ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Pozytywizm i realizmklasa 2 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/2/jezyk-polski/henryk-sienkiewicz-potop-fragmenty/

Język polski · Pozytywizm i realizm · kl. 2

Henryk Sienkiewicz – „Potop” (fragmenty)

Zobaczysz, jak Sienkiewicz łączy prawdziwą historię z fikcją i dlaczego Kmicic jest bohaterem przemiany.

ok. 3 min czytania10 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Kontekst

  • Powieść historyczna łączy realia epoki z fikcyjną fabułą. Potop (druk w odcinkach 1884–86) to druga część Trylogii Henryka Sienkiewicza: po Ogniem i mieczem, przed Panem Wołodyjowskim.
  • Tło to potop szwedzki (1655–60): zdrada części magnatów, obrona Jasnej Góry pod wodzą przeora Kordeckiego, konfederacja tyszowiecka i powrót króla Jana Kazimierza.
  • Sienkiewicz pisał „dla pokrzepienia serc” (te słowa zamykają Pana Wołodyjowskiego): w czasach zaborów przypominał, że naród umiał podnieść się z klęski.

2Droga Kmicica krok po kroku

WarchołporywczyszlachcicSłużbau RadziwiłłaPrzemianaBabiniczJasna GóraobronaPatriotaratuje króla
Droga Kmicica: od warchoła, przez zdradę i przemianę, do patrioty (Babinicz).
  • 1. Warchoł: Andrzej Kmicic, chorąży orszański, to porywczy hulaka. Gdy szlachta laudańska zabija jego kompanów, w odwecie pali Wołmontowicze.
  • 2. Błąd: w Kiejdanach przysięga wierność księciu Januszowi Radziwiłłowi, który przechodzi na stronę Szwedów.
  • 3. Przejrzenie: gdy poznaje prawdę, porywa księcia Bogusława Radziwiłła, ale ten ucieka i ciężko go rani.
  • 4. Pokuta jako Babinicz: pod przybranym nazwiskiem broni Jasnej Góry i wysadza szwedzką kolubrynę (wielkie działo). Później ratuje króla w górskim wąwozie.
  • 5. Rehabilitacja: list króla odczytany w kościele oczyszcza jego imię; Kmicic zdobywa rękę Oleńki.
Sprawdź, czy rozumiesz

Komu Kmicic przysięga wierność w Kiejdanach?

3Bohaterowie i styl

  • Oleńka Billewiczówna według testamentu dziadka ma poślubić Kmicica. Jest wierna ojczyźnie i honorowi, więc odtrąca go, gdy służy zdrajcy.
  • Michał Wołodyjowski to mistrz szabli i wzór żołnierza. Jan Onufry Zagłoba to gaduła, chwalipięta i mistrz forteli.
  • Narrator trzecioosobowy łączy przygodę, humor i patos. Archaizacja (waćpan, mości panie, jeno) tworzy klimat XVII w. Sienkiewicz idealizuje szlachtę, wiarę i patriotyzm.
Zapamiętaj

Potop: powieść historyczna o wojnie ze Szwedami, pisana „dla pokrzepienia serc”; Kmicic przechodzi drogę od warchoła do patrioty (Babinicz).

Uwaga na błąd

Mylenie Potopu z Ogniem i mieczem (wojna z Kozakami, Skrzetuski) albo traktowanie powieści jak podręcznika historii. To fikcja z idealizacją przeszłości.

✎Ściąga: Henryk Sienkiewicz – „Potop” (fragmenty)

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Potop: powieść historyczna o wojnie ze Szwedami, pisana „dla pokrzepienia serc”; Kmicic przechodzi drogę od warchoła do patrioty (Babinicz).
  • Powieść historyczna łączy realia epoki z fikcyjną fabułą. Potop (druk w odcinkach 1884–86) to druga część Trylogii Henryka Sienkiewicza: po Ogniem i mieczem, przed Panem Wołodyjowskim.
  • 1. Warchoł: Andrzej Kmicic, chorąży orszański, to porywczy hulaka. Gdy szlachta laudańska zabija jego kompanów, w odwecie pali Wołmontowicze.
  • 2. Błąd: w Kiejdanach przysięga wierność księciu Januszowi Radziwiłłowi, który przechodzi na stronę Szwedów.
  • 3. Przejrzenie: gdy poznaje prawdę, porywa księcia Bogusława Radziwiłła, ale ten ucieka i ciężko go rani.
  • 4. Pokuta jako Babinicz: pod przybranym nazwiskiem broni Jasnej Góry i wysadza szwedzką kolubrynę (wielkie działo). Później ratuje króla w górskim wąwozie.
  • 5. Rehabilitacja: list króla odczytany w kościele oczyszcza jego imię; Kmicic zdobywa rękę Oleńki.
  • Oleńka Billewiczówna według testamentu dziadka ma poślubić Kmicica. Jest wierna ojczyźnie i honorowi, więc odtrąca go, gdy służy zdrajcy.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Którego najazdu dotyczy Potop?

