Geozagrożenia i zasoby – powtórka do sprawdzianu

Cyklony tropikalne i tornada (rozszerzenie)

• Huragan, tajfun i cyklon to to samo zjawisko w różnych regionach. Na półkuli północnej wiruje przeciwnie do wskazówek zegara, na południowej zgodnie.
• Huragan (Atlantyk, wschodni i środkowy Pacyfik), tajfun (zachodni Pacyfik), cyklon (Ocean Indyjski, okolice Australii, południowo-zachodni Pacyfik).

Pustynnienie (desertyfikacja) (rozszerzenie)

• Pustynnienie to degradacja ziem na obszarach suchych, za którą odpowiadają razem klimat i człowiek. Nie jest tym samym co pustynia.
• Pustynnienie (desertyfikacja) to degradacja ziem na obszarach suchych, półsuchych i suchych podwilgotnych wskutek zmian klimatu i działalności człowieka. Nie chodzi o to, że pustynia „się przesuwa”, tylko o to, że ziemia traci zdolność do produkcji roślin.

Pogoda a klimat, efekt cieplarniany, łagodzenie i adaptacja (rozszerzenie)

• Łagodzenie zmniejsza przyczynę (emisje), adaptacja zmniejsza straty z już zachodzących zmian. Potrzebne są obie.
• Pogoda to stan atmosfery w danym miejscu i czasie. Klimat to wieloletni przebieg pogody opisany średnimi z wielolecia (według WMO standardowo 30 lat).

Powodzie: przyczyny, typy i zapobieganie (rozszerzenie)

• Powódź to nie tylko dużo deszczu. Liczą się też wsiąkanie, retencja i to, co człowiek zbudował na drodze wody.
• Dopływ wody: ulewy, długotrwałe opady, roztopy.
• Wsiąkanie i retencja: gleba nasycona wodą, zamarznięta lub zabetonowana nie przyjmuje deszczu, więc więcej wody spływa po powierzchni. Lasy, mokradła i zbiorniki zatrzymują wodę i spłaszczają falę.

Tsunami i prędkość fali (rozszerzenie)

• im głębiej, tym fala szybsza (v = pierwiastek z g · h). Przy brzegu woda jest płytka, więc fala zwalnia, ale rośnie.
• Tsunami to bardzo długa fala (długość nawet ponad 100 km) wywołana gwałtownym przemieszczeniem wody: podmorskim trzęsieniem ziemi (zwykle w strefie subdukcji), osuwiskiem albo erupcją wulkanu.

Wulkany i trzęsienia ziemi jako zagrożenia (rozszerzenie)

• Magnituda mówi, ile energii uwolniło się w ognisku. Intensywność mówi, jak mocno odczuli to ludzie i budynki w danym miejscu.
• Hipocentrum to ognisko wstrząsu w głębi, epicentrum to punkt na powierzchni nad nim.

Leje krasowe i zagrożenia związane z krasem (rozszerzenie)

• Kras = skała rozpuszczalna + woda. Jeśli na mapie geologicznej nie ma wapieni, gipsu ani soli, ryzyko lejów krasowych jest minimalne.

Erozja gleb: przyczyny i zapobieganie (rozszerzenie)

• Roślinność to tarcza gleby. Im mniej okrywy, tym silniejsza erozja, szczególnie na stokach i na suchych równinach.
• Erozja wodna: woda spływająca po stoku zmywa glebę. Najpierw cienką warstwą (erozja powierzchniowa), potem w drobnych rowkach (żłobinowa, rzędowa), a w końcu tnie głębokie wąwozy (wąwozowa).
• Erozja wietrzna (deflacja): wiatr wywiewa suchą, odsłoniętą glebę, zwykle na równinach o suchym klimacie.

Deforestacja: skutki i dane FAO (rozszerzenie)

• Wylesianie (brutto) i ubytek netto to dwie różne liczby. Netto jest mniejsze, bo część lasów odrasta lub jest sadzona.
• Deforestacja (wylesianie) to trwała zamiana lasu na inne użytki: pola, pastwiska, plantacje (np. palmy oleistej, soi), zabudowę, kopalnie. Wycięcie drzew w lesie gospodarczym, który potem odrasta, to jeszcze nie deforestacja.
• Bezpośredni skutek to emisja węgla i utrata pochłaniacza CO₂. Pośrednie to zmiana opadów lokalnych, erozja gleb i utrata bioróżnorodności.

Pokrywa lodowa, albedo i poziom oceanu (rozszerzenie)

• Lód z lądu po stopieniu podnosi poziom morza, lód morski prawie nie. Topnienie obniża albedo i przyspiesza ocieplenie.
• Lądolody Antarktydy i Grenlandii, lodowce górskie (Alpy, Himalaje, Andy, Alaska), lodowce wysp arktycznych (np. Spitsbergen) i lód morski Oceanu Arktycznego.
• Albedo to stosunek promieniowania odbitego do padającego. Świeży śnieg odbija ok. 80–90%, a ciemna woda oceanu tylko ok. 6–10%.

Ograniczone zasoby wody i wskaźnik Falkenmarka (rozszerzenie)

• Wskaźnik Falkenmarka to zasoby na osobę. Kraj może mieć dużo wody łącznie, a mało na mieszkańca, jeśli ludności jest dużo.

Georóżnorodność i bioróżnorodność (rozszerzenie)

• Georóżnorodność = przyroda nieożywiona, bioróżnorodność = przyroda ożywiona. Często chroni się je razem.
• Georóżnorodność to różnorodność elementów przyrody nieożywionej: skał, minerałów, skamieniałości, form rzeźby, gleb i wód.
• Bioróżnorodność to różnorodność życia na trzech poziomach: genetycznym (w obrębie gatunku), gatunkowym i ekosystemowym.

Obserwacja katastrofy: zdjęcia satelitarne i GIS (rozszerzenie)

• Przed porównaniem zdjęć sprawdź datę, porę roku, zachmurzenie i rozdzielczość. Inaczej porównujesz zmiany, które nie wynikają z katastrofy.
• NDVI = NIR − RED przez NIR + RED, NDWI = GREEN − NIR przez GREEN + NIR, gdzie NIR, RED, GREEN – odbicie w bliskiej podczerwieni, czerwieni i zieleni. Oba przyjmują wartości od −⁠1 do 1.
• Rozdzielczość przestrzenna: rozmiar piksela w terenie (Sentinel-2 – 10 m, Landsat – 30 m). Im większy piksel, tym mniej szczegółów.