ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →
Język polski · powtórka działu · kl. 1

Średniowiecze – powtórka do sprawdzianu

ogarniam.edu.pl · Język polski · klasa 1 LOściąga z działu · próbny test: ogarniam.edu.pl/lo/1/jezyk-polski/powtorka/sredniowiecze/

Sprawdzian albo kartkówka z działu „Średniowiecze”? Przeczytaj ściągę, rozwiąż próbny test (14 pytań z odpowiedziami), a potem sprawdź się w teście z wynikiem i oceną.

Test z działu · 10 pytańPróbny sprawdzian na tej stronie ↓

Tematy w dziale

✎Ściąga z działu

Średniowiecze – cechy epoki

  • Teocentryzm to patrzenie na świat przez Boga, a nie przez człowieka. Dopiero renesans przestawi środek ciężkości na człowieka.
  • Teocentryzm: w centrum jest Bóg. Życie na ziemi to droga do zbawienia, więc każdy czyn ocenia się pod tym kątem.
  • Uniwersalizm: cała Europa ma wspólną wiarę, łacinę i wzorce. Dlatego podobne legendy o świętych i rycerzach znajdziesz w wielu krajach.

„Bogurodzica”

  • Bogurodzica to apostrofa do Maryi, prośba o wstawiennictwo i dwie części z refrenem Kyrie eleison.
  • Apostrofa: bezpośredni zwrot do kogoś, tu do Maryi.
  • Deesis: Chrystus w środku, a po bokach Maryja i Jan Chrzciciel proszą za ludźmi. Człowiek nie idzie do Boga sam, tylko przez pośredników. To średniowieczna hierarchia w praktyce.

„Lament świętokrzyski”

  • W Lamencie świętokrzyskim Maryja jest Matką Bolejącą, mówi w pierwszej osobie i prosi ludzi o współczucie.
  • Stabat Mater („stała Matka”): motyw Maryi stojącej pod krzyżem. Nazwa pochodzi od łacińskiej sekwencji.
  • Mater Dolorosa (Matka Bolejąca): Maryja ukazana przede wszystkim jako cierpiąca matka.

„Legenda o świętym Aleksym”

  • Hagiografia opisuje życie świętych, a Aleksy jest wzorem ascety: pokory, ubóstwa i posłuszeństwa.
  • Hagiografia to gatunek, który opisuje życie świętych. Nazwa pochodzi od greckich słów „święty” i „pisanie”.
  • Asceza to rezygnacja z wygód i dóbr dla wartości duchowych. Asceta to człowiek, który tak żyje.

„Pieśń o Rolandzie”

  • Pieśń o Rolandzie to epos rycerski (chanson de geste) o wzorze rycerza, który ma też wadę: dumę.
  • Parenetyka to literatura, która podaje wzorce osobowe. Średniowiecze miało trzy główne: rycerza (Roland), świętego (Aleksy) i władcę (Karol Wielki).
  • Etos rycerski: odwaga, wierność seniorowi, pobożność, honor.

„Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”

  • Danse macabre i memento mori mówią jedno: śmierć dotyka każdego, więc warto żyć uczciwie.
  • Danse macabre (taniec śmierci): korowód ludzi z różnych stanów prowadzony przez Śmierć.
  • Memento mori: „pamiętaj o śmierci”.

Dante Alighieri – „Boska komedia” (rozszerzenie)

  • Boska komedia to trzy zaświaty, dwaj przewodnicy (Wergiliusz i Beatrycze), tercyna i contrapasso.
  • Dante Alighieri (1265–1321), poeta z Florencji. Poemat napisał po włosku, nie po łacinie, na początku XIV w.
  • Wergiliusz (symbol rozumu) prowadzi Dantego przez Piekło i Czyściec. Beatrycze (miłość i łaska) przejmuje go na szczycie góry Czyśćca, w Raju Ziemskim, i prowadzi przez Raj.

Sztuka średniowiecza: romanizm i gotyk

  • Romanizm to ciężar i półokrągły łuk, gotyk to lekkość, ostry łuk i światło witraży.
  • Strzelistość: wzrok idzie w górę. Światło przez witraże ma sens religijny.
  • Światło oznacza Boga, liczba harmonię (3 – Trójca), geometria porządek świata.

?Próbny sprawdzian

Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.

  1. Co oznacza teocentryzm?

    1. ACzłowiek jest miarą wszystkiego
    2. BBóg jest w centrum myślenia i kultury
    3. CNajważniejsze są pieniądze i handel
    4. DNatura jest ważniejsza od religii
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Bóg jest w centrum myślenia i kultury – Teo- to „Bóg”. W średniowieczu na wszystko patrzy się przez pryzmat zbawienia.

