1Jak powstało pismo?
- Ponad 5 tysięcy lat temu ludzie w Mezopotamii (krainie między rzekami Eufrat i Tygrys) zaczęli zapisywać, ile mają zboża i bydła.
- Sumerowie odciskali znaki patyczkiem (rylcem) w mokrej glinie. Powstało pismo klinowe – znaki wyglądały jak małe kliny.
- Mniej więcej w tym samym czasie Egipcjanie stworzyli hieroglify.
- Na początku pismo było obrazkowe: rysunek wołu oznaczał wołu. Z czasem znaki stawały się prostsze.
2Od obrazka do litery
- Fenicjanie – kupcy i żeglarze – wymyślili alfabet: niewiele znaków, z których każdy oznacza jedną głoskę. Łatwo go było się nauczyć.
- Grecy przejęli alfabet i dodali samogłoski. Słowo „alfabet” to nazwy dwóch pierwszych liter greckich: alfa i beta.
- Rzymianie stworzyli z niego alfabet łaciński – piszemy nim do dziś, także po polsku.
Skąd pochodzi słowo „alfabet”?
To dwie pierwsze litery alfabetu greckiego.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Kamień z Rosetty
- Przez wieki nikt nie umiał czytać hieroglifów. W 1799 r. znaleziono w Egipcie kamień z Rosetty – ten sam tekst wyryto na nim trzema pismami, m.in. po grecku.
- W 1822 r. Francuz Jean-François Champollion porównał te teksty i odczytał hieroglify.
4Dlaczego pismo jest tak ważne?
- Pozwala zapisać więcej, niż zmieści pamięć: prawa, rachunki, wiedzę, opowieści.
- Dzięki niemu mamy źródła pisane. Dlatego od wynalezienia pisma kończy się prehistoria, a zaczyna starożytność.
- Bez pisma nie byłoby dziś książek, wiadomości w telefonie ani internetu.
Pierwsze pisma: klinowe (Sumerowie) i hieroglify (Egipcjanie); alfabet: Fenicjanie → Grecy → Rzymianie.
Mylenie pisma klinowego z hieroglifami. Pismo klinowe to znaki odciskane w glinie w Mezopotamii, a hieroglify – egipskie znaki-obrazki.
Dlaczego kamień z Rosetty pomógł odczytać hieroglify?
Grekę znano, więc można było porównać teksty.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Wynalezienie pisma
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Pierwsze pisma: klinowe (Sumerowie) i hieroglify (Egipcjanie); alfabet: Fenicjanie → Grecy → Rzymianie.
- Sumerowie odciskali znaki patyczkiem (rylcem) w mokrej glinie. Powstało pismo klinowe – znaki wyglądały jak małe kliny.
- Fenicjanie – kupcy i żeglarze – wymyślili alfabet: niewiele znaków, z których każdy oznacza jedną głoskę. Łatwo go było się nauczyć.
- Grecy przejęli alfabet i dodali samogłoski. Słowo „alfabet” to nazwy dwóch pierwszych liter greckich: alfa i beta.
- Rzymianie stworzyli z niego alfabet łaciński – piszemy nim do dziś, także po polsku.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Kto stworzył pismo klinowe?
- AFenicjanie
- BSumerowie z Mezopotamii
- CEgipcjanie
- DRzymianie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Sumerowie z Mezopotamii – Sumerowie odciskali znaki w glinie.
Na czym pisano pismem klinowym?
- Ana glinianych tabliczkach
- Bna papierze
- Cna pergaminie z owczej skóry
- Dna korze brzozy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: na glinianych tabliczkach – Znaki odciskano rylcem w mokrej glinie.
Kto wymyślił alfabet?
- ARzymianie
- BEgipcjanie
- CFenicjanie
- DSumerowie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Fenicjanie – Kupcy feniccy stworzyli prosty zapis głosek.
Skąd pochodzi słowo „alfabet”?
- Aod łacińskiego słowa „kamień”
- Bod imienia faraona
- Cod nazwy rzeki
- Dod nazw greckich liter alfa i beta
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: od nazw greckich liter alfa i beta – To dwie pierwsze litery alfabetu greckiego.
Jakim alfabetem piszemy po polsku?
- Ałacińskim
- Bhieroglifami
- Cpismem klinowym
- Dgreckim
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: łacińskim – Polszczyzna używa liter łacińskich z dodatkami, np. ą i ę.
Kto odczytał egipskie hieroglify?
- AJuliusz Cezar
- BHerodot
- CHoward Carter
- DJean-François Champollion
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Jean-François Champollion – Zrobił to w 1822 r. dzięki kamieniowi z Rosetty.
Dlaczego kamień z Rosetty pomógł odczytać hieroglify?
- Ależał w piramidzie Cheopsa
- Bbył zrobiony ze złota
- Cmiał tylko obrazki zwierząt
- Dbył na nim ten sam tekst także po grecku
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: był na nim ten sam tekst także po grecku – Grekę znano, więc można było porównać teksty.
Wynalezienie pisma to granica między
- Anowożytnością a współczesnością
- Bśredniowieczem a nowożytnością
- Cprehistorią a starożytnością
- Dstarożytnością a średniowieczem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: prehistorią a starożytnością – Od pisma mamy źródła pisane.
Cały dział „Od jaskiń do miast – początki cywilizacji”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.