1Zmiany mapy politycznej Europy
- Po 1989 r., gdy upadł blok państw zależnych od ZSRR, mapa Europy szybko się zmieniła.
- 1990 – zjednoczenie Niemiec (NRD połączyła się z RFN).
- 1991 – rozpad ZSRR na 15 państw; w Europie powstały m.in. Litwa, Łotwa, Estonia, Białoruś, Ukraina, Mołdawia i Rosja.
- 1991–2008 – rozpad Jugosławii: Słowenia, Chorwacja, Bośnia i Hercegowina, Macedonia Północna, Serbia, Czarnogóra i Kosowo (nie wszystkie państwa uznają jego niepodległość).
- 1993 – pokojowy podział Czechosłowacji na Czechy i Słowację.
- Skutek dla Polski: zamiast 3 sąsiadów (NRD, Czechosłowacja, ZSRR) ma dziś 7 (m.in. Niemcy, Czechy, Słowację, Litwę).
2Państwa i terytoria zależne
- W Europie leży ponad 40 niepodległych państw (dokładna liczba zależy od sposobu liczenia).
- Terytorium zależne – obszar, który nie jest niepodległym państwem, lecz podlega innemu państwu, np. Gibraltar (Wielka Brytania), Wyspy Owcze i Grenlandia (Dania), Wyspa Man (Korona Brytyjska).
Terytorium zależnym od Wielkiej Brytanii jest
Grenlandia i Wyspy Owcze należą do Danii, a Andora jest niepodległym państwem.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Trójstopniowy podział Polski
- Podział administracyjny – podział kraju na jednostki terytorialne, aby sprawniej nim zarządzać. Obecny, trójstopniowy, obowiązuje od 1 stycznia 1999 r. (wcześniej było 49 województw).
| Jednostka | Liczba (2025 r.) | Władze |
|---|---|---|
| województwo | 16 | wojewoda (rząd), sejmik i marszałek (samorząd) |
| powiat | 380 = 314 ziemskich + 66 miast na prawach powiatu | rada powiatu, starosta |
| gmina | 2479 | rada gminy, wójt / burmistrz / prezydent miasta |
16 województw – 380 powiatów (314 + 66) – 2479 gmin (ok. 2,5 tys.)
- Gminy są miejskie, wiejskie i miejsko-wiejskie. Miasto na prawach powiatu (np. Kraków, Sopot) jest jednocześnie gminą i powiatem.
4Województwa i ich stolice
| Województwo | Stolica |
|---|---|
| dolnośląskie | Wrocław |
| kujawsko-pomorskie | Bydgoszcz (wojewoda), Toruń (sejmik) |
| lubelskie | Lublin |
| lubuskie | Gorzów Wielkopolski (wojewoda), Zielona Góra (sejmik) |
| łódzkie | Łódź |
| małopolskie | Kraków |
| mazowieckie (największe) | Warszawa |
| opolskie (najmniejsze) | Opole |
| podkarpackie | Rzeszów |
| podlaskie | Białystok |
| pomorskie | Gdańsk |
| śląskie | Katowice |
| świętokrzyskie | Kielce |
| warmińsko-mazurskie | Olsztyn |
| wielkopolskie | Poznań |
| zachodniopomorskie | Szczecin |
Liczenie powiatów bez miast na prawach powiatu – 314 to tylko powiaty ziemskie, razem jest 380.
W którym województwie wojewoda i sejmik mają siedziby w dwóch różnych miastach?
Wojewoda urzęduje w Bydgoszczy, a sejmik w Toruniu (podobnie jest w lubuskim).
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Mapa polityczna Europy i podział administracyjny Polski
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- 16 województw – 380 powiatów (314 + 66) – 2479 gmin (ok. 2,5 tys.)
- 1990 – zjednoczenie Niemiec (NRD połączyła się z RFN).
- 1991 – rozpad ZSRR na 15 państw; w Europie powstały m.in. Litwa, Łotwa, Estonia, Białoruś, Ukraina, Mołdawia i Rosja.
- 1991–2008 – rozpad Jugosławii: Słowenia, Chorwacja, Bośnia i Hercegowina, Macedonia Północna, Serbia, Czarnogóra i Kosowo (nie wszystkie państwa uznają jego niepodległość).
- 1993 – pokojowy podział Czechosłowacji na Czechy i Słowację.
- Terytorium zależne – obszar, który nie jest niepodległym państwem, lecz podlega innemu państwu, np. Gibraltar (Wielka Brytania), Wyspy Owcze i Grenlandia (Dania), Wyspa Man (Korona Brytyjska).
- Podział administracyjny – podział kraju na jednostki terytorialne, aby sprawniej nim zarządzać. Obecny, trójstopniowy, obowiązuje od 1 stycznia 1999 r. (wcześniej było 49 województw).
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Ile województw ma Polska?
- A16
- B14
- C49
- D18
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 16 – Od reformy z 1999 r. jest 16 województw (49 było wcześniej).
Ile łącznie jest powiatów w Polsce (wraz z miastami na prawach powiatu)?
- A66
- B2479
- C314
- D380
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 380 – 314 powiatów ziemskich + 66 miast na prawach powiatu = 380.
Wójt stoi na czele
- Agminy wiejskiej
- Bwojewództwa
- Cmiasta na prawach powiatu
- Dpowiatu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: gminy wiejskiej – Wójt – gmina wiejska, burmistrz – gmina miejska lub miejsko-wiejska.
Siedzibą władz województwa podkarpackiego jest
- AKielce
- BPrzemyśl
- CRzeszów
- DLublin
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Rzeszów – Lublin to stolica lubelskiego, Kielce – świętokrzyskiego.
W którym województwie wojewoda i sejmik mają siedziby w dwóch różnych miastach?
- Ałódzkim
- Bpomorskim
- Ckujawsko-pomorskim
- Dśląskim
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: kujawsko-pomorskim – Wojewoda urzęduje w Bydgoszczy, a sejmik w Toruniu (podobnie jest w lubuskim).
Które państwo w 1993 r. pokojowo podzieliło się na dwa państwa?
- AZSRR
- BCzechosłowacja
- CBelgia
- DJugosławia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Czechosłowacja – Z Czechosłowacji powstały Czechy i Słowacja.
Które państwo powstało po rozpadzie ZSRR?
- ALitwa
- BSłowacja
- CSłowenia
- DChorwacja
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Litwa – Chorwacja i Słowenia powstały z Jugosławii, a Słowacja – z Czechosłowacji.
Terytorium zależnym od Wielkiej Brytanii jest
- AWyspy Owcze
- BAndora
- CGrenlandia
- DGibraltar
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Gibraltar – Grenlandia i Wyspy Owcze należą do Danii, a Andora jest niepodległym państwem.
Cały dział „Ludność i urbanizacja w Polsce”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.