ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →
Język polski · powtórka działu · kl. 2

Pozytywizm i realizm – powtórka do sprawdzianu

ogarniam.edu.pl · Język polski · klasa 2 LOściąga z działu · próbny test: ogarniam.edu.pl/lo/2/jezyk-polski/powtorka/pozytywizm-i-realizm/

Sprawdzian albo kartkówka z działu „Pozytywizm i realizm”? Przeczytaj ściągę, rozwiąż próbny test (18 pytań z odpowiedziami), a potem sprawdź się w teście z wynikiem i oceną.

Test z działu · 10 pytańPróbny sprawdzian na tej stronie ↓

Tematy w dziale

✎Ściąga z działu

Pozytywizm – program epoki i jego idee

  • Pozytywizm (ok. 1864–1890) to odpowiedź na klęskę powstania styczniowego: praca organiczna i praca u podstaw, emancypacja, asymilacja, a w filozofii scjentyzm, empiryzm, utylitaryzm i ewolucjonizm.
  • Praca organiczna: społeczeństwo to organizm, w którym każda warstwa ma swoje zadanie. Trzeba rozwijać gospodarkę, oświatę i kulturę.
  • Praca u podstaw: oświata i pomoc dla najniższych warstw, zwłaszcza chłopów.

Realizm i naturalizm w literaturze

  • Realizm: obiektywny narrator, typowość, przyczynowość, opis środowiska i funkcja szczegółu. Naturalizm: determinizm (dziedziczność, środowisko) i „dno” życia.
  • Realizm to konwencja, w której powieść pokazuje świat prawdopodobny, jakby opisany z obserwacji. Opisuje środowisko, pieniądze, karierę i obyczaje.
  • 1. Narrator: jest obiektywny i rzeczowy, zwykle trzecioosobowy i wszechwiedzący.

Bolesław Prus – „Lalka”: narracja i kompozycja

  • Lalka: narrator trzecioosobowy i Pamiętnik starego subiekta, wielowątkowość, retrospekcja, otwarte zakończenie.
  • Retrospekcja: przeszłość Wokulskiego poznajemy stopniowo, z rozmów i pamiętnika.
  • Zakończenie otwarte: Wokulski znika, w Zasławiu ktoś wysadza ruiny zamku, ale powieść nie rozstrzyga, co się z nim stało.

„Lalka” – Stanisław Wokulski i konflikt wartości

  • Wokulski to romantyk i pozytywista w jednej osobie, rozdarty między miłością a pracą i nauką.
  • Romantyk: miłość od pierwszego wejrzenia, idealizowanie Izabeli, gotowość do poświęceń. Po cichu kupuje kamienicę Łęckich i przepłaca, żeby pomóc jej ojcu.
  • Pozytywista: praca, handel, spółka do handlu ze Wschodem, zainteresowanie nauką (wynalazek Geista w Paryżu), pomoc ludziom: furmanowi Wysockiemu, Mariannie, pani Stawskiej.

„Lalka” – Rzecki, Ochocki i obraz społeczeństwa

  • Społeczeństwo Lalki: trzy pokolenia idealistów (Rzecki, Wokulski, Ochocki) i warstwy, w których o pozycji decydują urodzenie i pieniądz.
  • Ignacy Rzecki – stary subiekt, romantyk polityczny. W młodości walczył na Węgrzech (1848–49), wierzy w Napoleonów i w to, że świat zmierza ku sprawiedliwości.
  • Stanisław Wokulski – romantyk i pozytywista w jednej osobie (osobny temat).

„Lalka” – miasto, pieniądz i marzenia

  • Przestrzenie Lalki: salon (pozory), sklep (praca), Powiśle (nędza), Paryż (nauka i postęp), Zasław (natura i przeszłość). Pieniądz ustala hierarchię.
  • Przestrzeń literacka to miejsca w utworze, które nie są tylko tłem. Porządkują hierarchie (kto gdzie bywa), konflikty i nastroje.
  • Salony arystokracji: pozory, konwenanse i długi ukryte za tytułem. Tu Wokulski czuje się obcy.

Henryk Sienkiewicz – „Potop” (fragmenty)

  • Potop: powieść historyczna o wojnie ze Szwedami, pisana „dla pokrzepienia serc”; Kmicic przechodzi drogę od warchoła do patrioty (Babinicz).
  • Powieść historyczna łączy realia epoki z fikcyjną fabułą. Potop (druk w odcinkach 1884–86) to druga część Trylogii Henryka Sienkiewicza: po Ogniem i mieczem, przed Panem Wołodyjowskim.
  • 1. Warchoł: Andrzej Kmicic, chorąży orszański, to porywczy hulaka. Gdy szlachta laudańska zabija jego kompanów, w odwecie pali Wołmontowicze.

