ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Średniowieczeklasa 1 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/1/jezyk-polski/bogurodzica/

Język polski · Średniowiecze · kl. 1

„Bogurodzica”

To najstarsza polska pieśń religijna z zachowanym tekstem i melodią. Śpiewano ją jako prośbę o dobre życie na ziemi i zbawienie po śmierci.

ok. 2 min czytania10 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Co o niej wiemy

  • Autor jest nieznany. Tradycja przypisuje ją św. Wojciechowi, ale nikt tego nie udowodnił.
  • Powstała mniej więcej w XIII w. Dwa najstarsze zapisy to kcyński z 1407 r. (tylko dwie pierwsze zwrotki, za to z nutami) i krakowski z 1408 r. (13 zwrotek, bez nut).
  • Pierwszy druk pochodzi z 1506 r. (Statut Łaskiego).
  • Według Długosza rycerze śpiewali ją przed bitwą pod Grunwaldem (1410).

2Budowa i treść

  • Początek brzmi: „Bogurodzica dziewica, Bogiem sławiena Maryja”.
  • Pieśń ma dwie części. W pierwszej ludzie proszą Maryję, żeby wstawiła się za nimi u Syna. W drugiej proszą bezpośrednio Chrystusa.
  • Proszą o dwie rzeczy: o dobre życie na ziemi i o zbawienie, czyli „rajski przebyt” po śmierci.
  • Refren to Kyrie eleison (gr. „Panie, zmiłuj się”).
Chrystusczęść II: prośba do SynaMaryjaczęść I: apostrofa i prośbaJan Chrzcicieldrugi orędownik (Deesis)ludziewstawia sięwstawia sięrefren całej pieśni: Kyrie eleison („Panie, zmiłuj się”)
Dwie części pieśni, ich adresaci i układ Deesis.
Sprawdź, czy rozumiesz

O co proszą ludzie w pieśni?

3Pojęcia, które wyłapiesz w tekście

  • Apostrofa: bezpośredni zwrot do kogoś, tu do Maryi.
  • Deesis: Chrystus w środku, a po bokach Maryja i Jan Chrzciciel proszą za ludźmi. Człowiek nie idzie do Boga sam, tylko przez pośredników. To średniowieczna hierarchia w praktyce.
  • Rymy gramatyczne: rymują się takie same końcówki fleksyjne, np. sławiena – zwolena.
  • Archaizmy: słowa, które wyszły z użycia. Zyszczy znaczy „wyjednaj”, spuści to „ześlij”, bożycze to „synu Boży”, a przebyt to „pobyt”.
Zapamiętaj

Bogurodzica to apostrofa do Maryi, prośba o wstawiennictwo i dwie części z refrenem Kyrie eleison.

Uwaga na błąd

Pisanie, że pieśń jest pisana tylko do Boga. Pierwsza część zwraca się do Maryi, druga do Chrystusa.

✎Ściąga: „Bogurodzica”

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Bogurodzica to apostrofa do Maryi, prośba o wstawiennictwo i dwie części z refrenem Kyrie eleison.
  • Apostrofa: bezpośredni zwrot do kogoś, tu do Maryi.
  • Deesis: Chrystus w środku, a po bokach Maryja i Jan Chrzciciel proszą za ludźmi. Człowiek nie idzie do Boga sam, tylko przez pośredników. To średniowieczna hierarchia w praktyce.
  • Rymy gramatyczne: rymują się takie same końcówki fleksyjne, np. sławiena – zwolena.
  • Archaizmy: słowa, które wyszły z użycia. Zyszczy znaczy „wyjednaj”, spuści to „ześlij”, bożycze to „synu Boży”, a przebyt to „pobyt”.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Co wiemy o autorze Bogurodzicy?

    1. AJest nieznany, a tradycja przypisuje utwór św. Wojciechowi
    2. BTo na pewno Jan Kochanowski
    3. CTo na pewno Jan Długosz
    4. DTo Gall Anonim
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Jest nieznany, a tradycja przypisuje utwór św. Wojciechowi – Brak dowodów na autorstwo, więc mówimy o utworze anonimowym.

  2. Który zapis zawiera tylko dwie pierwsze zwrotki, ale z nutami?

    1. AKrakowski z 1408 r.
    2. BStatut Łaskiego z 1506 r.
    3. CZapis z Grunwaldu z 1410 r.
    4. DKcyński z 1407 r.
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Kcyński z 1407 r. – Zapis krakowski ma 13 zwrotek bez nut, a pierwszy druk to Statut Łaskiego.

