ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Średniowieczeklasa 1 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/1/jezyk-polski/sredniowiecze-cechy-epoki/

Język polski · Średniowiecze · kl. 1

Średniowiecze – cechy epoki

Średniowiecze patrzy na świat przez jedno pytanie: jak się zbawić? Dzięki temu łatwiej zrozumiesz pieśni, legendy i katedry z tej epoki.

ok. 3 min czytania10 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Ramy czasowe

  • Umownie: od 476 r. (upadek cesarstwa zachodniorzymskiego) do 1453 r. (upadek Konstantynopola) albo 1492 r. (odkrycie Ameryki). W podstawie: V–XV w.
  • W Polsce: od X w. (chrzest Mieszka I w 966 r.) do końca XV w.
  • Nazwę wymyślili humaniści z renesansu. Dla nich to był „wiek średni”, czyli przerwa między wielkim antykiem a jego odrodzeniem.

2Jak myślał człowiek średniowiecza

  • Teocentryzm: w centrum jest Bóg. Życie na ziemi to droga do zbawienia, więc każdy czyn ocenia się pod tym kątem.
  • Uniwersalizm: cała Europa ma wspólną wiarę, łacinę i wzorce. Dlatego podobne legendy o świętych i rycerzach znajdziesz w wielu krajach.
  • Hierarchia: świat to drabina. Na górze Bóg, niżej aniołowie, na dole ludzie. Ludzi dzielono na trzy stany: jedni się modlą (duchowni), drudzy walczą (rycerze), trzeci pracują (chłopi).
Drabina świataTrzy stanyBógna szczycieaniołowiepośrednicyludziena doleduchownimodlą sięrycerzewalcząchłopipracują
Hierarchia świata i trzy stany w ujęciu średniowiecznym.
  • Symbolizm: rzecz znaczy więcej, niż widać. Światło oznacza Boga, baranek Chrystusa.
  • Alegoryzm: pojęcie zamienia się w postać. Śmierć to szkielet z kosą, a Fortuna to kobieta z kołem losu.
Zapamiętaj

Teocentryzm to patrzenie na świat przez Boga, a nie przez człowieka. Dopiero renesans przestawi środek ciężkości na człowieka.

Sprawdź, czy rozumiesz

Jak w średniowiecznym modelu trzech stanów dzielono zadania?

3Cztery kultury

KulturaCo ją wyróżniaPrzykład
chrześcijańskakazania, żywoty świętych, pieśni religijneBogurodzica
rycerskaeposy o bohaterach, honor i wiernośćPieśń o Rolandzie
dworskamiłość rycerza do damy, poezja dworskapieśni trubadurów
ludowapieśni, widowiska, rubaszny humorjarmarczne przedstawienia

4„Wieki ciemne”? To stereotyp

  • W średniowieczu powstały pierwsze uniwersytety (Bolonia, Paryż, w Polsce Akademia Krakowska w 1364 r.), katedry gotyckie i wielka literatura w językach narodowych, np. Dante.
  • Ludzie byli religijni, ale nie byli „głupsi”. Po prostu inaczej układali sobie świat.
Uwaga na błąd

Mylenie teocentryzmu z antropocentryzmem. W średniowieczu najważniejszy jest Bóg, w renesansie człowiek.

Sprawdź, czy rozumiesz

Czy określenie „wieki ciemne” dobrze opisuje średniowiecze?

✎Ściąga: Średniowiecze – cechy epoki

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Teocentryzm to patrzenie na świat przez Boga, a nie przez człowieka. Dopiero renesans przestawi środek ciężkości na człowieka.
  • Teocentryzm: w centrum jest Bóg. Życie na ziemi to droga do zbawienia, więc każdy czyn ocenia się pod tym kątem.
  • Uniwersalizm: cała Europa ma wspólną wiarę, łacinę i wzorce. Dlatego podobne legendy o świętych i rycerzach znajdziesz w wielu krajach.
  • Hierarchia: świat to drabina. Na górze Bóg, niżej aniołowie, na dole ludzie. Ludzi dzielono na trzy stany: jedni się modlą (duchowni), drudzy walczą (rycerze), trzeci pracują (chłopi).
  • Symbolizm: rzecz znaczy więcej, niż widać. Światło oznacza Boga, baranek Chrystusa.
  • Alegoryzm: pojęcie zamienia się w postać. Śmierć to szkielet z kosą, a Fortuna to kobieta z kołem losu.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Co oznacza teocentryzm?

    1. ACzłowiek jest miarą wszystkiego
    2. BBóg jest w centrum myślenia i kultury
    3. CNajważniejsze są pieniądze i handel
    4. DNatura jest ważniejsza od religii
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Bóg jest w centrum myślenia i kultury – Teo- to „Bóg”. W średniowieczu na wszystko patrzy się przez pryzmat zbawienia.

  2. Którą cechą opisujesz porządek „Bóg – aniołowie – ludzie”?

    1. AKonceptyzmem
    2. BHumanizmem
    3. CSarmatyzmem
    4. DHierarchią
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Hierarchią – Hierarchia to uporządkowanie świata i społeczeństwa „od góry do dołu”.

