✎Ściąga z działu
Elektryzowanie ciał
- Zasada zachowania ładunku: ładunek nie powstaje ani nie znika, tylko się przemieszcza. Ile elektronów przybyło balonowi, tyle ubyło włosom.
- Ładunki jednoimienne (tego samego znaku) się odpychają, różnoimienne – przyciągają.
- Elektryzowanie przez tarcie: pocierasz balon o włosy i część elektronów przechodzi z włosów na balon. Balon staje się ujemny, włosy – dodatnie.
Ładunek, przewodniki, izolatory i elektroskop
- Elektroskop pokazuje, że ciało jest naelektryzowane, ale sam nie mówi, czy ładunek jest dodatni, czy ujemny.
- Przewodnik – ładunki mogą się w nim swobodnie przemieszczać. W metalach są to elektrony swobodne, niezwiązane z jednym atomem, w słonej wodzie – jony.
- Izolator – prawie nie ma ładunków swobodnych, więc ładunek zostaje tam, gdzie powstał.
Prąd elektryczny i jego natężenie
- Umowny kierunek prądu: na zewnątrz źródła od bieguna + do bieguna −.
- I = q przez t
- Prąd elektryczny to uporządkowany ruch ładunków elektrycznych.
Napięcie elektryczne i przemiany energii
- U = W przez q
- Napięcie 230 V z gniazdka może zabić. Doświadczenia robimy tylko z bateriami lub szkolnym zasilaczem (o bezpiecznikach – temat fakultatywny „Bezpieczna sieć domowa…”).
- Napięcie U mówi, ile energii przypada na każdy kulomb ładunku przepływającego między dwoma punktami obwodu.
Obwód elektryczny i mierniki
- Amperomierz – szeregowo, woltomierz – równolegle.
- Obwód zamknięty – ładunki mają drogę od jednego bieguna źródła do drugiego, więc płynie prąd.
- Obwód otwarty – wyłącznik rozwarty, przepalone włókno albo odłączony przewód. Prąd nie płynie w całym obwodzie.
Opór elektryczny i prawo Ohma
- R = U przez I
- Prawo Ohma: natężenie prądu płynącego przez przewodnik jest wprost proporcjonalne do napięcia między jego końcami, jeśli temperatura się nie zmienia. Opór jest wtedy stały.
Praca i moc prądu
- W = U · I · t
- P = U · I
- 1 kWh = 1000 W · 3600 s = 3,6 · 10⁶ J
Doświadczenia z elektryczności
- Wynik: R = (15,1 ± 0,7) Ω. Punkty I(U) leżą blisko prostej przez (0, 0), więc opornik spełnia prawo Ohma.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Co przechodzi z ciała na ciało podczas elektryzowania przez tarcie?
- Aelektrony
- Bprotony
- Cneutrony
- Dcałe jądra atomów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: elektrony – Ruchome są elektrony; protony zostają w jądrach.
Balon potarty o włosy naelektryzował się ujemnie. Włosy
- Astraciły protony
- Bnaelektryzowały się ujemnie
- Cpozostały obojętne
- Dnaelektryzowały się dodatnio
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: naelektryzowały się dodatnio – Elektrony przeszły z włosów na balon, więc włosom ich brakuje – są dodatnie.
Ładunek elementarny wynosi około
- A6,24 · 10¹⁸ C
- B1,6 · 10⁻¹⁹ C
- C1 C
- D1,6 · 10¹⁹ C
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 1,6 · 10⁻¹⁹ C – e ≈ 1,6 · 10⁻¹⁹ C to najmniejsza porcja ładunku (ładunek protonu).
Elektron ma ładunek
- A−2e
- B−e
- C+e
- D0
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: −e – Elektron ma ujemny ładunek elementarny.
Przez przewód w 4 s przepłynął ładunek 8 C. Natężenie prądu wynosi
- A0,5 A
- B32 A
- C12 A
- D2 A
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 2 A – I = q : t = 8 C : 4 s = 2 A.
Telefon ładowano prądem 2 A przez 1 h. Jaki ładunek przepłynął?
- A1800 C
- B2 C
- C120 C
- D7200 C
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 7200 C – q = I · t = 2 A · 3600 s = 7200 C (godzinę zamieniamy na sekundy).
Przy przepływie 10 C ładunku żarówka zamieniła 45 J energii. Napięcie na żarówce wynosi
- A4,5 V
- B0,22 V
- C450 V
- D55 V
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 4,5 V – U = W : q = 45 J : 10 C = 4,5 V.
1 wolt to
- A1 kulomb na 1 sekundę
- B1 dżul na 1 sekundę
- C1 dżul na 1 kulomb
- D1 kulomb na 1 dżul
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 1 dżul na 1 kulomb – Z U = W : q wynika 1 V = 1 J/C.
Jak włączamy amperomierz do obwodu?
- Aszeregowo z odbiornikiem
- Bbezpośrednio do biegunów baterii, bez odbiornika
- Cobojętnie jak
- Drównolegle do odbiornika
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: szeregowo z odbiornikiem – Cały prąd musi przepłynąć przez amperomierz – szeregowo.
Jak podłączamy woltomierz, żeby zmierzyć napięcie na żarówce?
- Aszeregowo z żarówką
- Brównolegle do żarówki
- Ctylko do jednego końca żarówki
- Dzamiast żarówki
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: równolegle do żarówki – Woltomierz łączymy z oboma końcami odbiornika.
Napięcie na oporniku wynosi 6 V, a natężenie 0,3 A. Opór wynosi
- A6,3 Ω
- B0,05 Ω
- C20 Ω
- D1,8 Ω
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 20 Ω – R = U : I = 6 V : 0,3 A = 20 Ω.
Opornik 10 Ω podłączono do napięcia 5 V. Płynie prąd
- A15 A
- B2 A
- C50 A
- D0,5 A
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 0,5 A – I = U : R = 5 V : 10 Ω = 0,5 A.
Urządzenie pod napięciem 230 V pobiera prąd 2 A. Jego moc to
- A460 W
- B0,46 W
- C232 W
- D115 W
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 460 W – P = U · I = 230 V · 2 A = 460 W.
Czajnik o mocy 2 kW działał 0,5 h. Zużył
- A0,25 kWh
- B2,5 kWh
- C1 kWh
- D4 kWh
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 1 kWh – 2 kW · 0,5 h = 1 kWh.
Dwa balony potarte o włosy zawieszono obok siebie na niciach. Balony
- Asklejają się i stają się obojętne
- Bnie działają na siebie
- Cprzyciągają się
- Dodpychają się
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: odpychają się – Oba mają ładunek tego samego znaku.
Gwóźdź włożony w przerwę obwodu z żarówką sprawił, że żarówka świeci. Wniosek:
- Agwóźdź jest izolatorem
- Bżarówka jest zepsuta
- Cgwóźdź jest przewodnikiem
- Dgwóźdź jest źródłem napięcia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: gwóźdź jest przewodnikiem – Obwód się zamknął, bo gwóźdź przewodzi prąd.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.