1Cyklon tropikalny: warunki i budowa
- To niż z bardzo silnym wiatrem i ulewami. O huraganie mówimy, gdy średni wiatr osiąga co najmniej 119 km/h; słabsze układy to depresja i burza tropikalna.
- Powstaje nad oceanem o temperaturze wody co najmniej ok. 26,5°C, zwykle między 5° a 20° szerokości geograficznej, najczęściej późnym latem i jesienią. Bliżej równika siła Coriolisa jest zbyt słaba, żeby wprawić powietrze w wir.
- Ciepła woda paruje, a skraplanie pary w chmurach uwalnia ciepło, które napędza cyklon. Nad lądem cyklon słabnie.
- W centrum jest prawie bezwietrzne oko, otoczone ścianą chmur z najsilniejszym wiatrem.
2Nazwy regionalne i kierunek wirowania
- Huragan (Atlantyk, wschodni i środkowy Pacyfik), tajfun (zachodni Pacyfik), cyklon (Ocean Indyjski, okolice Australii, południowo-zachodni Pacyfik).
- Siła Coriolisa skręca wiatr wiejący do środka niżu. Dlatego na półkuli północnej cyklon wiruje przeciwnie do ruchu wskazówek zegara, a na południowej zgodnie z nim.
W którą stronę wiruje cyklon tropikalny nad Oceanem Indyjskim u wybrzeży Australii (półkula południowa)?
Na półkuli południowej siła Coriolisa odchyla ruch w lewo, więc niż wiruje zgodnie z ruchem wskazówek zegara.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Skutki i skala
- Siłę huraganów opisuje skala Saffira–Simpsona (kategorie 1–5; kategoria 5 to wiatr od ok. 252 km/h).
- Najgroźniejsza bywa fala sztormowa, czyli wlew morza na nisko położony ląd. Przykłady: Bhola 1970 (Bangladesz, szacunkowo 300–500 tys. ofiar), Haiyan 2013 (Filipiny, ponad 6 tys. ofiar).
4Tornado (trąba powietrzna)
- To wirujący lej sięgający od chmury Cumulonimbus do ziemi. Siłę ocenia się w skali Fujity (F0–F5), w USA od 2007 r. w ulepszonej skali EF0–EF5.
- Najwięcej tornad jest na Wielkich Równinach USA: wiosną zderza się tam ciepłe, wilgotne powietrze znad Zatoki Meksykańskiej z chłodnym i suchym z północy. W Polsce trąby powietrzne są zwykle słabe.
| Cecha | Cyklon tropikalny | Tornado |
|---|---|---|
| Średnica | setki km | zwykle do kilkuset metrów |
| Czas trwania | dni, nawet tygodnie | minuty, rzadko ponad godzinę |
| Źródło energii | ciepło oceanu | chmura burzowa przy zderzeniu mas powietrza |
| Skala | Saffira–Simpsona | Fujity (EF) |
Huragan, tajfun i cyklon to to samo zjawisko w różnych regionach. Na półkuli północnej wiruje przeciwnie do wskazówek zegara, na południowej zgodnie.
Szukanie cyklonów tropikalnych tuż przy równiku. Tam siła Coriolisa jest bliska zeru, więc cyklony powstają zwykle od ok. 5° szerokości.
Dlaczego cyklony tropikalne zwykle nie powstają tuż przy równiku?
Do uformowania wiru potrzebna jest siła Coriolisa, a przy równiku jest ona bliska zeru.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Cyklony tropikalne i tornada
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Huragan, tajfun i cyklon to to samo zjawisko w różnych regionach. Na półkuli północnej wiruje przeciwnie do wskazówek zegara, na południowej zgodnie.
- Huragan (Atlantyk, wschodni i środkowy Pacyfik), tajfun (zachodni Pacyfik), cyklon (Ocean Indyjski, okolice Australii, południowo-zachodni Pacyfik).
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Jaka temperatura wody jest potrzebna do powstania cyklonu tropikalnego?
- ATemperatura wody nie ma znaczenia
- BOk. 15°C
- CCo najmniej ok. 26,5°C
- DPoniżej 10°C
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Co najmniej ok. 26,5°C – Ciepła woda dostarcza energii: paruje, a skraplanie pary w chmurach uwalnia ciepło.
Dlaczego cyklony tropikalne zwykle nie powstają tuż przy równiku?
- ANie ma tam chmur burzowych
- BWoda jest tam za zimna
- CJest tam za sucho
- DSiła Coriolisa jest tam zbyt słaba
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Siła Coriolisa jest tam zbyt słaba – Do uformowania wiru potrzebna jest siła Coriolisa, a przy równiku jest ona bliska zeru.
Jak nazywa się cyklon tropikalny na zachodnim Pacyfiku?
- AMonsun
- BHuragan
- CTajfun
- DTornado
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Tajfun – Huragan to nazwa atlantycka i wschodniopacyficzna, a tajfun zachodniopacyficzna.
W którą stronę wiruje cyklon tropikalny nad Oceanem Indyjskim u wybrzeży Australii (półkula południowa)?
- AZmienia kierunek co kilka godzin
- BZgodnie z ruchem wskazówek zegara
- CPrzeciwnie do ruchu wskazówek zegara
- DNie wiruje
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Zgodnie z ruchem wskazówek zegara – Na półkuli południowej siła Coriolisa odchyla ruch w lewo, więc niż wiruje zgodnie z ruchem wskazówek zegara.
Co zwykle powoduje największe straty podczas cyklonu tropikalnego?
- AOko cyklonu
- BPył wulkaniczny
- CFala sztormowa
- DSusza
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Fala sztormowa – Wlew morza zalewa nisko położone wybrzeża, jak w Bangladeszu w 1970 r.
Skala używana do określania siły huraganów to skala
- ASaffira–Simpsona
- BRichtera
- CMercallego
- DFujity
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Saffira–Simpsona – Skala Saffira–Simpsona ma kategorie 1–5, a skala Fujity dotyczy tornad.
Gdzie w USA tornada występują najczęściej?
- ANa Hawajach
- BW Górach Skalistych
- CNa Wielkich Równinach
- DNa Alasce
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Na Wielkich Równinach – Na Wielkich Równinach ciepłe, wilgotne powietrze znad Zatoki Meksykańskiej styka się z chłodnym z północy.
Od jakiej prędkości średniego wiatru mówimy o huraganie (pełnym cyklonie tropikalnym)?
- A119 km/h
- B20 km/h
- C400 km/h
- D60 m/s
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 119 km/h – Od 119 km/h (kategoria 1 skali Saffira–Simpsona), a słabsze układy to burza i depresja tropikalna.
Cały dział „Geozagrożenia i zasoby”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.