    1. ATatarskiego
    2. BKrzyżackiego
    3. CSzwedzkiego (1655–60)
    4. DKozackiego pod wodzą Chmielnickiego
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Szwedzkiego (1655–60) – Wojnę z Kozakami opisuje Ogniem i mieczem.

  2. Co to jest powieść historyczna?

    1. AUtwór łączący prawdziwe realia epoki z fikcyjną fabułą
    2. BPodręcznik historii
    3. CKronika pisana przez świadka
    4. DPamiętnik autora
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Utwór łączący prawdziwe realia epoki z fikcyjną fabułą – Obok postaci historycznych występują postacie zmyślone, np. Kmicic.

  3. Skąd pochodzą słowa o pisaniu „dla pokrzepienia serc”?

    1. AZ przedmowy do Lalki
    2. BZ Dziadów cz. III
    3. CZ Testamentu mojego
    4. DZ zakończenia Pana Wołodyjowskiego
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Z zakończenia Pana Wołodyjowskiego – Sienkiewicz zamknął nimi całą Trylogię.

  4. Komu Kmicic przysięga wierność w Kiejdanach?

    1. AZagłobie
    2. BKsięciu Januszowi Radziwiłłowi
    3. CKrólowi szwedzkiemu
    4. DPrzeorowi Kordeckiemu
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Księciu Januszowi Radziwiłłowi – Radziwiłł zdradza i przechodzi na stronę Szwedów.

  5. Pod jakim nazwiskiem Kmicic naprawia swoje winy?

    1. ABillewicz
    2. BBabinicz
    3. CKuklinowski
    4. DButrym
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Babinicz – Pod przybranym nazwiskiem walczy o ojczyznę.

  6. Co robi Kmicic podczas obrony Jasnej Góry?

    1. AZostaje przeorem
    2. BOtwiera bramy Szwedom
    3. CUcieka do Prus
    4. DWysadza szwedzką kolubrynę
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Wysadza szwedzką kolubrynę – Wielkie działo zagrażało klasztorowi.

  7. Kim jest Zagłoba?

    1. ASzwedzkim generałem
    2. BPrzeorem Jasnej Góry
    3. CSzlachcicem gadułą, chwalipiętą i mistrzem forteli
    4. DZdrajcą
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Szlachcicem gadułą, chwalipiętą i mistrzem forteli – Wnosi do powieści humor.

  8. Jaki zabieg językowy tworzy w Potopie klimat XVII w.?

    1. ANeologizmy techniczne
    2. BDialektyzacja góralska
    3. CArchaizacja
    4. DSlang młodzieżowy
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Archaizacja – Sienkiewicz używa form typu waćpan, jeno.

Cały dział „Pozytywizm i realizm”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 10🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 2

Romantyzm – nowa wizja człowieka i poznaniaAdam Mickiewicz – „Romantyczność” i inne balladyAdam Mickiewicz – „Oda do młodości”Adam Mickiewicz – „Sonety krymskie” i inne wierszeEuropejska poezja romantyczna – bohater byronicznyJuliusz Słowacki – „Testament mój”Cyprian Kamil Norwid – wybrane wierszeCyprian Norwid – „Fortepian Szopena”Juliusz Słowacki – „Kordian”„Dziady” cz. III – dramat romantyczny: kompozycja i tło„Dziady” cz. III – Konrad i Wielka Improwizacja„Dziady” cz. III – ksiądz Piotr i mesjanizm„Dziady” cz. III – martyrologia i obraz społeczeństwa„Dziady” cz. III – Ustęp: obraz Rosji, wolność i despotyzmDramat romantyczny – „Dziady”, „Kordian”, „Nie-Boska komedia” i „Dziady” cz. IVPozytywizm – program epoki i jego ideeRealizm i naturalizm w literaturzeBolesław Prus – „Lalka”: narracja i kompozycja„Lalka” – Stanisław Wokulski i konflikt wartości„Lalka” – Rzecki, Ochocki i obraz społeczeństwa„Lalka” – miasto, pieniądz i marzeniaFiodor Dostojewski – „Zbrodnia i kara”„Zbrodnia i kara” – Sonia, Petersburg i powieść psychologicznaRealistyczna powieść europejska (do wyboru)Stylizacja językowa – archaizacja i dialektyzacjaWieloznaczność, frazeologia i poprawność językowaInterpretacja porównawcza – motyw i kontekstySamokształcenie i wypowiedź ustnaArgument, kontrargument i chwyty erystyczneNotatka syntetyzująca i wypracowanie: ćwiczenia na materiale klasy IILektury w klasie II: P, R i uzupełniające