ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Pozytywizm i realizmklasa 2 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/2/jezyk-polski/realizm-i-naturalizm-w-literaturze/

Język polski · Pozytywizm i realizm · kl. 2

Realizm i naturalizm w literaturze

Dowiesz się, jak rozpoznać powieść realistyczną i czym naturalizm różni się od realizmu.

ok. 2 min czytania10 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Realizm: świat jak w życiu

  • Realizm to konwencja, w której powieść pokazuje świat prawdopodobny, jakby opisany z obserwacji. Opisuje środowisko, pieniądze, karierę i obyczaje.
  • Główny gatunek realizmu to powieść. Znani realiści: Balzac, Flaubert, Dickens, a w Polsce Prus i Orzeszkowa.

2Jak rozpoznać realizm krok po kroku

  • 1. Narrator: jest obiektywny i rzeczowy, zwykle trzecioosobowy i wszechwiedzący.
  • 2. Postacie: są typowe, czyli reprezentują grupę (kupiec, arystokrata, subiekt).
  • 3. Fabuła: zdarzenia łączą związki przyczynowo-skutkowe – nic nie dzieje się bez powodu.
  • 4. Tło: dokładny opis środowiska i funkcja szczegółu – ubranie czy mieszkanie mówią o pozycji bohatera.
Sprawdź, czy rozumiesz

Jaki narrator jest typowy dla powieści realistycznej?

3Naturalizm: człowiek pod wpływem biologii

  • Naturalizm (Émile Zola, cykl Rougon-Macquartowie, np. Germinal) idzie dalej. Los człowieka wyznaczają dziedziczność i środowisko. To determinizm.
  • Pisarz zachowuje się jak badacz: Zola mówił o powieści eksperymentalnej, w której pisarz „bada” bohatera jak przyrodnik.
  • Naturaliści pokazują „dno” życia: biedę, chorobę, alkoholizm, instynkty – często brutalnie.
CechaRealizmNaturalizm
Co wyznacza loswybory, charakter, środowiskodziedziczność i środowisko (determinizm)
Narratorobiektywny obserwatorchłodny, „naukowy” badacz
Tematycodzienność, społeczeństwo, karierabieda, choroba, instynkty
PrzykładyBalzac, Flaubert, Prus, OrzeszkowaZola

4Realizm i pozytywizm

  • Realizm pasuje do pozytywizmu: nauka, obserwacja, problemy społeczne. Powieść pokazuje mechanizmy życia, np. w Lalce rolę pieniądza i podziałów klasowych, a opis Powiśla ma rysy naturalistyczne.
Zapamiętaj

Realizm: obiektywny narrator, typowość, przyczynowość, opis środowiska i funkcja szczegółu. Naturalizm: determinizm (dziedziczność, środowisko) i „dno” życia.

Uwaga na błąd

Uznawanie realizmu za dosłowne kopiowanie życia. Pisarz wybiera i porządkuje typowe elementy rzeczywistości.

Sprawdź, czy rozumiesz

Co to jest powieść eksperymentalna według Zoli?

✎Ściąga: Realizm i naturalizm w literaturze

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Realizm: obiektywny narrator, typowość, przyczynowość, opis środowiska i funkcja szczegółu. Naturalizm: determinizm (dziedziczność, środowisko) i „dno” życia.
  • Realizm to konwencja, w której powieść pokazuje świat prawdopodobny, jakby opisany z obserwacji. Opisuje środowisko, pieniądze, karierę i obyczaje.
  • 1. Narrator: jest obiektywny i rzeczowy, zwykle trzecioosobowy i wszechwiedzący.
  • 2. Postacie: są typowe, czyli reprezentują grupę (kupiec, arystokrata, subiekt).
  • 3. Fabuła: zdarzenia łączą związki przyczynowo-skutkowe – nic nie dzieje się bez powodu.
  • 4. Tło: dokładny opis środowiska i funkcja szczegółu – ubranie czy mieszkanie mówią o pozycji bohatera.
  • Naturalizm (Émile Zola, cykl Rougon-Macquartowie, np. Germinal) idzie dalej. Los człowieka wyznaczają dziedziczność i środowisko. To determinizm.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Czym jest realizm w literaturze?

    1. AMieszaniem fantastyki z historią
    2. BKonwencją pokazującą świat prawdopodobny, jak z obserwacji
    3. CKultem uczuć i wyobraźni
    4. DNaśladowaniem antyku
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Konwencją pokazującą świat prawdopodobny, jak z obserwacji – Realizm opisuje typowe środowiska i zachowania.