  2. Którą cechą opisujesz porządek „Bóg – aniołowie – ludzie”?

    1. AKonceptyzmem
    2. BHumanizmem
    3. CSarmatyzmem
    4. DHierarchią
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Hierarchią – Hierarchia to uporządkowanie świata i społeczeństwa „od góry do dołu”.

  3. Co wiemy o autorze Bogurodzicy?

    1. AJest nieznany, a tradycja przypisuje utwór św. Wojciechowi
    2. BTo na pewno Jan Kochanowski
    3. CTo na pewno Jan Długosz
    4. DTo Gall Anonim
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Jest nieznany, a tradycja przypisuje utwór św. Wojciechowi – Brak dowodów na autorstwo, więc mówimy o utworze anonimowym.

  4. Który zapis zawiera tylko dwie pierwsze zwrotki, ale z nutami?

    1. AKrakowski z 1408 r.
    2. BStatut Łaskiego z 1506 r.
    3. CZapis z Grunwaldu z 1410 r.
    4. DKcyński z 1407 r.
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Kcyński z 1407 r. – Zapis krakowski ma 13 zwrotek bez nut, a pierwszy druk to Statut Łaskiego.

  5. Kto jest osobą mówiącą w Lamencie świętokrzyskim?

    1. AJezus
    2. BApostoł Jan
    3. CArchanioł Gabriel
    4. DMaryja
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Maryja – To monolog Maryi pod krzyżem.

  6. Do kogo Maryja NIE zwraca się w utworze?

    1. ADo ludzi
    2. BDo innych matek
    3. CDo Syna
    4. DDo rycerzy idących na wojnę
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Do rycerzy idących na wojnę – Zwraca się do ludzi, Syna, Gabriela i matek.

  7. Czym jest hagiografia?

    1. AGatunkiem opisującym życie świętych
    2. BOpowieścią o rycerzach
    3. CZbiorem przysłów
    4. DDialogiem filozoficznym
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Gatunkiem opisującym życie świętych – Nazwa pochodzi od gr. „święty” i „pisać”.

  8. Co zrobił Aleksy w noc poślubną?

    1. AWyprawił ucztę
    2. BWstąpił do wojska
    3. COpuścił żonę i wyruszył służyć Bogu
    4. DOddał koronę
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Opuścił żonę i wyruszył służyć Bogu – Zostawił bogaty dom, żeby żyć w ubóstwie.

  9. Czym jest chanson de geste?

    1. AHymnem do Maryi
    2. BZbiorem przysłów
    3. CFrancuskim eposem rycerskim, „pieśnią o czynach”
    4. DDramatem antycznym
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Francuskim eposem rycerskim, „pieśnią o czynach” – Gatunek wywodzi się z Francji, a Roland jest jego sztandarowym bohaterem.

  10. Na jakim wydarzeniu oparto pieśń?

    1. ANa bitwie pod Grunwaldem
    2. BNa upadku Troi
    3. CNa krucjacie do Jerozolimy
    4. DNa klęsce tylnej straży Karola Wielkiego w Roncevaux (778 r.)
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Na klęsce tylnej straży Karola Wielkiego w Roncevaux (778 r.) – Autor przerobił wydarzenie z 778 r. na opowieść o walce z Saracenami.

  11. Kto prowadzi dialog w utworze?

    1. APapież i chłop
    2. BKról i błazen
    3. CRycerz i smok
    4. DUczony mistrz Polikarp i Śmierć
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Uczony mistrz Polikarp i Śmierć – To poemat dialogowy, w którym Polikarp rozmawia ze Śmiercią.

  12. Jak przedstawiona jest Śmierć?

    1. AJako rycerz w zbroi
    2. BJako anioł w bieli
    3. CJako przerażający szkielet z kosą (personifikacja)
    4. DJako piękna kobieta
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Jako przerażający szkielet z kosą (personifikacja) – Przedstawienie ma budzić grozę.

  13. Który styl ma grube mury i małe okna?

    1. ARomański
    2. BRenesansowy
    3. CBarokowy
    4. DGotycki
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Romański – Romanizm to ciężka, masywna bryła.

  14. Jaki łuk jest typowy dla gotyku?

    1. AOstry
    2. BKoński
    3. CPółokrągły
    4. DPłaski
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Ostry – Ostrołuk umożliwia wysokie wnętrza.

Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu

10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Test z działu · 10 pytańWszystkie tematy: Język polski