ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Geografia · Ludność i urbanizacja w Polsceklasa 7 · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/sp/7/geografia/zmiany-liczby-ludnosci-polski-i-europy/

Geografia · Ludność i urbanizacja w Polsce · kl. 7

Zmiany liczby ludności Polski i Europy

Jak zmieniała się liczba ludności Polski po 1945 r., czym są przyrost naturalny, wyże i niże demograficzne oraz jak Polska wypada na tle Europy.

ok. 3 min czytania9 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Liczba ludności Polski po 1945 r.

  • W 1946 r. Polska liczyła ok. 24 mln mieszkańców (straty wojenne, zmiana granic, przesiedlenia).
  • Potem liczba ludności rosła do ok. 38,5 mln ok. 2010 r., a od kilkunastu lat maleje: pod koniec 2025 r. – ok. 37,3 mln (GUS), 5. miejsce w Unii Europejskiej.

2Przyrost naturalny

  • Przyrost naturalny – różnica między liczbą urodzeń żywych a liczbą zgonów w danym roku.
  • Współczynnik przyrostu naturalnego – przyrost naturalny przeliczony na 1000 mieszkańców (w promilach, ‰).
Zapamiętaj

Przyrost naturalny = U − Z; Wp = U − Z przez L · 1000‰ (U – urodzenia, Z – zgony, L – liczba ludności)

  • W 2025 r.: ok. 238 tys. urodzeń, ok. 406 tys. zgonów → przyrost ok. −⁠168 tys., czyli ok. −⁠4,5‰ (GUS). Jest ujemny nieprzerwanie od 2013 r.
0100200300400500tys.4133792010+343693952015−263554772020−1222384062025−168przyrost:urodzeniazgony
Urodzenia i zgony w Polsce (GUS, tys.).
  • Najmniej ujemny przyrost mają m.in. województwa małopolskie i pomorskie, najbardziej ujemny – m.in. łódzkie i świętokrzyskie (2024 r.).
Sprawdź, czy rozumiesz

Od którego roku przyrost naturalny w Polsce jest nieprzerwanie ujemny?

3Wyże i niże demograficzne

  • Wyż demograficzny – okres, w którym rodzi się wyraźnie więcej dzieci niż w latach sąsiednich; niż demograficzny – okres, gdy rodzi się ich wyraźnie mniej.
  • Wyż powojenny (lata 50.: blisko 800 tys. urodzeń rocznie) – odbudowa rodzin po wojnie; potem niż lat 60.
  • Wyż lat 80. – dzieci zaczęło mieć pokolenie wyżu powojennego (tzw. echo wyżu); od lat 90. – długi niż.
  • Wyże i niże powtarzają się co ok. 25–30 lat, gdy dzieci z wyżu same zakładają rodziny.

4Polska na tle Europy

  • W 2024 r. w UE zmarło o ok. 1,3 mln osób więcej, niż się urodziło (Eurostat). Dodatni przyrost miały nieliczne państwa, m.in. Irlandia, Francja, Cypr, Luksemburg, Malta i Szwecja; najniższy – Łotwa i Bułgaria (ok. −⁠7‰).
  • Przyczyny spadku urodzeń: późniejsze zakładanie rodzin, koszty mieszkań i wychowania dzieci, emigracja młodych. Zgonów przybywa, bo rośnie liczba osób starszych.
Uwaga na błąd

Ujemny przyrost naturalny nie oznacza, że nie rodzą się dzieci – oznacza, że zgonów jest więcej niż urodzeń.

Sprawdź, czy rozumiesz

Wyż demograficzny to

✎Ściąga: Zmiany liczby ludności Polski i Europy

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Przyrost naturalny = U − Z; Wp = U − Z przez L · 1000‰ (U – urodzenia, Z – zgony, L – liczba ludności)
  • Przyrost naturalny – różnica między liczbą urodzeń żywych a liczbą zgonów w danym roku.
  • Współczynnik przyrostu naturalnego – przyrost naturalny przeliczony na 1000 mieszkańców (w promilach, ‰).
  • Wyż demograficzny – okres, w którym rodzi się wyraźnie więcej dzieci niż w latach sąsiednich; niż demograficzny – okres, gdy rodzi się ich wyraźnie mniej.
  • Wyż powojenny (lata 50.: blisko 800 tys. urodzeń rocznie) – odbudowa rodzin po wojnie; potem niż lat 60.
  • Wyż lat 80. – dzieci zaczęło mieć pokolenie wyżu powojennego (tzw. echo wyżu); od lat 90. – długi niż.
  • Przyczyny spadku urodzeń: późniejsze zakładanie rodzin, koszty mieszkań i wychowania dzieci, emigracja młodych. Zgonów przybywa, bo rośnie liczba osób starszych.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Ilu mieszkańców liczyła Polska pod koniec 2025 r. (GUS)?

