ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Pozytywizm i realizmklasa 2 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/2/jezyk-polski/boleslaw-prus-lalka-narracja-i-kompozycja/

Język polski · Pozytywizm i realizm · kl. 2

Bolesław Prus – „Lalka”: narracja i kompozycja

Zobaczysz, kto opowiada w „Lalce”, dlaczego jest tam więcej niż jeden punkt widzenia i jak zbudowana jest cała powieść.

ok. 2 min czytania9 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Kontekst

  • Lalkę Bolesław Prus (właśc. Aleksander Głowacki, 1847–1912) drukował w odcinkach w „Kurierze Codziennym” (1887–89). Wydanie książkowe ukazało się w 1890 r.
  • To powieść realistyczna o Warszawie lat 1878–79. Wspomnienia sięgają Wiosny Ludów (1848–49) i powstania styczniowego.

2Kto opowiada

narrator 3. osobygłówny narratorPamiętnik starego subiektaRzecki, 1. osobakompozycjawątek 1Wokulski i Izabelawątek 2interesy, Geistfinałotwarty: Wokulski znika
Narracja i kompozycja „Lalki”: narrator trzecioosobowy, „Pamiętnik starego subiekta”, dwa główne wątki i otwarte zakończenie.
  • Główny jest narrator trzecioosobowy. Często patrzy oczami postaci i oddaje ich myśli tak, jakby to one mówiły (mowa pozornie zależna), np. Wokulskiego albo Izabeli.
  • Kilka rozdziałów to Pamiętnik starego subiekta: pierwszoosobowe zapiski Ignacego Rzeckiego. Rzecki wspomina młodość, Napoleona, walki na Węgrzech i opisuje Wokulskiego oczami przyjaciela.
  • Rzecki nie zawsze trafnie rozumie, co się dzieje. Dlatego jego głos to tylko jedna z perspektyw.
Sprawdź, czy rozumiesz

Czym jest mowa pozornie zależna?

3Jak zbudowana jest powieść

  • Dwa tomy, budowa wielowątkowa. Główne wątki: miłość Wokulskiego do Izabeli Łęckiej i jego interesy. Obok: wątki Rzeckiego, Ochockiego, Geista, pani Stawskiej i baronowej Krzeszowskiej.
  • Retrospekcja: przeszłość Wokulskiego poznajemy stopniowo, z rozmów i pamiętnika.
  • Zakończenie otwarte: Wokulski znika, w Zasławiu ktoś wysadza ruiny zamku, ale powieść nie rozstrzyga, co się z nim stało.

4Skąd tytuł

  • Tytuł ma kilka znaczeń: proces o lalkę (baronowa Krzeszowska oskarża panią Stawską o kradzież lalki), Izabela jako piękna „lalka” bez uczuć, ludzie poruszani jak mechaniczne zabawki z wystawy sklepu.
Zapamiętaj

Lalka: narrator trzecioosobowy i Pamiętnik starego subiekta, wielowątkowość, retrospekcja, otwarte zakończenie.

Uwaga na błąd

Utożsamianie narratora z autorem albo z Rzeckim. Pamiętnik to głos jednej postaci, a nie komentarz Prusa.

Sprawdź, czy rozumiesz

Z czym wiąże się m.in. tytuł powieści?

✎Ściąga: Bolesław Prus – „Lalka”: narracja i kompozycja

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Lalka: narrator trzecioosobowy i Pamiętnik starego subiekta, wielowątkowość, retrospekcja, otwarte zakończenie.
  • Retrospekcja: przeszłość Wokulskiego poznajemy stopniowo, z rozmów i pamiętnika.
  • Zakończenie otwarte: Wokulski znika, w Zasławiu ktoś wysadza ruiny zamku, ale powieść nie rozstrzyga, co się z nim stało.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. W którym roku ukazało się książkowe wydanie Lalki?

    1. A1910
    2. B1863
    3. C1878
    4. D1890
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: 1890 – Wcześniej, w latach 1887–89, powieść drukowano w odcinkach w „Kurierze Codziennym”.

  2. W jakich latach toczy się główna akcja Lalki?

    1. A1878–1879
    2. B1905–1907
    3. C1830–1831
    4. D1863–1864
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: 1878–1879 – Retrospekcje sięgają wcześniej, np. do 1848 r.

