1Bolesław Leśmian (1877–1937)
- Pisze poezję metafizyczną i baśniowo-mityczną. Przyroda jest ożywiona (animizacja), a granica między światem żywych i zaświatami jest cienka. Tematy: natura, miłość, śmierć, przemijanie.
- Kluczowy zabieg to neologizm (nowotwór słowny): słowo wymyślone przez poetę, które maluje obraz i dobrze brzmi. Samo nazwanie zabiegu nie wystarczy – wyjaśnij, co daje wierszowi.
2Dusiołek i Topielec (tom Łąka, 1920)
- Dusiołek to ballada ludowa. Wędrowiec Bajdała zasypia w czasie drogi, a na jego piersi siada dusiołek, czyli zmora senna. Po przebudzeniu Bajdała szuka winnych i w końcu oskarża Boga, że stworzył zło. To ballada o źródle zła, opowiedziana z humorem.
- Topielec mówi o pogrążaniu się w śmierci: tonięcie łączy się ze stopniowym odchodzeniem z życia i zatracaniem duszy.
Czym jest neologizm u Leśmiana?
Neologizm to nowotwór słowny, który nadaje wierszowi niezwykłość.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Józef Czechowicz (1903–1939)
- Związany z Lublinem i drugą awangardą. Zginął w bombardowaniu Lublina we wrześniu 1939 r.
- Oniryzm to obrazy jak ze snu. Katastrofizm to przeczucie wojny i końca znanego świata. Czechowicz łączy wiejski pejzaż i dzieciństwo z nowoczesną metaforą i lękiem.
- Przykład: Na wsi – spokojny, senny obraz wieczoru na wsi, zbudowany z prostych słów i łagodnego rytmu. W późniejszych tomach (np. nuta człowiecza, 1939) narasta przeczucie zagłady.
| Cecha | Leśmian | Czechowicz |
|---|---|---|
| Świat | baśniowy, mityczny, ożywiona natura | senny pejzaż prowincji, zagrożony |
| Zabieg | neologizm, animizacja | oniryzm, nowoczesna metafora |
| Nastrój | metafizyczny niepokój, zmysłowość natury | lęk i przeczucie zagłady |
Leśmian to baśniowa metafizyka, neologizmy i animizacja. Czechowicz to oniryzm i katastrofizm. Zabieg zawsze łącz z jego funkcją.
Nazwanie zabiegu bez wyjaśnienia, po co jest. Napisz, co dany neologizm lub obraz daje odbiorcy (np. niezwykłość, grozę, muzyczność).
✎Ściąga: Leśmian i Czechowicz – wybrane wiersze
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Leśmian to baśniowa metafizyka, neologizmy i animizacja. Czechowicz to oniryzm i katastrofizm. Zabieg zawsze łącz z jego funkcją.
- Oniryzm to obrazy jak ze snu. Katastrofizm to przeczucie wojny i końca znanego świata. Czechowicz łączy wiejski pejzaż i dzieciństwo z nowoczesną metaforą i lękiem.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Czym jest neologizm u Leśmiana?
- ASkrótem zdania
- BCytatem z Biblii
- CSłowem stworzonym przez poetę, które buduje obraz i muzyczność
- DSłowem z gwary ludowej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Słowem stworzonym przez poetę, które buduje obraz i muzyczność – Neologizm to nowotwór słowny, który nadaje wierszowi niezwykłość.
Kim jest dusiołek?
- AZmorą senną, która dusi śpiącego
- BWędrowcem z wiersza
- CNarzędziem rolniczym
- DTańcem ludowym
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Zmorą senną, która dusi śpiącego – Dusiołek to demon z ludowych wierzeń, który siada na piersi śpiącemu.
Kto jest bohaterem ballady Dusiołek?
- AWędrowiec Bajdała
- BKowal
- CChochoł
- DTopielec
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Wędrowiec Bajdała – Po przebudzeniu Bajdała szuka winnego i w końcu oskarża Boga, że stworzył zło.
Animizacja to
- Aożywienie przyrody i nadanie jej cech istot żywych
- Brodzaj rymu
- Copis maszyn w mieście
- Dzamiana liczb na litery
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: ożywienie przyrody i nadanie jej cech istot żywych – U Leśmiana przyroda żyje, czuje i działa.
Topielec Leśmiana mówi przede wszystkim o
- Anowoczesnych maszynach
- Bzwycięstwie powstania
- Cpogrążaniu się w śmierci i utracie duszy
- Dpracy w mieście
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: pogrążaniu się w śmierci i utracie duszy – Tonięcie jest obrazem odchodzenia z życia.
Czym jest oniryzm w poezji Czechowicza?
- AListą dat historycznych
- BObrazami jak ze snu
- CJęzykiem potocznym ulicy
- DOpisem zebrań grupy poetyckiej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Obrazami jak ze snu – Oniryzm to sennowizyjny sposób budowania obrazu.
Jak zginął Józef Czechowicz?
- AW łagrze w Jercewie
- BW Powstaniu Warszawskim
- CW obozie Auschwitz
- DW bombardowaniu Lublina we wrześniu 1939 r.
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: W bombardowaniu Lublina we wrześniu 1939 r. – Poeta zginął na początku II wojny światowej.
Co należy zrobić po nazwaniu neologizmu w wierszu?
- AWyjaśnić jego funkcję, np. jaki obraz lub nastrój buduje
- BOpisać życiorys poety
- CZamienić go na zwykłe słowo
- DNic, bo samo nazwanie wystarcza
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Wyjaśnić jego funkcję, np. jaki obraz lub nastrój buduje – Matura wymaga powiązania zabiegu z jego sensem w tekście.
Cały dział „Dwudziestolecie międzywojenne”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.