    1. Aok. 45 mln
    2. Bok. 37,3 mln
    3. Cok. 31 mln
    4. Dok. 40,3 mln
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: ok. 37,3 mln – Liczba ludności Polski maleje – pod koniec 2025 r. wynosiła ok. 37,3 mln.

  2. W mieście urodziło się 900 dzieci, a zmarło 1200 osób. Przyrost naturalny wynosi

    1. A−⁠2100
    2. B300
    3. C−⁠300
    4. D2100
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: −⁠300 – 900 − 1200 = −⁠300, więc przyrost jest ujemny.

  3. Gmina ma 20 000 mieszkańców; w roku urodziło się 160 osób, a zmarło 240. Współczynnik przyrostu naturalnego wynosi

    1. A4‰
    2. B−⁠4‰
    3. C−⁠80‰
    4. D−⁠0,4‰
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: −⁠4‰ – (160 − 240) : 20 000 · 1000‰ = −⁠4‰.

  4. Wyż demograficzny to

    1. Aokres, w którym więcej osób przyjeżdża, niż wyjeżdża
    2. Bokres, w którym rodzi się wyraźnie więcej dzieci niż w latach sąsiednich
    3. Cokres z dużą liczbą zgonów
    4. Dobszar o dużej gęstości zaludnienia
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: okres, w którym rodzi się wyraźnie więcej dzieci niż w latach sąsiednich – Wyż i niż dotyczą liczby urodzeń.

  5. Wyż demograficzny w Polsce wystąpił w

    1. Alatach 2015–2025
    2. Blatach 50. XX w.
    3. Clatach 60. XX w.
    4. Dlatach 90. XX w.
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: latach 50. XX w. – Po wojnie (lata 50.) rodziło się blisko 800 tys. dzieci rocznie; lata 60. i 90. to niże.

  6. Od którego roku przyrost naturalny w Polsce jest nieprzerwanie ujemny?

    1. Aod 2013 r.
    2. Bod 1989 r.
    3. Cod 2022 r.
    4. Dod 2004 r.
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: od 2013 r. – Od 2013 r. co roku umiera więcej osób, niż się rodzi.

  7. Które państwo UE miało w 2024 r. dodatni przyrost naturalny?

    1. AŁotwa
    2. BIrlandia
    3. CWłochy
    4. DBułgaria
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Irlandia – Bułgaria i Łotwa miały najniższy przyrost w UE, Włochy też ujemny.

  8. Ujemny przyrost naturalny oznacza, że

    1. Awyjeżdża więcej osób, niż przyjeżdża
    2. Bzgonów jest więcej niż urodzeń
    3. Cnie rodzą się dzieci
    4. Durodzeń jest więcej niż zgonów
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: zgonów jest więcej niż urodzeń – Przyrost naturalny = urodzenia − zgony; wyjazdy to migracje.

Cały dział „Ludność i urbanizacja w Polsce”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 9🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Geografia, klasa 7

Czym zajmuje się geografia?Siatka geograficzna i współrzędneSkala mapy i poziomiceMetody przedstawiania zjawisk na mapachPołożenie i granice PolskiPrzeszłość geologiczna PolskiGóry w Europie i w PolsceZlodowacenia na obszarze PolskiUkształtowanie powierzchni PolskiSkały i surowce mineralneCzynniki kształtujące klimat PolskiCechy klimatu PolskiWody powierzchniowe PolskiOchrona przeciwpowodziowaMorze BałtyckieGleby w PolsceLasy w PolsceOchrona środowiska przyrodniczegoWpływ człowieka na środowiskoWspółzależności w środowisku i zmiany klimatuMapa polityczna Europy i podział administracyjny PolskiStruktura płci i wiekuRozmieszczenie ludnościMigracjeMigracje a zaludnienie i struktura wieku na obszarach wiejskichStruktura narodowościowa, etniczna i wyznaniowaStruktura zatrudnienia i bezrobocieUrbanizacja i miasta w PolsceRozwój dużych miast a zmiany w strefach podmiejskichWarunki rozwoju rolnictwaProdukcja roślinnaProdukcja zwierzęcaZmiany w polskim przemyśleWpływ zmian w przemyśle na strukturę zatrudnienia po 1989 rokuEnergetykaWarunki produkcji energii z różnych źródełRodzaje usługTransport i łącznośćWpływ transportu na rozwój przemysłu i usługHandel zagranicznyTurystyka w PolsceWpływ walorów przyrodniczych i kulturowych na rozwój turystykiPoznaję region, w którym mieszkamMoja mała ojczyznaWybrane regiony PolskiGeografia Polski – powtórka