1Gdzie jest lód
- Lądolody Antarktydy i Grenlandii, lodowce górskie (Alpy, Himalaje, Andy, Alaska), lodowce wysp arktycznych (np. Spitsbergen) i lód morski Oceanu Arktycznego.
2Lód a poziom oceanu
- Lód z lądu (lądolody i lodowce górskie) po stopieniu podnosi poziom oceanu. Lód morski już pływa, więc prawie go nie zmienia (jak kostka lodu w szklance).
- Ocean podnosi się też dlatego, że ogrzana woda zwiększa objętość (rozszerzalność cieplna). Według IPCC (AR6) w latach 1971–2018 odpowiadała ona za ok. 50% wzrostu, lodowce górskie za ok. 22%, a lądolody za ok. 20%.
- IPCC: poziom morza wzrósł o ok. 0,2 m w latach 1901–2018, a tempo rośnie: ok. 1,3 mm/rok (1901–1971), 1,9 mm/rok (1971–2006), 3,7 mm/rok (2006–2018). WMO (pomiary satelitarne): ok. 2,1 mm/rok w latach 1993–2002 i ok. 4,7 mm/rok w latach 2015–2024.
- Prognoza IPCC do 2100 r.: ok. 0,3–0,6 m przy szybkim ograniczeniu emisji i ok. 0,6–1,0 m przy bardzo wysokich emisjach. Zagrożone są niskie delty i wyspy (Bangladesz, Malediwy, Holandia, Żuławy).
Które obszary są najbardziej zagrożone wzrostem poziomu morza?
Na terenach położonych najwyżej kilka metrów n.p.m. nawet wzrost o kilkadziesiąt centymetrów oznacza zalewanie i zasolenie wód.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Albedo i sprzężenie zwrotne
- Albedo to stosunek promieniowania odbitego do padającego. Świeży śnieg odbija ok. 80–90%, a ciemna woda oceanu tylko ok. 6–10%.
- Topnienie zmniejsza albedo, więc powierzchnia pochłania więcej energii, jest cieplej i lód topnieje szybciej. To dodatnie sprzężenie zwrotne: proces sam się wzmacnia.
Lód z lądu po stopieniu podnosi poziom morza, lód morski prawie nie. Topnienie obniża albedo i przyspiesza ocieplenie.
Zakładanie, że topnienie arktycznego lodu morskiego znacząco podnosi poziom oceanu. Podnoszą go lód z lądu i rozszerzalność cieplna wody.
✎Ściąga: Pokrywa lodowa, albedo i poziom oceanu
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Lód z lądu po stopieniu podnosi poziom morza, lód morski prawie nie. Topnienie obniża albedo i przyspiesza ocieplenie.
- Lądolody Antarktydy i Grenlandii, lodowce górskie (Alpy, Himalaje, Andy, Alaska), lodowce wysp arktycznych (np. Spitsbergen) i lód morski Oceanu Arktycznego.
- Albedo to stosunek promieniowania odbitego do padającego. Świeży śnieg odbija ok. 80–90%, a ciemna woda oceanu tylko ok. 6–10%.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Co to jest albedo?
- AStosunek promieniowania odbitego do padającego na powierzchnię
- BGrubość pokrywy śnieżnej
- CPrędkość ruchu lodowca
- DTemperatura powierzchni lodu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Stosunek promieniowania odbitego do padającego na powierzchnię – Śnieg ma wysokie albedo (ok. 80–90%), a ciemny ocean niskie.
Dlaczego topnienie lodu przyspiesza ocieplenie?
- AZnika jasna powierzchnia i więcej promieniowania jest pochłaniane
- BTopniejący lód oddaje ciepło do atmosfery
- CLód jest ciemniejszy od wody
- DWoda odbija więcej promieniowania niż lód
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Znika jasna powierzchnia i więcej promieniowania jest pochłaniane – Mniejsze albedo oznacza większe pochłanianie energii słonecznej.
Topnienie którego lodu podnosi poziom oceanu?
- ALądolodu Grenlandii
- BLodu w zamrażarce
- CKry na jeziorze
- DPływającego lodu morskiego Arktyki
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Lądolodu Grenlandii – Woda ze stopionego lądolodu dopływa do oceanu, a lód morski już pływa i wypiera swoją masę wody.
Jakie było średnie tempo wzrostu poziomu morza w latach 2015–2024 według WMO?
- Aok. 47 mm/rok
- Bok. 4,7 mm/rok
- Cok. 4,7 cm/rok
- Dok. 0,47 mm/rok
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: ok. 4,7 mm/rok – W latach 1993–2002 było to ok. 2,1 mm/rok, więc tempo wzrosło ponad dwukrotnie.
Który czynnik według IPCC dał największy udział we wzroście poziomu morza w latach 1971–2018?
- APływy
- BTopnienie lodu morskiego
- CWzrost opadów nad oceanem
- DRozszerzalność cieplna wody
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Rozszerzalność cieplna wody – Ogrzewanie oceanu odpowiadało za ok. 50% wzrostu, a lodowce i lądolody za większość reszty.
Dodatnie sprzężenie zwrotne oznacza, że
- Aukład wraca do równowagi
- Bproces jest korzystny dla ludzi
- Czmiana sama wygasa
- Dzmiana wywołuje skutek, który ją wzmacnia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: zmiana wywołuje skutek, który ją wzmacnia – „Dodatnie” nie znaczy „dobre”, tylko „wzmacniające”.
Które obszary są najbardziej zagrożone wzrostem poziomu morza?
- AAlpy
- BWyżyna Tybetańska
- CŚrodkowa Sahara
- DNiskie delty i wyspy, np. Bangladesz i Malediwy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Niskie delty i wyspy, np. Bangladesz i Malediwy – Na terenach położonych najwyżej kilka metrów n.p.m. nawet wzrost o kilkadziesiąt centymetrów oznacza zalewanie i zasolenie wód.
Spitsbergen to przykład obszaru
- Apokrytego lądolodem antarktycznym
- Bpustyni zwrotnikowej
- Czlodowaconego w Arktyce
- Dlodowców tropikalnych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: zlodowaconego w Arktyce – Archipelag leży daleko na północy, a znaczną jego część pokrywają lodowce.
Cały dział „Geozagrożenia i zasoby”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.