✎Ściąga z działu
Mapa polityczna Europy i podział administracyjny Polski
- 16 województw – 380 powiatów (314 + 66) – 2479 gmin (ok. 2,5 tys.)
- 1990 – zjednoczenie Niemiec (NRD połączyła się z RFN).
- 1991 – rozpad ZSRR na 15 państw; w Europie powstały m.in. Litwa, Łotwa, Estonia, Białoruś, Ukraina, Mołdawia i Rosja.
Zmiany liczby ludności Polski i Europy
- Przyrost naturalny = U − Z; Wp = U − Z przez L · 1000‰ (U – urodzenia, Z – zgony, L – liczba ludności)
- Przyrost naturalny – różnica między liczbą urodzeń żywych a liczbą zgonów w danym roku.
- Współczynnik przyrostu naturalnego – przyrost naturalny przeliczony na 1000 mieszkańców (w promilach, ‰).
Struktura płci i wieku
- Przedprodukcyjna (0–17) → produkcyjna (18–59/64) → poprodukcyjna (60/65+)
- Piramida wieku i płci – wykres słupkowy pokazujący liczbę (lub odsetek) mężczyzn (po lewej) i kobiet (po prawej) w kolejnych grupach wieku; najmłodsi są na dole.
- Współczynnik feminizacji – liczba kobiet przypadająca na 100 mężczyzn; w Polsce ok. 107 (2025 r., GUS).
Rozmieszczenie ludności
- G = L przez P, gdzie G – gęstość zaludnienia [os./km²], L – liczba ludności [osoby], P – powierzchnia [km²]
- Gęstość zaludnienia – średnia liczba osób przypadająca na 1 km² powierzchni.
- Przyrodnicze: ukształtowanie powierzchni (w górach i na bagnach mieszka mniej ludzi), klimat, żyzne gleby, dostęp do wody, złoża surowców (np. węgiel na Górnym Śląsku).
Migracje
- Saldo migracji = I − E (I – imigranci, E – emigranci); przyrost rzeczywisty = przyrost naturalny + saldo migracji
- Migracja – przemieszczanie się ludności połączone ze zmianą miejsca zamieszkania (na stałe lub na dłużej).
- Wewnętrzne – w granicach kraju (np. ze wsi do miasta, między województwami); zagraniczne – między państwami.
Migracje a zaludnienie i struktura wieku na obszarach wiejskich
- Odpływ młodych (ujemne saldo migracji) → mniej urodzeń (ujemny przyrost naturalny) → mniej mieszkańców i starsza struktura wieku
Struktura narodowościowa, etniczna i wyznaniowa
- 9 mniejszości narodowych + 4 etniczne + 1 język regionalny (kaszubski)
- Struktura narodowościowa – podział ludności według deklarowanej narodowości lub grupy etnicznej.
- Mniejszość narodowa – grupa obywateli polskich utożsamiających się z narodem, który ma własne państwo (np. Niemcy, Litwini).
Struktura zatrudnienia i bezrobocie
- Kierunek zmian: rolnictwo ↓, przemysł najpierw ↑, potem ↓, usługi ↑
- Stopa bezrobocia = B przez A · 100%, gdzie B – bezrobotni, A – aktywni zawodowo (pracujący + bezrobotni)
- Struktura zatrudnienia – podział pracujących według sektorów gospodarki, podawany w procentach.
Urbanizacja i miasta w Polsce
- W = Lm przez L · 100%, gdzie W – wskaźnik urbanizacji [%], Lm – ludność miast, L – ludność ogółem
- Monocentryczna – jedno centrum; konurbacja – kilka równorzędnych centrów
- Urbanizacja – rozwój miast: wzrost ich liczby, powierzchni i liczby mieszkańców oraz szerzenie się miejskiego stylu życia.
Rozwój dużych miast a zmiany w strefach podmiejskich
- Miasto → strefa podmiejska: przeprowadzki; strefa podmiejska → miasto: codzienne dojazdy
- Strefa podmiejska – obszar wokół dużego miasta, silnie z nim powiązany (praca, szkoły, zakupy).
- Suburbanizacja – przenoszenie się mieszkańców, firm i sklepów z miasta do strefy podmiejskiej.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Ile województw ma Polska?
- A16
- B14
- C49
- D18
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 16 – Od reformy z 1999 r. jest 16 województw (49 było wcześniej).
Ile łącznie jest powiatów w Polsce (wraz z miastami na prawach powiatu)?
- A66
- B2479
- C314
- D380
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 380 – 314 powiatów ziemskich + 66 miast na prawach powiatu = 380.
Ilu mieszkańców liczyła Polska pod koniec 2025 r. (GUS)?
- Aok. 45 mln
- Bok. 37,3 mln
- Cok. 31 mln
- Dok. 40,3 mln
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: ok. 37,3 mln – Liczba ludności Polski maleje – pod koniec 2025 r. wynosiła ok. 37,3 mln.
W mieście urodziło się 900 dzieci, a zmarło 1200 osób. Przyrost naturalny wynosi
- A−2100
- B300
- C−300
- D2100
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: −300 – 900 − 1200 = −300, więc przyrost jest ujemny.