  2. Jaki narrator jest typowy dla powieści realistycznej?

    1. AWyłącznie pierwszoosobowy i emocjonalny
    2. BZawsze bohater powieści
    3. CObiektywny, rzeczowy, zwykle trzecioosobowy
    4. DZawsze chór głosów ludu
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Obiektywny, rzeczowy, zwykle trzecioosobowy – Rzeczowy narrator przedstawia się jako obserwator.

  3. Co oznacza typowość postaci w realizmie?

    1. AKażda postać jest dokładnie taka jak autor
    2. BPostać reprezentuje pewną grupę lub środowisko
    3. CPostać jest nadprzyrodzona
    4. DPostać nie ma cech indywidualnych
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Postać reprezentuje pewną grupę lub środowisko – Typowa postać pokazuje ogólniejsze zjawisko społeczne.

  4. Czym są związki przyczynowo-skutkowe?

    1. ASpisem wszystkich bohaterów
    2. BZasadą, że zdarzenia mają przyczyny i skutki, a nie są przypadkowe
    3. CWstawkami lirycznymi
    4. DUżyciem fantastyki
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Zasadą, że zdarzenia mają przyczyny i skutki, a nie są przypadkowe – Realizm pokazuje logikę wydarzeń.

  5. Co wyznacza los człowieka w naturalizmie?

    1. AWyłącznie edukacja
    2. BDziedziczność i środowisko (determinizm)
    3. CWyłącznie wola Boga
    4. DWolna wola i przypadek
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Dziedziczność i środowisko (determinizm) – Naturalizm podkreśla biologię i środowisko.

  6. Kto jest najważniejszym przedstawicielem naturalizmu?

    1. AFiodor Dostojewski
    2. BÉmile Zola
    3. CHonoré de Balzac
    4. DBolesław Prus
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Émile Zola – Zola napisał m.in. Germinal i opisał „powieść eksperymentalną”.

  7. Co to jest powieść eksperymentalna według Zoli?

    1. APowieść bez fabuły
    2. BPowieść pisana wierszem
    3. CPowieść fantastyczna
    4. DPowieść, w której pisarz bada bohatera jak naukowiec
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Powieść, w której pisarz bada bohatera jak naukowiec – Pisarz „sprawdza”, jak dziedziczność i środowisko działają na człowieka.

  8. Który sąd o realizmie jest błędny?

    1. ARealizm to dosłowne kopiowanie rzeczywistości
    2. BRealizm wybiera typowe elementy świata
    3. CRealizm pokazuje związki przyczynowo-skutkowe
    4. DRealizm zwraca uwagę na szczegóły
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Realizm to dosłowne kopiowanie rzeczywistości – Autor zawsze wybiera i interpretuje, więc nie kopiuje świata.

Cały dział „Pozytywizm i realizm”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 10🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 2

Romantyzm – nowa wizja człowieka i poznaniaAdam Mickiewicz – „Romantyczność” i inne balladyAdam Mickiewicz – „Oda do młodości”Adam Mickiewicz – „Sonety krymskie” i inne wierszeEuropejska poezja romantyczna – bohater byronicznyJuliusz Słowacki – „Testament mój”Cyprian Kamil Norwid – wybrane wierszeCyprian Norwid – „Fortepian Szopena”Juliusz Słowacki – „Kordian”„Dziady” cz. III – dramat romantyczny: kompozycja i tło„Dziady” cz. III – Konrad i Wielka Improwizacja„Dziady” cz. III – ksiądz Piotr i mesjanizm„Dziady” cz. III – martyrologia i obraz społeczeństwa„Dziady” cz. III – Ustęp: obraz Rosji, wolność i despotyzmDramat romantyczny – „Dziady”, „Kordian”, „Nie-Boska komedia” i „Dziady” cz. IVPozytywizm – program epoki i jego ideeBolesław Prus – „Lalka”: narracja i kompozycja„Lalka” – Stanisław Wokulski i konflikt wartości„Lalka” – Rzecki, Ochocki i obraz społeczeństwa„Lalka” – miasto, pieniądz i marzeniaHenryk Sienkiewicz – „Potop” (fragmenty)Fiodor Dostojewski – „Zbrodnia i kara”„Zbrodnia i kara” – Sonia, Petersburg i powieść psychologicznaRealistyczna powieść europejska (do wyboru)Stylizacja językowa – archaizacja i dialektyzacjaWieloznaczność, frazeologia i poprawność językowaInterpretacja porównawcza – motyw i kontekstySamokształcenie i wypowiedź ustnaArgument, kontrargument i chwyty erystyczneNotatka syntetyzująca i wypracowanie: ćwiczenia na materiale klasy IILektury w klasie II: P, R i uzupełniające