ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Średniowieczeklasa 1 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/1/jezyk-polski/sztuka-sredniowiecza-romanizm-i-gotyk/

Język polski · Średniowiecze · kl. 1

Sztuka średniowiecza: romanizm i gotyk

Kościół romański wygląda jak twierdza, a gotycki jak strzała skierowana w niebo. Różnicę widać już po oknach.

ok. 2 min czytania10 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Romanizm

  • Europa ok. XI–XIII w. Grube mury, małe okna, łuk półokrągły. Kościół często wyglądał jak twierdza.
  • Wnętrza były ciemne, więc ściany zdobiono malowidłami. Nad wejściem był tympanon, czyli pole z rzeźbą (np. Chrystus albo Sąd Ostateczny).
  • W Polsce: Drzwi Gnieźnieńskie (XII w., sceny z życia św. Wojciecha), kolegiata w Tumie pod Łęczycą, kościół św. Andrzeja w Krakowie.

2Gotyk

  • Narodził się we Francji (ok. 1140, opactwo Saint-Denis). W Polsce XIII–XV w., zwykle z cegły.
  • Sklepienie krzyżowo-żebrowe, przypory i łuk ostry. Ciężar przejmują podpory, więc ściany mogą mieć wielkie okna z witrażami.
  • Strzelistość: wzrok idzie w górę. Światło przez witraże ma sens religijny.
  • Przykłady: Notre-Dame w Paryżu, Chartres, Kolonia; w Polsce kościół Mariacki z ołtarzem Wita Stwosza, katedra na Wawelu, zamek w Malborku.
CechaRomanika (X–XIIIw.)Gotyk (od XII w.)Murygrube, masywnecieńsze, wsparte przyporamiOknamałe, półkolisteduże, ostrołukowe, z witrażamiŁukpółokrągłyostry (ostrołuk)Sklepieniekolebkowe, krzyżowekrzyżowo-żebrowePrzykłady wPolsceTum, Tynieckatedra na Wawelu, kościółMariacki
Porównanie romanizmu i gotyku.
Sprawdź, czy rozumiesz

Co umożliwiło wielkie okna w gotyku?

3Symbolika

  • Światło oznacza Boga, liczba harmonię (3 – Trójca), geometria porządek świata.
  • Katedra była „biblią ubogich”: rzeźby i witraże uczyły biblijnych historii ludzi, którzy nie umieli czytać.
  • Pieta (Maryja z ciałem Syna), Sąd Ostateczny i danse macabre to motywy, które znasz też z literatury.
Zapamiętaj

Romanizm to ciężar i półokrągły łuk, gotyk to lekkość, ostry łuk i światło witraży.

Uwaga na błąd

Przypisywanie witraży i strzelistości romanizmowi. To cechy gotyku.

✎Ściąga: Sztuka średniowiecza: romanizm i gotyk

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Romanizm to ciężar i półokrągły łuk, gotyk to lekkość, ostry łuk i światło witraży.
  • Strzelistość: wzrok idzie w górę. Światło przez witraże ma sens religijny.
  • Światło oznacza Boga, liczba harmonię (3 – Trójca), geometria porządek świata.
  • Pieta (Maryja z ciałem Syna), Sąd Ostateczny i danse macabre to motywy, które znasz też z literatury.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Który styl ma grube mury i małe okna?

    1. ARomański
    2. BRenesansowy
    3. CBarokowy
    4. DGotycki
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Romański – Romanizm to ciężka, masywna bryła.

  2. Jaki łuk jest typowy dla gotyku?

    1. AOstry
    2. BKoński
    3. CPółokrągły
    4. DPłaski
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Ostry – Ostrołuk umożliwia wysokie wnętrza.

  3. Co umożliwiło wielkie okna w gotyku?

    1. ASzkło kolorowe
    2. BGrubsze mury
    3. CBrak dachu
    4. DPrzypory i sklepienie krzyżowo-żebrowe
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Przypory i sklepienie krzyżowo-żebrowe – Ciężar przejmują podpory, a nie ściany.