  3. Do kogo zwraca się pierwsza część pieśni?

    1. ADo Maryi
    2. BDo św. Wojciecha
    3. CDo Jana Chrzciciela
    4. DDo rycerzy
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Do Maryi – W pierwszej części ludzie proszą Maryję o wstawiennictwo u Syna.

  4. Co to jest Deesis?

    1. AUkład: Chrystus oraz Maryja i Jan Chrzciciel proszący za ludźmi
    2. BNazwa zapisu nutowego
    3. CNazwa refrenu pieśni
    4. DRodzaj rymu
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Układ: Chrystus oraz Maryja i Jan Chrzciciel proszący za ludźmi – Człowiek zwraca się do Boga przez pośredników.

  5. Co znaczy Kyrie eleison?

    1. APanie, zmiłuj się
    2. BBądź pozdrowiona
    3. CChwała Bogu
    4. DPamiętaj o śmierci
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Panie, zmiłuj się – To grecka formuła z refrenu pieśni.

  6. Co oznacza archaizm przebyt w pieśni?

    1. APobyt
    2. BPrzebaczenie
    3. CPrzemiana
    4. DPrzeszkoda
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Pobyt – „Rajski przebyt” to pobyt w raju.

  7. Jak nazywa się bezpośredni zwrot do Maryi na początku pieśni?

    1. AOksymoron
    2. BAnafora
    3. COnomatopeja
    4. DApostrofa
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Apostrofa – Apostrofa to bezpośredni zwrot do adresata, tu do Maryi.

  8. O co proszą ludzie w pieśni?

    1. AO zwycięstwo w bitwie i bogactwo
    2. BO dobre życie na ziemi i zbawienie po śmierci
    3. CO zdrowie i długie życie
    4. DO ziemię i władzę
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: O dobre życie na ziemi i zbawienie po śmierci – Prośby dotyczą „zbożnego pobytu” na ziemi i „rajskiego przebytu” po śmierci.

Cały dział „Średniowiecze”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 10🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 1

Język jako system znakówKomunikacja językowa i funkcje wypowiedziBłąd językowy a innowacja. Norma językowaEtyka i etykieta wypowiedziJęzyk w internecie i mody językoweSłownictwo wartościująceRozprawka i argumentacjaRetoryka i erystykaNotatka syntetyzująca, streszczenie i parafrazaDyskusja, przemówienie i argumenty pozamerytoryczneŹródła, cytat, przypis i bibliografiaEsej, felieton, reportaż i interpretacja porównawczaStarożytność – cechy epokiBiblia – wiadomości ogólneKsięga RodzajuKsięga HiobaKsięga KoheletaPieśń nad PieśniamiKsięga Psalmów (Psalm 1 i 130)Apokalipsa św. JanaJan Parandowski – „Mitologia”Homer – „Iliada”Homer – „Odyseja”Sofokles – „Antygona”Liryka antyczna: Safona, Anakreont, TyrtajuszHoracy – wybrane pieśniFilozofia starożytnaPlaton – „Państwo” (mit jaskini)Arystoteles – „Poetyka”Średniowiecze – cechy epoki„Lament świętokrzyski”„Legenda o świętym Aleksym”„Pieśń o Rolandzie”„Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”Dante Alighieri – „Boska komedia”Sztuka średniowiecza: romanizm i gotykRenesans – cechy epokiJan Kochanowski – pieśni i fraszkiJan Kochanowski – „Treny”Jan Kochanowski – „Odprawa posłów greckich”Mikołaj Rej – „Żywot człowieka poczciwego”Andrzej Frycz Modrzewski – „O poprawie Rzeczypospolitej”Barok – cechy epokiPoezja metafizyczna: Sęp Szarzyński i NaborowskiJan Andrzej Morsztyn – poezja dworska i konceptyzmJan Chryzostom Pasek – „Pamiętniki” i sarmatyzmWilliam Szekspir – „Makbet”William Szekspir – „Hamlet”Oświecenie – cechy epokiIgnacy Krasicki – satyry i „Hymn do miłości ojczyzny”Molier – „Skąpiec”Epoki literackieŚrodki stylistyczneLektury w klasie I: P, R i uzupełniające