  3. Kto jest głównym narratorem powieści?

    1. ARzecki
    2. BIzabela
    3. CWokulski
    4. DNarrator trzecioosobowy
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Narrator trzecioosobowy – Rzecki jest autorem wstawek z pamiętnika.

  4. Czym jest Pamiętnik starego subiekta?

    1. AListami Izabeli
    2. BDziennikiem Geista
    3. CZapiskami Wokulskiego
    4. DPierwszoosobowymi zapiskami Ignacego Rzeckiego
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Pierwszoosobowymi zapiskami Ignacego Rzeckiego – To osobista, nie zawsze trafna perspektywa przyjaciela Wokulskiego.

  5. Czym jest mowa pozornie zależna?

    1. AListem bohatera
    2. BPodaniem myśli postaci przez narratora, jakby z jej perspektywy, bez cudzysłowu
    3. CWstawką z pamiętnika
    4. DDialogiem w cudzysłowie
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Podaniem myśli postaci przez narratora, jakby z jej perspektywy, bez cudzysłowu – Dzięki niej poznajemy, co myślą Wokulski czy Izabela.

  6. Jakie jest zakończenie Lalki?

    1. AOtwarte: Wokulski znika, a powieść nie rozstrzyga jego losu
    2. BWokulski żeni się z Izabelą
    3. CWokulski zostaje arystokratą
    4. DWokulski wraca na Syberię
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Otwarte: Wokulski znika, a powieść nie rozstrzyga jego losu – Wysadzone ruiny w Zasławiu to tylko trop, nie rozstrzygnięcie.

  7. Z czym wiąże się m.in. tytuł powieści?

    1. AZ wynalazkiem Geista
    2. BZ procesem o lalkę, w którym baronowa Krzeszowska oskarża panią Stawską
    3. CZ przezwiskiem Izabeli w teatrze
    4. DZ nazwą sklepu Wokulskiego
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Z procesem o lalkę, w którym baronowa Krzeszowska oskarża panią Stawską – Lalka to też metafora Izabeli i ludzi jak mechaniczne zabawki.

  8. Czego nie należy robić, omawiając narrację Lalki?

    1. AUtożsamiać narratora z autorem lub z Rzeckim
    2. BOdwoływać się do konkretnych scen
    3. CPorównywać perspektyw
    4. DWskazywać funkcji pamiętnika
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Utożsamiać narratora z autorem lub z Rzeckim – Narrator, autor i bohater to różne role.

Cały dział „Pozytywizm i realizm”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 9🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 2

Romantyzm – nowa wizja człowieka i poznaniaAdam Mickiewicz – „Romantyczność” i inne balladyAdam Mickiewicz – „Oda do młodości”Adam Mickiewicz – „Sonety krymskie” i inne wierszeEuropejska poezja romantyczna – bohater byronicznyJuliusz Słowacki – „Testament mój”Cyprian Kamil Norwid – wybrane wierszeCyprian Norwid – „Fortepian Szopena”Juliusz Słowacki – „Kordian”„Dziady” cz. III – dramat romantyczny: kompozycja i tło„Dziady” cz. III – Konrad i Wielka Improwizacja„Dziady” cz. III – ksiądz Piotr i mesjanizm„Dziady” cz. III – martyrologia i obraz społeczeństwa„Dziady” cz. III – Ustęp: obraz Rosji, wolność i despotyzmDramat romantyczny – „Dziady”, „Kordian”, „Nie-Boska komedia” i „Dziady” cz. IVPozytywizm – program epoki i jego ideeRealizm i naturalizm w literaturze„Lalka” – Stanisław Wokulski i konflikt wartości„Lalka” – Rzecki, Ochocki i obraz społeczeństwa„Lalka” – miasto, pieniądz i marzeniaHenryk Sienkiewicz – „Potop” (fragmenty)Fiodor Dostojewski – „Zbrodnia i kara”„Zbrodnia i kara” – Sonia, Petersburg i powieść psychologicznaRealistyczna powieść europejska (do wyboru)Stylizacja językowa – archaizacja i dialektyzacjaWieloznaczność, frazeologia i poprawność językowaInterpretacja porównawcza – motyw i kontekstySamokształcenie i wypowiedź ustnaArgument, kontrargument i chwyty erystyczneNotatka syntetyzująca i wypracowanie: ćwiczenia na materiale klasy IILektury w klasie II: P, R i uzupełniające