1Dwa rodzaje
- Erozja wodna: woda spływająca po stoku zmywa glebę. Najpierw cienką warstwą (erozja powierzchniowa), potem w drobnych rowkach (żłobinowa, rzędowa), a w końcu tnie głębokie wąwozy (wąwozowa).
- Erozja wietrzna (deflacja): wiatr wywiewa suchą, odsłoniętą glebę, zwykle na równinach o suchym klimacie.
2Przyczyny
- Przyrodnicze: intensywne opady, duży spadek terenu, podatne podłoże (less, piaski), brak okrywy roślinnej, silne wiatry.
- Antropogeniczne: orka wzdłuż stoków, wylesianie, nadmierny wypas, monokultury i pozostawianie pól bez roślin.
| Czynnik | Wpływ |
|---|---|
| spadek terenu | im większy, tym szybszy spływ wody |
| okrywa roślinna | korzenie i liście chronią glebę |
| sposób orki | bruzdy w dół stoku przyspieszają spływ |
| wiatr | wywiewa suchą glebę (deflacja) |
Które czynniki są PRZYRODNICZYMI przyczynami erozji?
Pozostałe odpowiedzi to działania człowieka.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Przykłady i skutki
- Wyżyna Lessowa w Chinach: miękki less łatwo się zmywa, a Huang He niesie tyle mułu, że ma żółtą barwę. Dust Bowl w USA w latach 30. XX w.: susze i zaoranie stepów na Wielkich Równinach spowodowały burze pyłowe.
- Znika wierzchnia, najżyźniejsza warstwa gleby, więc plony spadają. Zamulają się rzeki i zbiorniki, a wąwozy rozcinają pola.
4Jak zapobiegać
- Orka poprzeczna do stoków (po poziomicach), tarasowanie, pasy zadrzewień i zakrzewień (wiatrochrony), międzyplony okrywające glebę po zbiorze, zalesianie stromych stoków.
Roślinność to tarcza gleby. Im mniej okrywy, tym silniejsza erozja, szczególnie na stokach i na suchych równinach.
Przypisywanie erozji wyłącznie wodzie. Na suchych, płaskich terenach (Dust Bowl) groźniejszy jest wiatr.
Dlaczego Wyżyna Lessowa w Chinach jest silnie narażona na erozję?
Drobny, słabo zwięzły less łatwo ulega zmywaniu i rozcinaniu wąwozami.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Erozja gleb: przyczyny i zapobieganie
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Roślinność to tarcza gleby. Im mniej okrywy, tym silniejsza erozja, szczególnie na stokach i na suchych równinach.
- Erozja wodna: woda spływająca po stoku zmywa glebę. Najpierw cienką warstwą (erozja powierzchniowa), potem w drobnych rowkach (żłobinowa, rzędowa), a w końcu tnie głębokie wąwozy (wąwozowa).
- Erozja wietrzna (deflacja): wiatr wywiewa suchą, odsłoniętą glebę, zwykle na równinach o suchym klimacie.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Erozja wietrzna nazywa się
- Aablacją
- Bakumulacją
- Cabrazją
- Ddeflacją
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: deflacją – Deflacja to wywiewanie drobnych cząstek gleby i skał przez wiatr.
Która praktyka rolnicza nasila erozję wodną?
- AOrka wzdłuż stoku
- BPasy zadrzewień
- CTarasowanie
- DOrka poprzeczna do stoku
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Orka wzdłuż stoku – Bruzdy ułożone w dół stoku działają jak rynny dla spływającej wody.
Co zapobiega erozji gleb?
- AMiędzyplony i pasy zadrzewień
- BMonokultura bez okrywy zimą
- CWycinka lasów na stoku
- DNadmierny wypas
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Międzyplony i pasy zadrzewień – Okrywa roślinna i zadrzewienia hamują wiatr i spływ wody.
Dust Bowl to
- Asusza w Sahelu w latach 80.
- Bpożary lasów w Australii
- Cburze pyłowe w USA w latach 30. XX w.
- Dpowódź w Chinach
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: burze pyłowe w USA w latach 30. XX w. – Susza i zaoranie stepów na Wielkich Równinach doprowadziły do wywiewania gleby.
Dlaczego Wyżyna Lessowa w Chinach jest silnie narażona na erozję?
- APanuje tam wieczna zmarzlina
- BPorasta ją gęsty las
- CLess jest miękki i łatwo się zmywa
- DZbudowana jest z twardych granitów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Less jest miękki i łatwo się zmywa – Drobny, słabo zwięzły less łatwo ulega zmywaniu i rozcinaniu wąwozami.
Które czynniki są PRZYRODNICZYMI przyczynami erozji?
- AMonokultury
- BIntensywne opady i duży spadek terenu
- CWylesianie
- DOrka wzdłuż stoku
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Intensywne opady i duży spadek terenu – Pozostałe odpowiedzi to działania człowieka.
Jakie rozwiązanie zapobiega zmywaniu gleby na stromym stoku?
- ATarasowanie
- BUsunięcie roślin
- CWypas bez ograniczeń
- DOrka w dół stoku
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Tarasowanie – Tarasy dzielą stok na płaskie stopnie i zatrzymują spływ.
Jak kolejno rozwija się erozja wodna na stoku?
- APowierzchniowa, żłobinowa (rzędowa), wąwozowa
- BDeflacja, abrazja, akumulacja
- CWąwozowa, deflacja, powierzchniowa
- DWąwozowa, żłobinowa, powierzchniowa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Powierzchniowa, żłobinowa (rzędowa), wąwozowa – Woda najpierw zmywa cienką warstwę, potem skupia się w rowkach, a w końcu wcina się w wąwozy.
Cały dział „Geozagrożenia i zasoby”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.