1Trzy rodzaje opowieści
- Historia opisuje to, co naprawdę się wydarzyło. Potwierdzają to źródła, np. dokumenty i wykopaliska.
- Fikcja literacka to świat wymyślony przez pisarza, np. przygody Pinokia. Nikt nie twierdzi, że to prawda.
- Legenda to dawna opowieść przekazywana z pokolenia na pokolenie. Miesza prawdę (prawdziwe miejsca, czasem postacie) z wymysłem (smoki, czary).
| Historia | Legenda | Fikcja | |
|---|---|---|---|
| Czy to się wydarzyło? | tak | częściowo | nie |
| Na czym się opiera? | na źródłach | na dawnych podaniach | na wyobraźni autora |
| Przykład | chrzest Polski w 966 r. | smok wawelski | przygody Pinokia |
2Smok wawelski – co jest prawdą?
- Legenda mówi, że pod Wawelem mieszkał smok, który pożerał ludzi i zwierzęta. Pokonano go podstępem: połknął zwierzę wypchane siarką.
- Prawda: wzgórze Wawel istnieje, a pod nim jest jaskinia – Smocza Jama. Kraków to bardzo stary gród.
- Wymysł: smoki nigdy nie istniały.
- Legendę spisał około 800 lat temu kronikarz Wincenty Kadłubek. Szewc Skuba pojawił się dopiero w późniejszych wersjach.
Który element legendy o smoku wawelskim jest prawdziwy?
Wawel i jaskinia pod nim istnieją naprawdę.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Jak sprawdzić legendę – krok po kroku
- Krok 1: Wypisz miejsca, osoby i wydarzenia z legendy.
- Krok 2: Sprawdź w encyklopedii, atlasie lub muzeum, czy naprawdę istniały.
- Krok 3: Oddziel to, co potwierdzone, od tego, co niemożliwe (smoki, czary).
- Krok 4: Pomyśl, czego legenda uczy, np. że spryt pokonuje siłę.
Legenda = ziarno prawdy + wymysł. Historia = fakty potwierdzone w źródłach.
Uznawanie całej legendy za kłamstwo. Legenda często zawiera prawdziwe miejsca i dawne wydarzenia, tylko „ubrane” w fantastyczne szczegóły.
✎Ściąga: Historia, legenda i fikcja
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Legenda = ziarno prawdy + wymysł. Historia = fakty potwierdzone w źródłach.
- Historia opisuje to, co naprawdę się wydarzyło. Potwierdzają to źródła, np. dokumenty i wykopaliska.
- Fikcja literacka to świat wymyślony przez pisarza, np. przygody Pinokia. Nikt nie twierdzi, że to prawda.
- Legenda to dawna opowieść przekazywana z pokolenia na pokolenie. Miesza prawdę (prawdziwe miejsca, czasem postacie) z wymysłem (smoki, czary).
- Prawda: wzgórze Wawel istnieje, a pod nim jest jaskinia – Smocza Jama. Kraków to bardzo stary gród.
- Wymysł: smoki nigdy nie istniały.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Legenda to opowieść, która
- Ajest całkowicie wymyślona przez jednego pisarza
- Bpowstała dopiero w naszych czasach
- Copisuje tylko wydarzenia potwierdzone w źródłach
- Dłączy prawdziwe miejsca z wymyślonymi zdarzeniami
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: łączy prawdziwe miejsca z wymyślonymi zdarzeniami – Legenda miesza ziarno prawdy z wymysłem.
Fikcja literacka to
- Aznalezisko archeologiczne
- Bświat wymyślony przez pisarza
- Copis prawdziwej bitwy
- Ddawny dokument
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: świat wymyślony przez pisarza – W fikcji autor wymyśla bohaterów i zdarzenia.
Który element legendy o smoku wawelskim jest prawdziwy?
- Asmok zionący ogniem
- Bwzgórze Wawel ze Smoczą Jamą
- Czwierzę wypchane siarką, które pokonało smoka
- Dsmok pożerający krowy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: wzgórze Wawel ze Smoczą Jamą – Wawel i jaskinia pod nim istnieją naprawdę.
Kto około 800 lat temu spisał legendę o smoku wawelskim?
- AJuliusz Cezar
- BWincenty Kadłubek
- CHerodot
- DJózef Wybicki
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Wincenty Kadłubek – Kronikarz Wincenty Kadłubek zapisał ją w swojej kronice.
Na czym opiera się historyk, gdy opisuje przeszłość?
- Ana źródłach
- Bna baśniach
- Cna wyobraźni
- Dna plotkach
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: na źródłach – Tylko źródła potwierdzają, że coś się wydarzyło.
Co jest pierwszym krokiem sprawdzania legendy?
- Auznanie całej legendy za prawdę
- Bwypisanie miejsc, osób i wydarzeń z legendy
- Cuznanie całej legendy za kłamstwo
- Dwymyślenie nowego zakończenia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: wypisanie miejsc, osób i wydarzeń z legendy – Najpierw zbieramy elementy, które da się sprawdzić.
Które zdanie jest prawdziwe?
- Alegenda zawsze dokładnie opisuje wydarzenia
- Blegenda może zawierać ziarno prawdy
- Chistoria opisuje wymyślone postacie
- Dfikcja literacka opiera się na źródłach
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: legenda może zawierać ziarno prawdy – Prawdziwe bywają w legendzie miejsca i dawne wydarzenia.
Który przykład to fikcja literacka?
- Alist żołnierza z czasów wojny
- Bbitwa opisana w kronice
- Cprzygody Pinokia
- Dchrzest Polski w 966 r.
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: przygody Pinokia – Pinokio to postać wymyślona przez pisarza.
Cały dział „Refleksja nad historią jako nauką”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.