Fiodor Dostojewski – „Zbrodnia i kara”

  • Zbrodnia i kara: teoria „niezwykłych” jednostek, zbrodnia, kara sumienia, wyznanie, odrodzenie przez miłość i wiarę.
  • Rodion Raskolnikow to biedny były student prawa. Zabija siekierą starą lichwiarkę Alonę Iwanownę, a przypadkiem także jej siostrę Lizawietę, która wraca w czasie zbrodni.
  • Sonia Marmieładowa, która utrzymuje rodzinę z prostytucji, czyta mu Ewangelię o wskrzeszeniu Łazarza i radzi publicznie pokłonić się ziemi. Raskolnikow przyznaje się na policji.

„Zbrodnia i kara” – Sonia, Petersburg i powieść psychologiczna

  • Sonia to droga odkupienia, Swidrygajłow to droga bez odkupienia. Sny, monolog wewnętrzny i Petersburg pokazują psychikę bohatera.
  • Sonia Marmieładowa idzie na ulicę („żółty bilet”), żeby ratować przed głodem rodzinę: pijącego ojca, macochę i jej dzieci. Zachowuje czystość duchową i wiarę. Reprezentuje pokorę i współczucie.
  • Swidrygajłow to cyniczny rozpustnik. Też uważa, że „wolno mu wszystko”, i kończy samobójstwem. Razem z wyrachowanym Łużynem bywa nazywany sobowtórem Raskolnikowa: pokazuje, dokąd prowadzi jego teoria.

Realistyczna powieść europejska (do wyboru) (rozszerzenie)

  • Wystarczy jedna powieść, ale przeczytana w całości i znana dogłębnie.
  • Bovaryzm to ucieczka w marzenia i niezdolność pogodzenia się z rzeczywistością.
  • Naturalizm (Zola) idzie dalej: los wyznaczają dziedziczność i środowisko. Porównując, sprawdź, czy bohater ma wybór, czy jest „zaprogramowany” przez biologię i otoczenie.

?Próbny sprawdzian

Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.

  1. W jakich latach mniej więcej trwa pozytywizm w Polsce?

    1. A1918–1939
    2. B1822–1863
    3. C1890–1918
    4. D1864–1890
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: 1864–1890 – Epoka zaczyna się po klęsce powstania styczniowego.

  2. Co było bezpośrednim tłem pozytywizmu?

    1. AKlęska powstania styczniowego
    2. BWybuch powstania listopadowego
    3. CPierwsza wojna światowa
    4. DTrzeci rozbiór Polski
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Klęska powstania styczniowego – Po 1864 r. zamiast walki zbrojnej postawiono na pracę.

  3. Czym jest realizm w literaturze?

    1. AMieszaniem fantastyki z historią
    2. BKonwencją pokazującą świat prawdopodobny, jak z obserwacji
    3. CKultem uczuć i wyobraźni
    4. DNaśladowaniem antyku
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Konwencją pokazującą świat prawdopodobny, jak z obserwacji – Realizm opisuje typowe środowiska i zachowania.

  4. Jaki narrator jest typowy dla powieści realistycznej?

    1. AWyłącznie pierwszoosobowy i emocjonalny
    2. BZawsze bohater powieści
    3. CObiektywny, rzeczowy, zwykle trzecioosobowy
    4. DZawsze chór głosów ludu
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Obiektywny, rzeczowy, zwykle trzecioosobowy – Rzeczowy narrator przedstawia się jako obserwator.

  5. W którym roku ukazało się książkowe wydanie Lalki?

    1. A1910
    2. B1863
    3. C1878
    4. D1890
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: 1890 – Wcześniej, w latach 1887–89, powieść drukowano w odcinkach w „Kurierze Codziennym”.

  6. W jakich latach toczy się główna akcja Lalki?

    1. A1878–1879
    2. B1905–1907
    3. C1830–1831
    4. D1863–1864
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: 1878–1879 – Retrospekcje sięgają wcześniej, np. do 1848 r.

