ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Średniowieczeklasa 1 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/1/jezyk-polski/lament-swietokrzyski/

Język polski · Średniowiecze · kl. 1

„Lament świętokrzyski”

Maryja pod krzyżem nie jest tu wyniosłą Królową Nieba, tylko matką, która patrzy na cierpienie swojego dziecka i nie może mu pomóc.

ok. 2 min czytania9 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Co to za tekst

  • Anonimowy utwór z XV w. Nazwa pochodzi od klasztoru na Świętym Krzyżu, z którym wiąże się znaleziony rękopis. Początek brzmi: „Posłuchajcie, bracia miła…”.
  • Mówi Maryja, w pierwszej osobie. To monolog liryczny: słyszysz tylko jej głos.
  • Gatunek to lament (łac. planctus), czyli wypowiedź pełna żalu.

2Do kogo mówi Maryja

  • Do ludzi, których prosi o współczucie. Do Syna, któremu chciałaby ulżyć. Do archanioła Gabriela, który kiedyś zwiastował jej radosną wiadomość. Do innych matek.
  • Najbardziej boli ją bezradność: chce pomóc, ale nic nie może zrobić. Chciałaby usłyszeć choć słowo Syna.
Maryjamatka pod krzyżemludzieprosi o współczucieSynchciałaby mu ulżyćarchanioł Gabrielprzypomina zwiastowanieinne matkiprosi o modlitwę
Maryja i adresaci jej lamentu.
Sprawdź, czy rozumiesz

Jaki gatunek reprezentuje utwór?

3Najważniejsze motywy

  • Stabat Mater („stała Matka”): motyw Maryi stojącej pod krzyżem. Nazwa pochodzi od łacińskiej sekwencji.
  • Mater Dolorosa (Matka Bolejąca): Maryja ukazana przede wszystkim jako cierpiąca matka.
  • Emocje wzmacniają apostrofy, wykrzyknienia i zdrobnienia (Synku). Dzięki nim Maryja brzmi jak zwykła matka, a nie jak postać z ołtarza.
Zapamiętaj

W Lamencie świętokrzyskim Maryja jest Matką Bolejącą, mówi w pierwszej osobie i prosi ludzi o współczucie.

4Porównaj z Bogurodzicą

CechaBogurodzicaLament świętokrzyski
Maryja jakopośredniczka i orędowniczkacierpiąca matka
Kto mówiwspólnota ludzi (my)Maryja (ja)
Nastrójuroczysty, modlitewnyosobisty, pełen bólu
Gatunekpieśń religijnalament (liryka)
Uwaga na błąd

Mylenie Lamentu z Bogurodzicą. W Bogurodzicy ludzie proszą Maryję, a w Lamencie to Maryja prosi ludzi o współczucie.

Sprawdź, czy rozumiesz

Czym różni się Maryja z Lamentu od Maryi z Bogurodzicy?

✎Ściąga: „Lament świętokrzyski”

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • W Lamencie świętokrzyskim Maryja jest Matką Bolejącą, mówi w pierwszej osobie i prosi ludzi o współczucie.
  • Stabat Mater („stała Matka”): motyw Maryi stojącej pod krzyżem. Nazwa pochodzi od łacińskiej sekwencji.
  • Mater Dolorosa (Matka Bolejąca): Maryja ukazana przede wszystkim jako cierpiąca matka.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Kto jest osobą mówiącą w Lamencie świętokrzyskim?

    1. AJezus
    2. BApostoł Jan
    3. CArchanioł Gabriel
    4. DMaryja
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Maryja – To monolog Maryi pod krzyżem.

  2. Do kogo Maryja NIE zwraca się w utworze?

    1. ADo ludzi
    2. BDo innych matek
    3. CDo Syna
    4. DDo rycerzy idących na wojnę
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Do rycerzy idących na wojnę – Zwraca się do ludzi, Syna, Gabriela i matek.

  3. Co oznacza motyw Mater Dolorosa?

    1. ADobra Pani
    2. BKrólowa Nieba
    3. CMatka Bolejąca
    4. DMatka Boska Zwycięska
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Matka Bolejąca – Maryja jest tu przede wszystkim cierpiącą matką.

