1Skąd się bierze ładunek?
- Wszystko składa się z atomów. W jądrze atomu są dodatnie protony, a wokół jądra – ujemne elektrony. Zwykle jest ich tyle samo, więc ciało jest obojętne (nienaelektryzowane).
- Ciało naelektryzowane ujemnie ma nadmiar elektronów, a dodatnio – ich niedobór.
- Między ciałami przemieszczają się tylko elektrony. Protony zostają w jądrach.
2Tarcie i dotyk
- Elektryzowanie przez tarcie: pocierasz balon o włosy i część elektronów przechodzi z włosów na balon. Balon staje się ujemny, włosy – dodatnie.
- Elektryzowanie przez dotyk: naelektryzowanym ciałem dotykasz ciała obojętnego (najlepiej metalowego). Część ładunku przechodzi i oba ciała mają ładunek tego samego znaku.
Zasada zachowania ładunku: ładunek nie powstaje ani nie znika, tylko się przemieszcza. Ile elektronów przybyło balonowi, tyle ubyło włosom.
Co przechodzi z ciała na ciało podczas elektryzowania przez tarcie?
Ruchome są elektrony; protony zostają w jądrach.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Indukcja (wpływ)
- Zbliżasz naelektryzowaną pałeczkę do metalowego przedmiotu, ale go nie dotykasz. Elektrony w metalu przesuwają się: od pałeczki ujemnej uciekają, do dodatniej się zbliżają.
- Ładunki się rozdzieliły, ale cały przedmiot nadal ma ładunek równy zeru. Gdy oddalisz pałeczkę, elektrony wrócą na miejsce. Trwale naelektryzujesz go przez wpływ, jeśli przy zbliżonej pałeczce na chwilę go uziemisz, a potem odsuniesz pałeczkę.
- Dlatego naelektryzowany grzebień przyciąga skrawki papieru, a balon „przykleja się” do ściany. Bliższa strona obojętnego ciała ma ładunek przeciwnego znaku (w izolatorze ładunki przesuwają się tylko odrobinę, wewnątrz cząsteczek).
4Jak oddziałują ładunki?
Ładunki jednoimienne (tego samego znaku) się odpychają, różnoimienne – przyciągają.
- Siła jest tym większa, im większe są ładunki i im bliżej siebie są ciała.
„Ciało dodatnie dostało protony”
Nie – ciało dodatnie straciło elektrony. Protony nie opuszczają jąder.
Do obojętnego metalowego pręta na izolującej podstawce zbliżono (bez dotykania) pałeczkę ujemną. Bliższy koniec pręta
Elektrony odpychane przez pałeczkę przesuwają się na dalszy koniec, więc bliższemu ich brakuje.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Elektryzowanie ciał
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Zasada zachowania ładunku: ładunek nie powstaje ani nie znika, tylko się przemieszcza. Ile elektronów przybyło balonowi, tyle ubyło włosom.
- Ładunki jednoimienne (tego samego znaku) się odpychają, różnoimienne – przyciągają.
- Elektryzowanie przez tarcie: pocierasz balon o włosy i część elektronów przechodzi z włosów na balon. Balon staje się ujemny, włosy – dodatnie.
- Elektryzowanie przez dotyk: naelektryzowanym ciałem dotykasz ciała obojętnego (najlepiej metalowego). Część ładunku przechodzi i oba ciała mają ładunek tego samego znaku.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Co przechodzi z ciała na ciało podczas elektryzowania przez tarcie?
- Aelektrony
- Bprotony
- Cneutrony
- Dcałe jądra atomów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: elektrony – Ruchome są elektrony; protony zostają w jądrach.
Balon potarty o włosy naelektryzował się ujemnie. Włosy
- Astraciły protony
- Bnaelektryzowały się ujemnie
- Cpozostały obojętne
- Dnaelektryzowały się dodatnio
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: naelektryzowały się dodatnio – Elektrony przeszły z włosów na balon, więc włosom ich brakuje – są dodatnie.
Ciało naelektryzowane dodatnio
- Ama mniej elektronów niż protonów
- Bdostało protony od innego ciała
- Cma więcej elektronów niż protonów
- Dnie ma w ogóle elektronów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: ma mniej elektronów niż protonów – Ładunek dodatni oznacza niedobór elektronów.
Dwie kulki naładowane ujemnie
- Aodpychają się
- Bprzyciągają się
- Cnajpierw się przyciągają, potem odpychają
- Dnie działają na siebie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: odpychają się – Ładunki jednoimienne się odpychają.
Obojętną metalową kulką dotknięto kulki naładowanej dodatnio. Po rozsunięciu obie kulki są naładowane
- Aujemnie
- Bwcale
- Cdodatnio
- Dprzeciwnymi znakami
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: dodatnio – Przy dotyku ładunek dzieli się między ciała, więc oba mają znak ładunku pierwszej kulki.
Indukcja (wpływ) polega na
- Arozdzieleniu ładunków w ciele pod wpływem zbliżonego ciała naelektryzowanego
- Bpocieraniu dwóch ciał o siebie
- Cogrzaniu ciała
- Ddotknięciu ciała naelektryzowanym przedmiotem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: rozdzieleniu ładunków w ciele pod wpływem zbliżonego ciała naelektryzowanego – Przy indukcji ciała się nie dotykają – ładunki tylko się przesuwają.
Do obojętnego metalowego pręta na izolującej podstawce zbliżono (bez dotykania) pałeczkę ujemną. Bliższy koniec pręta
- Apozostaje obojętny
- Btraci protony
- Cma ładunek ujemny
- Dma ładunek dodatni
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: ma ładunek dodatni – Elektrony odpychane przez pałeczkę przesuwają się na dalszy koniec, więc bliższemu ich brakuje.
Przed potarciem balon i sweter były obojętne. Po potarciu balon ma ładunek −q. Sweter ma ładunek
- A+2q
- B0
- C+q
- D−q
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: +q – Z zasady zachowania ładunku suma nadal wynosi 0, więc sweter ma +q.
Cały dział „Elektryczność”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.