  3. Jak w średniowiecznym modelu trzech stanów dzielono zadania?

    1. AChłopi rządzą, rycerze się modlą, duchowni pracują
    2. BKupcy walczą, rycerze handlują, chłopi się modlą
    3. CDuchowni się modlą, rycerze walczą, chłopi pracują
    4. DWszyscy robią to samo
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Duchowni się modlą, rycerze walczą, chłopi pracują – To uproszczony model epoki, a nie dokładny opis życia wszystkich ludzi.

  4. Co to jest alegoria?

    1. AZwrot do adresata
    2. BZdrobnienie
    3. CPowtórzenie początku wersów
    4. DPojęcie przedstawione jako postać lub obraz, np. Śmierć jako szkielet z kosą
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Pojęcie przedstawione jako postać lub obraz, np. Śmierć jako szkielet z kosą – Alegoria ma stałe, utrwalone znaczenie. Śmierć z kosą to alegoria śmierci.

  5. Co oznaczał symbolizm w średniowieczu?

    1. AUżywano wyłącznie obrazów, bez słów
    2. BZakazywano zdobienia kościołów
    3. CRzeczy materialne miały ukryte, duchowe znaczenie
    4. DTworzono tylko dzieła anonimowe
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Rzeczy materialne miały ukryte, duchowe znaczenie – Światło mogło znaczyć Boga, a baranek Chrystusa.

  6. Co znaczy uniwersalizm średniowiecza?

    1. ANie było państw
    2. BKażdy kraj miał zupełnie inną kulturę
    3. CWszyscy mówili tym samym językiem potocznym
    4. DWspólne wzorce i wartości dla całej Europy łacińskiej
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Wspólne wzorce i wartości dla całej Europy łacińskiej – Łączyły Europę wiara, łacina i Kościół.

  7. Kto nadał epoce nazwę „średniowiecze” (wiek średni)?

    1. APozytywiści
    2. BHumaniści renesansu
    3. COświeceniowi encyklopedyści w XVIII w.
    4. DSami ludzie średniowiecza
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Humaniści renesansu – Renesans uważał siebie za odrodzenie antyku, a czas pomiędzy nazwał „wiekiem średnim”.

  8. Czy określenie „wieki ciemne” dobrze opisuje średniowiecze?

    1. ATak, bo zakazano czytania
    2. BNie, to stereotyp: rozwijały się uniwersytety, katedry i literatura
    3. CTak, bo nie powstało nic wartościowego
    4. DTak, bo nie było żadnej sztuki
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Nie, to stereotyp: rozwijały się uniwersytety, katedry i literatura – W tej epoce powstały np. uniwersytety i katedry gotyckie.

Cały dział „Średniowiecze”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 10🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 1

Język jako system znakówKomunikacja językowa i funkcje wypowiedziBłąd językowy a innowacja. Norma językowaEtyka i etykieta wypowiedziJęzyk w internecie i mody językoweSłownictwo wartościująceRozprawka i argumentacjaRetoryka i erystykaNotatka syntetyzująca, streszczenie i parafrazaDyskusja, przemówienie i argumenty pozamerytoryczneŹródła, cytat, przypis i bibliografiaEsej, felieton, reportaż i interpretacja porównawczaStarożytność – cechy epokiBiblia – wiadomości ogólneKsięga RodzajuKsięga HiobaKsięga KoheletaPieśń nad PieśniamiKsięga Psalmów (Psalm 1 i 130)Apokalipsa św. JanaJan Parandowski – „Mitologia”Homer – „Iliada”Homer – „Odyseja”Sofokles – „Antygona”Liryka antyczna: Safona, Anakreont, TyrtajuszHoracy – wybrane pieśniFilozofia starożytnaPlaton – „Państwo” (mit jaskini)Arystoteles – „Poetyka”„Bogurodzica”„Lament świętokrzyski”„Legenda o świętym Aleksym”„Pieśń o Rolandzie”„Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”Dante Alighieri – „Boska komedia”Sztuka średniowiecza: romanizm i gotykRenesans – cechy epokiJan Kochanowski – pieśni i fraszkiJan Kochanowski – „Treny”Jan Kochanowski – „Odprawa posłów greckich”Mikołaj Rej – „Żywot człowieka poczciwego”Andrzej Frycz Modrzewski – „O poprawie Rzeczypospolitej”Barok – cechy epokiPoezja metafizyczna: Sęp Szarzyński i NaborowskiJan Andrzej Morsztyn – poezja dworska i konceptyzmJan Chryzostom Pasek – „Pamiętniki” i sarmatyzmWilliam Szekspir – „Makbet”William Szekspir – „Hamlet”Oświecenie – cechy epokiIgnacy Krasicki – satyry i „Hymn do miłości ojczyzny”Molier – „Skąpiec”Epoki literackieŚrodki stylistyczneLektury w klasie I: P, R i uzupełniające