1Mało wody dla ludzi
- Woda słodka to ok. 2,5% hydrosfery. Większość z niej jest zamarznięta w lądolodach i lodowcach albo leży głęboko pod ziemią, więc łatwo dostępna jest tylko niewielka część.
2Przyczyny niedoborów
- Przyrodnicze: klimat suchy, susze, nierównomierny rozkład opadów w roku i w przestrzeni.
- Antropogeniczne: nadmierny pobór wód (zwłaszcza na nawadnianie), zanieczyszczenie, nieracjonalne nawadnianie, szybki wzrost liczby ludności i miast.
Która przyczyna niedoboru wody jest antropogeniczna?
Pozostałe odpowiedzi to przyczyny przyrodnicze.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Wskaźnik Falkenmarka
- Wzór: W = Z przez L, gdzie W – zasoby wody na osobę [m³/os./rok], Z – roczne odnawialne zasoby wody kraju [m³], L – liczba ludności.
| Zasoby na osobę rocznie | Ocena |
|---|---|
| ponad 1700 m³ | brak stresu wodnego |
| 1000–1700 m³ | stres wodny |
| 500–1000 m³ | niedobór wody |
| poniżej 500 m³ | niedobór absolutny |
- Dane: Z = 24 km³ rocznie, L = 40 mln osób.
- Zamiana: 24 km³ = 24 · 10⁹ m³; 40 mln = 40 · 10⁶.
- Obliczenia: W = 24 · 10⁹ m³ : (40 · 10⁶) = 600 m³.
- Odpowiedź: 600 m³/os./rok, czyli niedobór wody (500–1000 m³), ale jeszcze nie absolutny.
- Polska w przeciętnym roku ma ok. 1500–1600 m³ na mieszkańca, a w latach suchych wyraźnie mniej, więc mieści się w strefie stresu wodnego.
4Przykłady i działania
- Jezioro Aralskie: od lat 60. XX w. wodę Amu-darii i Syr-darii zużywano na nawadnianie pól bawełny i jezioro w dużej części wyschło. