ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Pozytywizm i realizmklasa 2 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/2/jezyk-polski/pozytywizm-program-epoki-i-jego-idee/

Język polski · Pozytywizm i realizm · kl. 2

Pozytywizm – program epoki i jego idee

Zrozumiesz, skąd wziął się pozytywizm w Polsce i czego chcieli jego zwolennicy: zamiast powstań – pracy nad wzmocnieniem społeczeństwa.

ok. 3 min czytania10 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Skąd się wziął

  • Epoka trwa mniej więcej od 1864 do 1890 r. Wyrasta z klęski powstania styczniowego (1863–64). Po porażce walki zbrojnej uznano, że trzeba wzmacniać naród od środka.
  • Ośrodkiem była Warszawa, a głosem młodych – „Przegląd Tygodniowy” (od 1866). Manifestem stał się artykuł Aleksandra Świętochowskiego My i wy (1871): spór „młodych” ze „starymi”.

2Filozofia pozytywizmu

  • Nazwa pochodzi od filozofii Augusta Comte’a. „Pozytywne” znaczy tu: oparte na faktach. Ważni są też Spencer, Mill i Darwin.
Klęska powstania styczniowego1863–1864: zamiast walki zbrojnej – pracaFilozofia pozytywizmuComte, Spencer, Mill, Darwinscjentyzm – wiara w naukęempiryzm – liczy się doświadczenieutylitaryzm, ewolucjonizmProgram społecznypraca organicznapraca u podstawemancypacja kobiet, Żydów, chłopówasymilacja Żydówośrodek: Warszawa, „Przegląd Tygodniowy” (od 1866)
Pozytywizm: klęska 1863–64, filozofia i program społeczny.
PojęcieCo znaczy
Scjentyzmwiara, że nauka rozwiąże problemy
Empiryzmliczy się to, co da się sprawdzić doświadczeniem
Utylitaryzmważne jest to, co użyteczne dla ludzi
Ewolucjonizmświat i społeczeństwo rozwijają się stopniowo (Darwin, Spencer)
Sprawdź, czy rozumiesz

W jakich latach mniej więcej trwa pozytywizm w Polsce?

3Program społeczny

  • Praca organiczna: społeczeństwo to organizm, w którym każda warstwa ma swoje zadanie. Trzeba rozwijać gospodarkę, oświatę i kulturę.
  • Praca u podstaw: oświata i pomoc dla najniższych warstw, zwłaszcza chłopów.
  • Emancypacja: równe prawa i szanse dla kobiet, Żydów i chłopów.
  • Asymilacja Żydów: włączenie ich do wspólnoty narodowej przy szacunku dla ich odrębności.

4Gdzie to widać w literaturze

  • Pisarze mieli być „nauczycielami” społeczeństwa, więc wybierali realizm, powieść i nowelę. Przykłady: emancypacja kobiet – Marta Orzeszkowej; los Żydów – Mendel Gdański Konopnickiej; praca u podstaw – nowele o biednych dzieciach wiejskich (np. Janko Muzykant Sienkiewicza); praca i nauka – Lalka.
  • Rozróżniaj trzy rzeczy: program epoki, jego obraz w utworze i ocenę bohatera.
Zapamiętaj

Pozytywizm (ok. 1864–1890) to odpowiedź na klęskę powstania styczniowego: praca organiczna i praca u podstaw, emancypacja, asymilacja, a w filozofii scjentyzm, empiryzm, utylitaryzm i ewolucjonizm.

Uwaga na błąd

Przedstawianie pozytywizmu jako epoki bez uczuć i ideałów. Pozytywiści mieli własny idealizm, tylko inaczej rozumieli służbę ojczyźnie: przez pracę, a nie przez zryw.

Sprawdź, czy rozumiesz

Co oznacza emancypacja w programie pozytywistów?

✎Ściąga: Pozytywizm – program epoki i jego idee

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Pozytywizm (ok. 1864–1890) to odpowiedź na klęskę powstania styczniowego: praca organiczna i praca u podstaw, emancypacja, asymilacja, a w filozofii scjentyzm, empiryzm, utylitaryzm i ewolucjonizm.
  • Praca organiczna: społeczeństwo to organizm, w którym każda warstwa ma swoje zadanie. Trzeba rozwijać gospodarkę, oświatę i kulturę.
  • Praca u podstaw: oświata i pomoc dla najniższych warstw, zwłaszcza chłopów.
  • Emancypacja: równe prawa i szanse dla kobiet, Żydów i chłopów.
  • Asymilacja Żydów: włączenie ich do wspólnoty narodowej przy szacunku dla ich odrębności.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. W jakich latach mniej więcej trwa pozytywizm w Polsce?

