Dwudziestolecie międzywojenne – powtórka do sprawdzianu

Dwudziestolecie – Skamander, awangarda, katastrofizm

• Skamander to witalizm i codzienność, Awangarda Krakowska to 3×M i kondensacja, druga awangarda to katastrofizm. Dwudziestolecie nie ma jednej poetyki.
• Dwudziestolecie międzywojenne to lata 1918–1939, od odzyskania niepodległości do wybuchu II wojny światowej. Poezja jest bardzo różnorodna, bo grupy spierały się o język wiersza.

Tuwim i Pawlikowska-Jasnorzewska – wybrane wiersze

• Tuwim: miasto, codzienność, ironia i zaangażowanie. Pawlikowska-Jasnorzewska: miniatura, skrót, puenta, subtelna ironia.
• Tuwim (1894–1953) to czołowy poeta Skamandra. Pisze o mieście, codzienności i zwykłym człowieku, językiem bliskim mowie potocznej.
• Pawlikowska-Jasnorzewska (1891–1945) pisała miniatury liryczne, np. w tomach Pocałunki i Wachlarz.

Leśmian i Czechowicz – wybrane wiersze

• Leśmian to baśniowa metafizyka, neologizmy i animizacja. Czechowicz to oniryzm i katastrofizm. Zabieg zawsze łącz z jego funkcją.
• Oniryzm to obrazy jak ze snu. Katastrofizm to przeczucie wojny i końca znanego świata. Czechowicz łączy wiejski pejzaż i dzieciństwo z nowoczesną metaforą i lękiem.

Przyboś i poetyka awangardy (rozszerzenie)

• Przyboś to Awangarda Krakowska, kondensacja i nowa metafora. Wiersz jest przemyślaną konstrukcją.
• Julian Przyboś (1901–1970) był współtwórcą Awangardy Krakowskiej. Współpracował z Tadeuszem Peiperem i pismem „Zwrotnica”.
• Kondensacja: wiersz jest zwięzły, bez ozdobników, a składnia skrócona. Autor unika sentymentalizmu i gadatliwości.

Stefan Żeromski – „Przedwiośnie”

• Przedwiośnie: dojrzewanie Cezarego i dojrzewanie państwa. Cztery wizje (szklane domy, Nawłoć, Gajowiec, Lulek), żadna nie wygrywa, a finał jest otwarty.
• Tytuł to metafora: już nie zima, jeszcze nie wiosna. Odrodzona Polska jest w stanie przejściowym, między nadzieją a niepewnością.
• Zakończenie jest otwarte: Cezary idzie z pochodem robotników na Belweder i wysuwa się na czoło. Żeromski nie mówi, czy to wybór rewolucji, czy protest.

Witold Gombrowicz – „Ferdydurke” (fragmenty)

• Gęba to narzucona rola, upupienie to sprowadzenie do infantylnej roli, a forma to schemat, który kształtuje tożsamość. Groteska pokazuje mechanizm nacisku społecznego.
• Forma to schemat zachowań, który kształtuje tożsamość: tak się mówi, tak się zachowuje, tak się jest „poważnym”.
• Gęba to narzucona rola społeczna, jak maska przyklejona człowiekowi przez innych.

Stanisław Ignacy Witkiewicz – „Szewcy” (rozszerzenie)

• Szewcy: groteska, absurd i katastrofizm; przewroty: Scurvy, szewcy, Hiper-Robociarz, technokraci. Każda zmiana władzy prowadzi do nowej niewoli.
• Stanisław Ignacy Witkiewicz (Witkacy) (1885–1939) był dramaturgiem, powieściopisarzem, malarzem i filozofem. Odebrał sobie życie 18 września 1939 r., gdy na ziemie polskie wkroczyła Armia Czerwona.
• Teoria Czystej Formy: teatr nie ma kopiować życia, tylko niezwykłą konstrukcją budzić „uczucia metafizyczne”. Szewcy są przy tym bardzo polityczni.

Franz Kafka – „Proces” (fragmenty) (rozszerzenie)

• Proces to parabola o człowieku wobec systemu: wina bez nazwy, niedostępne prawo, egzekucja bez wyroku.
• Franz Kafka (1883–1924) był praskim pisarzem piszącym po niemiecku. Proces napisał w latach 1914–1915. Przyjaciel autora, Max Brod, wydał powieść w 1925 r., wbrew prośbie Kafki o spalenie rękopisów.
• Parabola (przypowieść) to opowieść, której zdarzenia mają sens przenośny i uniwersalny. Los K. mówi o każdym człowieku wobec władzy, winy i losu.

Bruno Schulz – „Sklepy cynamonowe” (wybrane opowiadania) (rozszerzenie)

• Schulz: mityzacja, oniryzm i deformacja; dzieciństwo, ojciec-marzyciel, dom i miasteczko jako mit.
• Bruno Schulz (1892–1942) był prozaikiem, grafikiem i nauczycielem rysunku w Drohobyczu. Zginął w 1942 r. w getcie, zastrzelony na ulicy przez gestapowca.
• Mityzacja: zwykłe zdarzenia dostają wymiar mitu, a ojciec staje się kimś w rodzaju demiurga (twórcy świata).

Michaił Bułhakow – „Mistrz i Małgorzata” (rozszerzenie)

• Mistrz i Małgorzata: trzy plany, dobro i zło, tchórzostwo Piłata, miłość i siła twórczości.
• Michaił Bułhakow (1891–1940) pisał powieść od 1928 r. aż do śmierci, w czasach stalinowskich. Za życia jej nie wydał; ukazała się z cięciami cenzury w latach 1966–1967.
• Moskwa lat 30. XX w.: przybywa Woland (Szatan) ze świtą: Korowiow-Fagot, kot Behemot, Azazello, Hella. Na początku redaktor Berlioz ginie pod tramwajem, tak jak przepowiedział Woland, a poeta Iwan Bezdomny trafia do kliniki. Wizyta Wolanda odsłania chciwość, tchórzostwo i konformizm. To satyra.