  4. Czym jest tympanon?

    1. ARodzajem okna
    2. BPolem z rzeźbą nad portalem
    3. CCzęścią dachu
    4. DRodzajem witrażu
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Polem z rzeźbą nad portalem – Przedstawiano na nim Chrystusa lub Sąd Ostateczny.

  5. Co to jest „biblia ubogich”?

    1. AObrazy i rzeźby uczące biblijnych historii niepiśmiennych
    2. BZbiór kazań
    3. CBiblia po łacinie
    4. DTania wersja Biblii
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Obrazy i rzeźby uczące biblijnych historii niepiśmiennych – Katedra pełniła rolę obrazowej nauki.

  6. Co symbolizuje światło w gotyckiej katedrze?

    1. AWładzę króla
    2. BObecność Boga
    3. CBogactwo miasta
    4. DZwycięstwo rycerzy
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Obecność Boga – Barwne witraże wzmacniały religijny nastrój.

  7. Który zabytek jest gotycki?

    1. AKolegiata w Tumie
    2. BKościół Mariacki w Krakowie
    3. CDrzwi Gnieźnieńskie
    4. DKościół św. Andrzeja w Krakowie
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Kościół Mariacki w Krakowie – Pozostałe to zabytki romańskie.

  8. Który motyw sztuki łączy się z Lamentem świętokrzyskim?

    1. ARozeta
    2. BPieta
    3. CTaniec śmierci
    4. DSąd Ostateczny
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Pieta – Pieta to Maryja trzymająca ciało Syna.

Cały dział „Średniowiecze”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 10🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 1

Język jako system znakówKomunikacja językowa i funkcje wypowiedziBłąd językowy a innowacja. Norma językowaEtyka i etykieta wypowiedziJęzyk w internecie i mody językoweSłownictwo wartościująceRozprawka i argumentacjaRetoryka i erystykaNotatka syntetyzująca, streszczenie i parafrazaDyskusja, przemówienie i argumenty pozamerytoryczneŹródła, cytat, przypis i bibliografiaEsej, felieton, reportaż i interpretacja porównawczaStarożytność – cechy epokiBiblia – wiadomości ogólneKsięga RodzajuKsięga HiobaKsięga KoheletaPieśń nad PieśniamiKsięga Psalmów (Psalm 1 i 130)Apokalipsa św. JanaJan Parandowski – „Mitologia”Homer – „Iliada”Homer – „Odyseja”Sofokles – „Antygona”Liryka antyczna: Safona, Anakreont, TyrtajuszHoracy – wybrane pieśniFilozofia starożytnaPlaton – „Państwo” (mit jaskini)Arystoteles – „Poetyka”Średniowiecze – cechy epoki„Bogurodzica”„Lament świętokrzyski”„Legenda o świętym Aleksym”„Pieśń o Rolandzie”„Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”Dante Alighieri – „Boska komedia”Renesans – cechy epokiJan Kochanowski – pieśni i fraszkiJan Kochanowski – „Treny”Jan Kochanowski – „Odprawa posłów greckich”Mikołaj Rej – „Żywot człowieka poczciwego”Andrzej Frycz Modrzewski – „O poprawie Rzeczypospolitej”Barok – cechy epokiPoezja metafizyczna: Sęp Szarzyński i NaborowskiJan Andrzej Morsztyn – poezja dworska i konceptyzmJan Chryzostom Pasek – „Pamiętniki” i sarmatyzmWilliam Szekspir – „Makbet”William Szekspir – „Hamlet”Oświecenie – cechy epokiIgnacy Krasicki – satyry i „Hymn do miłości ojczyzny”Molier – „Skąpiec”Epoki literackieŚrodki stylistyczneLektury w klasie I: P, R i uzupełniające