    1. A1918–1939
    2. B1822–1863
    3. C1890–1918
    4. D1864–1890
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: 1864–1890 – Epoka zaczyna się po klęsce powstania styczniowego.

  2. Co było bezpośrednim tłem pozytywizmu?

    1. AKlęska powstania styczniowego
    2. BWybuch powstania listopadowego
    3. CPierwsza wojna światowa
    4. DTrzeci rozbiór Polski
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Klęska powstania styczniowego – Po 1864 r. zamiast walki zbrojnej postawiono na pracę.

  3. Od czyjej filozofii pochodzi nazwa „pozytywizm”?

    1. AKanta
    2. BAugusta Comte’a
    3. CKartezjusza
    4. DNietzschego
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Augusta Comte’a – Comte opisał „pozytywną” filozofię opartą na faktach.

  4. Na czym polega praca organiczna?

    1. ANa wyjeździe z kraju
    2. BNa rozwoju gospodarki, oświaty i kultury, bo społeczeństwo działa jak organizm
    3. CNa przygotowaniu powstania zbrojnego
    4. DNa pracy wyłącznie na roli
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Na rozwoju gospodarki, oświaty i kultury, bo społeczeństwo działa jak organizm – Każda warstwa społeczeństwa ma swoje zadanie, jak narządy w ciele.

  5. Czym jest praca u podstaw?

    1. AWalką o niepodległość
    2. BOświatą i pomocą dla ludu, zwłaszcza chłopów
    3. CNauką na uniwersytetach dla elit
    4. DBudową fabryk
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Oświatą i pomocą dla ludu, zwłaszcza chłopów – Chodzi o edukację zaczynającą się od najniższych warstw.

  6. Co oznacza emancypacja w programie pozytywistów?

    1. AKult rozumu
    2. BDążenie do równych praw i szans dla kobiet, Żydów i chłopów
    3. CZdobywanie kolonii
    4. DWzmacnianie władzy szlachty
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Dążenie do równych praw i szans dla kobiet, Żydów i chłopów – Emancypacja to uwalnianie grup pozbawionych pełni praw.

  7. Który artykuł uważa się za manifest młodych pozytywistów?

    1. AKroniki Prusa
    2. BTestament mój Słowackiego
    3. CMy i wy Świętochowskiego
    4. DO poezji romantycznej Mickiewicza
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: My i wy Świętochowskiego – Świętochowski przeciwstawił w nim „młodych” „starym”.

  8. Który sąd o pozytywizmie jest błędny?

    1. AOśrodkiem była Warszawa
    2. BWażne były nauka i praca
    3. CPozytywiści odrzucali wszelki idealizm i uczucia
    4. DGłosem młodych był „Przegląd Tygodniowy”
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Pozytywiści odrzucali wszelki idealizm i uczucia – Pozytywiści mieli własny idealizm, tylko inaczej rozumieli służbę narodowi.

Cały dział „Pozytywizm i realizm”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 10🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 2

Romantyzm – nowa wizja człowieka i poznaniaAdam Mickiewicz – „Romantyczność” i inne balladyAdam Mickiewicz – „Oda do młodości”Adam Mickiewicz – „Sonety krymskie” i inne wierszeEuropejska poezja romantyczna – bohater byronicznyJuliusz Słowacki – „Testament mój”Cyprian Kamil Norwid – wybrane wierszeCyprian Norwid – „Fortepian Szopena”Juliusz Słowacki – „Kordian”„Dziady” cz. III – dramat romantyczny: kompozycja i tło„Dziady” cz. III – Konrad i Wielka Improwizacja„Dziady” cz. III – ksiądz Piotr i mesjanizm„Dziady” cz. III – martyrologia i obraz społeczeństwa„Dziady” cz. III – Ustęp: obraz Rosji, wolność i despotyzmDramat romantyczny – „Dziady”, „Kordian”, „Nie-Boska komedia” i „Dziady” cz. IVRealizm i naturalizm w literaturzeBolesław Prus – „Lalka”: narracja i kompozycja„Lalka” – Stanisław Wokulski i konflikt wartości„Lalka” – Rzecki, Ochocki i obraz społeczeństwa„Lalka” – miasto, pieniądz i marzeniaHenryk Sienkiewicz – „Potop” (fragmenty)Fiodor Dostojewski – „Zbrodnia i kara”„Zbrodnia i kara” – Sonia, Petersburg i powieść psychologicznaRealistyczna powieść europejska (do wyboru)Stylizacja językowa – archaizacja i dialektyzacjaWieloznaczność, frazeologia i poprawność językowaInterpretacja porównawcza – motyw i kontekstySamokształcenie i wypowiedź ustnaArgument, kontrargument i chwyty erystyczneNotatka syntetyzująca i wypracowanie: ćwiczenia na materiale klasy IILektury w klasie II: P, R i uzupełniające