  7. Jak Wokulski zdobył majątek?

    1. AWygrał na loterii
    2. BOdziedziczył go po ojcu
    3. CZarobił na handlu zbożem z Anglią
    4. DNa dostawach dla armii podczas wojny rosyjsko-tureckiej (1877–78)
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Na dostawach dla armii podczas wojny rosyjsko-tureckiej (1877–78) – Wcześniej miał tylko sklep odziedziczony po żonie, wdowie Minclowej.

  8. W jakim powstaniu walczył Wokulski?

    1. AW powstaniu kościuszkowskim
    2. BW Wiośnie Ludów na Węgrzech
    3. CW powstaniu listopadowym
    4. DW powstaniu styczniowym
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: W powstaniu styczniowym – Za udział w powstaniu został zesłany na Syberię; na Węgrzech walczył Rzecki.

  9. Kim jest Ignacy Rzecki?

    1. AStarym subiektem, romantycznym idealistą i wielbicielem Napoleona
    2. BArystokratą
    3. CWynalazcą z Paryża
    4. DMłodym naukowcem
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Starym subiektem, romantycznym idealistą i wielbicielem Napoleona – W młodości walczył na Węgrzech w czasie Wiosny Ludów.

  10. Kim jest Julian Ochocki?

    1. ALichwiarzem
    2. BStarym subiektem
    3. CMłodym kuzynem Izabeli, idealistą nauki
    4. DAdwokatem baronowej
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Młodym kuzynem Izabeli, idealistą nauki – Marzy o machinie latającej.

  11. Czym jest przestrzeń literacka?

    1. AMapą dołączoną do książki
    2. BLiczbą stron powieści
    3. CMiejscami w utworze, które porządkują hierarchie, konflikty i nastroje
    4. DWyłącznie opisem przyrody
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Miejscami w utworze, które porządkują hierarchie, konflikty i nastroje – Przestrzeń nie jest tylko tłem – ma znaczenie.

  12. Co pokazuje Powiśle w Lalce?

    1. ASpokój i porządek
    2. BRozwój nauki
    3. CNędzę i zmarnowane siły ludzi
    4. DBogactwo arystokracji
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Nędzę i zmarnowane siły ludzi – Wokulski postanawia tu pomagać biednym.

  13. Którego najazdu dotyczy Potop?

    1. ATatarskiego
    2. BKrzyżackiego
    3. CSzwedzkiego (1655–60)
    4. DKozackiego pod wodzą Chmielnickiego
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Szwedzkiego (1655–60) – Wojnę z Kozakami opisuje Ogniem i mieczem.

  14. Co to jest powieść historyczna?

    1. AUtwór łączący prawdziwe realia epoki z fikcyjną fabułą
    2. BPodręcznik historii
    3. CKronika pisana przez świadka
    4. DPamiętnik autora
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Utwór łączący prawdziwe realia epoki z fikcyjną fabułą – Obok postaci historycznych występują postacie zmyślone, np. Kmicic.

  15. Kogo Raskolnikow zabija z premedytacją?

    1. ASwidrygajłowa
    2. BPorfirego Pietrowicza
    3. CSonię
    4. DLichwiarkę Alonę Iwanownę
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Lichwiarkę Alonę Iwanownę – Lizawietę zabija przypadkiem, bo wraca w czasie zbrodni.

  16. Na czym polega teoria Raskolnikowa?

    1. ALudzie „niezwykli” mogą przekraczać prawo dla wyższego celu
    2. BWszyscy ludzie są równi wobec prawa
    3. CZbrodnia nigdy się nie opłaca
    4. DPieniądze nie mają znaczenia
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Ludzie „niezwykli” mogą przekraczać prawo dla wyższego celu – Przykładem „niezwykłego” człowieka jest dla niego Napoleon.

  17. Dlaczego Sonia utrzymuje rodzinę z prostytucji?

    1. ABo zmusza ją Porfiry
    2. BBo tak każe jej Raskolnikow
    3. CŻeby ratować przed głodem ojca, macochę i jej dzieci
    4. DBo chce się wzbogacić
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Żeby ratować przed głodem ojca, macochę i jej dzieci – Mimo upokorzenia zachowuje wiarę i współczucie.

  18. Kim jest Swidrygajłow?

    1. APrzyjacielem Raskolnikowa
    2. BBratem Soni
    3. CŚledczym
    4. DCynicznym rozpustnikiem, który kończy samobójstwem
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Cynicznym rozpustnikiem, który kończy samobójstwem – Pokazuje drogę bez odkupienia.

Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu

10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Test z działu · 10 pytańWszystkie tematy: Język polski