1Pogoda a klimat
- Pogoda to stan atmosfery w danym miejscu i czasie. Klimat to wieloletni przebieg pogody opisany średnimi z wielolecia (według WMO standardowo 30 lat).
- Jedna fala upałów ani jedna mroźna zima nie dowodzą zmiany klimatu. Dowodzi jej dopiero trend widoczny w wieloleciu.
2Mechanizm
- Gazy cieplarniane (CO₂, CH₄, N₂O, para wodna) przepuszczają promieniowanie słoneczne, ale pochłaniają część promieniowania podczerwonego wysyłanego przez Ziemię. To naturalny efekt cieplarniany. Człowiek go wzmacnia, spalając paliwa kopalne, wycinając lasy i hodując zwierzęta (metan).
- Dane WMO: stężenie CO₂ w 2024 r. wyniosło ok. 424 ppm, wobec ok. 278 ppm w 1750 r. Średnia temperatura globalna w 2024 r. była ok. 1,55°C wyższa niż w okresie przedprzemysłowym (1850–1900).
- Cel porozumienia paryskiego (1,5°C) dotyczy średniej z wielolecia, więc jeden rok powyżej tej granicy nie oznacza jeszcze jego przekroczenia.
Rok 2024 był ok. 1,55°C cieplejszy niż okres przedprzemysłowy. Co z tego wynika dla celu 1,5°C porozumienia paryskiego?
O przekroczeniu celu świadczy średnia z wielu lat, a nie pojedynczy rok.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Dwa rodzaje działań
| Działanie | Co robi | Przykłady |
|---|---|---|
| łagodzenie (mitygacja) | ogranicza emisje gazów cieplarnianych | energia odnawialna, termomodernizacja, ochrona lasów |
| adaptacja | przystosowuje do skutków zmian | systemy ostrzegania, schrony, ochrona mangrowców, zakaz zabudowy stref zalewowych |
Łagodzenie zmniejsza przyczynę (emisje), adaptacja zmniejsza straty z już zachodzących zmian. Potrzebne są obie.
Uznanie, że mroźna zima obala zmianę klimatu. To pogoda, a o klimacie decyduje trend wielu lat.
✎Ściąga: Pogoda a klimat, efekt cieplarniany, łagodzenie i adaptacja
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Łagodzenie zmniejsza przyczynę (emisje), adaptacja zmniejsza straty z już zachodzących zmian. Potrzebne są obie.
- Pogoda to stan atmosfery w danym miejscu i czasie. Klimat to wieloletni przebieg pogody opisany średnimi z wielolecia (według WMO standardowo 30 lat).
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Klimat opisuje się za pomocą
- Arekordu temperatury
- Bśredniej z jednego miesiąca
- Cśrednich z wielolecia, standardowo 30 lat
- Dpogody z jednego dnia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: średnich z wielolecia, standardowo 30 lat – Według WMO klimat opisują wartości uśrednione z dłuższego okresu, standardowo 30 lat.
Czy upalne lato w jednym roku dowodzi zmiany klimatu?
- ANie, potrzebny jest trend długoterminowy
- BTak, jeśli lato było suche
- CTak, jeśli rekord pobito o 1°C
- DTak, zawsze
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Nie, potrzebny jest trend długoterminowy – Pojedyncze zdarzenie to pogoda, a zmianę klimatu pokazuje kierunek zmian w wieloleciu.
Które gazy odpowiadają za wzmocnienie efektu cieplarnianego przez człowieka?
- ACO₂, CH₄, N₂O
- BN₂, O₂, Ar
- CO₂, N₂, H₂
- DHe, Ne, Kr
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: CO₂, CH₄, N₂O – Dwutlenek węgla, metan i podtlenek azotu pochłaniają promieniowanie podczerwone, a ich stężenie rośnie przez działalność człowieka.
Które działanie jest łagodzeniem zmian klimatu?
- AZakaz zabudowy stref zalewowych
- BOchrona mangrowców jako bariery przed sztormem
- CBudowa schronów przed cyklonami
- DZastępowanie węgla energią wiatrową
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Zastępowanie węgla energią wiatrową – Łagodzenie ogranicza emisje gazów cieplarnianych, a pozostałe odpowiedzi to adaptacja.
Które działanie jest adaptacją do zmian klimatu?
- ASystem ostrzegania przed powodzią
- BZastąpienie autobusów spalinowych elektrycznymi
- CDocieplenie budynków ograniczające zużycie energii
- DBudowa farm fotowoltaicznych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: System ostrzegania przed powodzią – Adaptacja zmniejsza skutki zmian, a pozostałe działania ograniczają emisje.
Ile wynosiło stężenie CO₂ w atmosferze w 2024 r. według WMO?
- Aok. 1000 ppm
- Bok. 278 ppm
- Cok. 42 ppm
- Dok. 424 ppm
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: ok. 424 ppm – W 1750 r. było ok. 278 ppm, więc stężenie wzrosło o ok. połowę (424 : 278 ≈ 1,5).
Rok 2024 był ok. 1,55°C cieplejszy niż okres przedprzemysłowy. Co z tego wynika dla celu 1,5°C porozumienia paryskiego?
- ACel dotyczy średniej wieloletniej, więc jeden rok nie przesądza o jego przekroczeniu
- BCel został na stałe przekroczony
- CCel dotyczy tylko Europy
- DCel dotyczy stężenia CO₂, a nie temperatury
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Cel dotyczy średniej wieloletniej, więc jeden rok nie przesądza o jego przekroczeniu – O przekroczeniu celu świadczy średnia z wielu lat, a nie pojedynczy rok.
Który wniosek wolno wyciągnąć z wykresu temperatur jednego roku?
- ANie wolno wnioskować o klimacie
- BKlimat się ociepla
- CEfekt cieplarniany nie istnieje
- DKlimat się ochłodził
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Nie wolno wnioskować o klimacie – Jeden rok to pogoda, a o klimacie mówi seria wieloletnia.
Cały dział „Geozagrożenia i zasoby”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.