniny
- Cdokładnie 100 cm³ mieszaniny
- Dmniej niż 100 cm³ mieszaniny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: mniej niż 100 cm³ mieszaniny – Drobiny jednej cieczy wchodzą w odstępy między drobinami drugiej.
Które zdanie NIE pasuje do modelu kinetyczno-cząsteczkowego?
- Acząsteczki przyciągają się i odpychają
- Bcząsteczki są w ciągłym, chaotycznym ruchu
- Cmiędzy cząsteczkami są odstępy
- Dw niskiej temperaturze cząsteczki całkowicie się zatrzymują
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: w niskiej temperaturze cząsteczki całkowicie się zatrzymują – Cząsteczki są w ciągłym ruchu – w niższej temperaturze ruszają się tylko wolniej.
Cały dział „Właściwości materii”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.