  4. Co znaczy łacińskie Stabat Mater?

    1. A„Wiek średni”
    2. B„Pamiętaj o śmierci”
    3. C„Panie, zmiłuj się”
    4. D„Stała Matka” (pod krzyżem)
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: „Stała Matka” (pod krzyżem) – Nazwa pochodzi od pierwszych słów łacińskiej sekwencji.

  5. Czym różni się Maryja z Lamentu od Maryi z Bogurodzicy?

    1. AW Lamencie jest cierpiącą matką, w Bogurodzicy pośredniczką
    2. BNie ma żadnej różnicy
    3. CW Lamencie jest sędzią
    4. DW Lamencie jest wojowniczką
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: W Lamencie jest cierpiącą matką, w Bogurodzicy pośredniczką – Pierwszy tekst pokazuje ludzki ból, drugi wstawiennictwo.

  6. Jaki gatunek reprezentuje utwór?

    1. AHagiografię
    2. BEpos rycerski
    3. CTragedię
    4. DLament (planctus)
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Lament (planctus) – Lament to wypowiedź pełna żalu, tu monolog liryczny.

  7. Po co użyto zdrobnienia Synku?

    1. ATo archaizm bez znaczenia
    2. BŻeby pokazać czułość i bliskość matki
    3. CŻeby żartować
    4. DŻeby ukryć adresata
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Żeby pokazać czułość i bliskość matki – Zdrobnienie podkreśla macierzyńską miłość.

  8. Co jest największym źródłem cierpienia Maryi w utworze?

    1. ABezradność – nie może pomóc umierającemu Synowi
    2. BUtrata majątku
    3. CZazdrość o apostołów
    4. DStrach przed własną śmiercią
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Bezradność – nie może pomóc umierającemu Synowi – Chciałaby ulżyć Synowi i usłyszeć jego głos, ale nie może.

Cały dział „Średniowiecze”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 9🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 1

Język jako system znakówKomunikacja językowa i funkcje wypowiedziBłąd językowy a innowacja. Norma językowaEtyka i etykieta wypowiedziJęzyk w internecie i mody językoweSłownictwo wartościująceRozprawka i argumentacjaRetoryka i erystykaNotatka syntetyzująca, streszczenie i parafrazaDyskusja, przemówienie i argumenty pozamerytoryczneŹródła, cytat, przypis i bibliografiaEsej, felieton, reportaż i interpretacja porównawczaStarożytność – cechy epokiBiblia – wiadomości ogólneKsięga RodzajuKsięga HiobaKsięga KoheletaPieśń nad PieśniamiKsięga Psalmów (Psalm 1 i 130)Apokalipsa św. JanaJan Parandowski – „Mitologia”Homer – „Iliada”Homer – „Odyseja”Sofokles – „Antygona”Liryka antyczna: Safona, Anakreont, TyrtajuszHoracy – wybrane pieśniFilozofia starożytnaPlaton – „Państwo” (mit jaskini)Arystoteles – „Poetyka”Średniowiecze – cechy epoki„Bogurodzica”„Legenda o świętym Aleksym”„Pieśń o Rolandzie”„Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”Dante Alighieri – „Boska komedia”Sztuka średniowiecza: romanizm i gotykRenesans – cechy epokiJan Kochanowski – pieśni i fraszkiJan Kochanowski – „Treny”Jan Kochanowski – „Odprawa posłów greckich”Mikołaj Rej – „Żywot człowieka poczciwego”Andrzej Frycz Modrzewski – „O poprawie Rzeczypospolitej”Barok – cechy epokiPoezja metafizyczna: Sęp Szarzyński i NaborowskiJan Andrzej Morsztyn – poezja dworska i konceptyzmJan Chryzostom Pasek – „Pamiętniki” i sarmatyzmWilliam Szekspir – „Makbet”William Szekspir – „Hamlet”Oświecenie – cechy epokiIgnacy Krasicki – satyry i „Hymn do miłości ojczyzny”Molier – „Skąpiec”Epoki literackieŚrodki stylistyczneLektury w klasie I: P, R i uzupełniające