Współczynnik feminizacji 107 oznacza, że
- Akobiety żyją średnio o 7 lat dłużej
- Bna 1000 mieszkańców rodzi się 107 dzieci
- Cna 100 mężczyzn przypada 107 kobiet
- Dna 100 kobiet przypada 107 mężczyzn
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: na 100 mężczyzn przypada 107 kobiet – Współczynnik feminizacji to liczba kobiet na 100 mężczyzn.
Ile wynosiła średnia długość życia kobiet w Polsce w 2025 r. (GUS)?
- Aok. 75,4 roku
- Bok. 82,5 roku
- Cok. 70 lat
- Dok. 90 lat
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: ok. 82,5 roku – Mężczyźni żyli średnio ok. 75,4 roku, a kobiety ok. 82,5 roku.
Gmina o powierzchni 50 km² ma 6000 mieszkańców. Gęstość zaludnienia wynosi
- A12 os./km²
- B1200 os./km²
- C300 os./km²
- D120 os./km²
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 120 os./km² – G = 6000 : 50 = 120 os./km².
Polska ma ok. 37,3 mln mieszkańców i ok. 313,9 tys. km² powierzchni. Gęstość zaludnienia wynosi ok.
- A314 os./km²
- B119 os./km²
- C37 os./km²
- D1190 os./km²
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 119 os./km² – G = 37 300 000 : 313 900 ≈ 119 os./km².
Imigracja to
- Awyjazd z kraju na stałe
- Bprzeprowadzka ze wsi do miasta
- Cróżnica urodzeń i zgonów
- Dprzyjazd do kraju w celu osiedlenia się
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: przyjazd do kraju w celu osiedlenia się – Emigracja to wyjazd z kraju, a imigracja – przyjazd do kraju.
Do gminy przyjechało na stałe 120 osób, a wyjechało 200. Saldo migracji wynosi
- A−320
- B−80
- C320
- D80
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: −80 – Saldo = imigracja − emigracja = 120 − 200 = −80.
Kto najczęściej wyjeżdża ze wsi do miast?
- Aemeryci
- Brolnicy po 60. roku życia
- Cludzie młodzi w wieku ok. 20–35 lat
- Ddzieci w wieku szkolnym bez rodziców
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: ludzie młodzi w wieku ok. 20–35 lat – Młodzi wyjeżdżają na studia i do pracy.
Odpływ młodych ludzi ze wsi prowadzi do
- Aodmłodzenia struktury wieku
- Bstarzenia się ludności i spadku liczby urodzeń
- Cwzrostu gęstości zaludnienia wsi
- Dwzrostu liczby urodzeń
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: starzenia się ludności i spadku liczby urodzeń – Wyjeżdżają osoby, które mogłyby mieć dzieci, więc wieś się starzeje.
Ile mniejszości narodowych wymienia polska ustawa?
- A13
- B4
- C16
- D9
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 9 – Ustawa wymienia 9 mniejszości narodowych i 4 etniczne – razem 13.
Mniejszością etniczną (a nie narodową) są w Polsce
- ANiemcy
- BUkraińcy
- CŁemkowie
- DLitwini
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Łemkowie – Łemkowie nie mają własnego państwa, więc są mniejszością etniczną.
Do sektora II gospodarki należy
- Ahandel
- Bbudownictwo
- Crolnictwo
- Dedukacja
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: budownictwo – Sektor II to przemysł i budownictwo.
Jaki odsetek pracujących w Polsce pracował w rolnictwie w 2025 r. (GUS)?
- Aok. 30%
- Bok. 63%
- Cok. 50%
- Dok. 6%
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: ok. 6% – Ok. 30% pracuje w przemyśle i budownictwie, a ok. 63% – w usługach.
Wskaźnik urbanizacji w Polsce wynosi ok. (2025 r.)
- A90%
- B30%
- C59%
- D41%
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 59% – Ok. 59% Polaków mieszka w miastach, a ok. 41% – na wsi.
Wskaźnik urbanizacji to
- Aliczba miast w kraju
- Bliczba osób na 1 km²
- Cróżnica urodzeń i zgonów
- Dudział ludności miejskiej w ogólnej liczbie ludności
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: udział ludności miejskiej w ogólnej liczbie ludności – Oblicza się go w procentach: ludność miast : ludność ogółem · 100%.
Suburbanizacja to
- Abudowa nowych miast przemysłowych
- Bprzenoszenie się ludności i firm z miasta do strefy podmiejskiej
- Cwyjazd za granicę
- Dmigracja ze wsi do wielkiego miasta
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: przenoszenie się ludności i firm z miasta do strefy podmiejskiej – Ludzie budują domy w podmiejskich wsiach, ale dojeżdżają do pracy w mieście.
Częstą przyczyną przeprowadzki na przedmieścia jest
- Achęć pracy na roli
- Bbrak dróg dojazdowych
- Cwyższe ceny domów niż w mieście
- Dtańsza działka i więcej zieleni
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: tańsza działka i więcej zieleni – Za cenę mieszkania w mieście można często kupić działkę z domem pod miastem.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.