1Skąd się bierze
- Tsunami to bardzo długa fala (długość nawet ponad 100 km) wywołana gwałtownym przemieszczeniem wody: podmorskim trzęsieniem ziemi (zwykle w strefie subdukcji), osuwiskiem albo erupcją wulkanu.
- Na otwartym oceanie ma wysokość zwykle poniżej 1 m, więc statki jej nie odczuwają. W płytkiej wodzie przy brzegu fala zwalnia, skraca się i rośnie, nawet do kilkunastu–kilkudziesięciu metrów.
- Zapowiedzią bywa nagłe cofnięcie się morza od brzegu.
2Prędkość fali
- Wzór: v = pierwiastek z g · h, gdzie v – prędkość fali [m/s], g – przyspieszenie ziemskie (ok. 9,81 m/s²), h – głębokość oceanu [m].
- Dane: h = 4000 m, g = 9,81 m/s².
- Obliczenia: v = pierwiastek z 9,81 · 4000 = pierwiastek z 39 240 ≈ 198 m/s.
- Odpowiedź: ok. 198 m/s, czyli ok. 713 km/h (198 · 3,6), tyle co samolot pasażerski.
Tsunami najczęściej wywołuje
Gwałtowne przemieszczenie dna oceanu przesuwa ogromną masę wody.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Przykłady
- 2004, Sumatra (Ocean Indyjski): trzęsienie o Mw ok. 9,1, ok. 230 tys. ofiar w kilkunastu państwach. 2011, Tohoku (Japonia): Mw ok. 9,0, ok. 18–20 tys. ofiar i awaria elektrowni jądrowej Fukushima.
4Ochrona
- Boje DART i systemy ostrzegania (np. centrum PTWC dla Pacyfiku), drogi ewakuacyjne na wyżej położone tereny i edukacja. To inne środki niż przy powodzi: tu liczy się czas ostrzeżenia, nie retencja.
im głębiej, tym fala szybsza (v = pierwiastek z g · h). Przy brzegu woda jest płytka, więc fala zwalnia, ale rośnie.
Szukanie tsunami „wysokiego jak ściana” na otwartym oceanie. Tam fala jest niska, a groźna staje się dopiero w płytkiej wodzie przy brzegu.
Które zdarzenie z 2011 r. doprowadziło do awarii elektrowni Fukushima?
W marcu 2011 r. trzęsienie o Mw ok. 9,0 wywołało tsunami, które zalało elektrownię jądrową.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Tsunami i prędkość fali
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- im głębiej, tym fala szybsza (v = pierwiastek z g · h). Przy brzegu woda jest płytka, więc fala zwalnia, ale rośnie.
- Tsunami to bardzo długa fala (długość nawet ponad 100 km) wywołana gwałtownym przemieszczeniem wody: podmorskim trzęsieniem ziemi (zwykle w strefie subdukcji), osuwiskiem albo erupcją wulkanu.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Tsunami najczęściej wywołuje
- Aspadek ciśnienia atmosferycznego
- Bsilny wiatr nad oceanem
- Cpodmorskie trzęsienie ziemi w strefie subdukcji
- Dprzyciąganie Księżyca
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: podmorskie trzęsienie ziemi w strefie subdukcji – Gwałtowne przemieszczenie dna oceanu przesuwa ogromną masę wody.
Wysokość tsunami na głębokim oceanie wynosi zwykle
- Aokoło 30 m
- Bokoło 100 m
- Cokoło 500 m
- Dponiżej 1 m
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: poniżej 1 m – Fala jest bardzo długa i niska, dlatego statki jej nie zauważają.
Wzór na prędkość fali tsunami to
- Av = h²
- Bv = g : h
- Cv = pierwiastek z g · h
- Dv = g · h
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: v = pierwiastek z g · h – Prędkość to pierwiastek z iloczynu przyspieszenia ziemskiego i głębokości oceanu.
Ile wynosi prędkość tsunami na głębokości 4000 m (g = 9,81 m/s²)?
- Aok. 1980 m/s
- Bok. 198 m/s
- Cok. 40 m/s
- Dok. 19,8 m/s
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: ok. 198 m/s – pierwiastek z 9,81 · 4000 = pierwiastek z 39 240 ≈ 198 m/s, czyli ok. 713 km/h.
Ile wynosi prędkość tsunami na głębokości 10 m (g ≈ 9,81 m/s²)?
- Aok. 98 m/s
- Bok. 1 m/s
- Cok. 10 m/s
- Dok. 100 m/s
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: ok. 10 m/s – pierwiastek z 9,81 · 10 = pierwiastek z 98,1 ≈ 9,9 m/s, czyli ok. 36 km/h.
Co dzieje się z falą tsunami, gdy zbliża się do brzegu?
- APrzyspiesza i maleje
- BZanika
- CPrzyspiesza i rośnie
- DZwalnia i rośnie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Zwalnia i rośnie – Płytka woda hamuje czoło fali, a woda z tyłu ją dogania, więc fala się spiętrza.
Które zabezpieczenie ma sens głównie przy tsunami?
- APoldery
- BBoje DART i szybkie ostrzeganie
- CPasy zadrzewień na stokach
- DZbiorniki retencyjne
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Boje DART i szybkie ostrzeganie – Tsunami dociera w ciągu minut lub godzin od wstrząsu, więc kluczowe są ostrzeżenie i ewakuacja.
Które zdarzenie z 2011 r. doprowadziło do awarii elektrowni Fukushima?
- AErupcja wulkanu na Islandii
- BTajfun Haiyan
- CTrzęsienie ziemi Tohoku i tsunami
- DPowódź w Pakistanie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Trzęsienie ziemi Tohoku i tsunami – W marcu 2011 r. trzęsienie o Mw ok. 9,0 wywołało tsunami, które zalało elektrownię jądrową.
Cały dział „Geozagrożenia i zasoby”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.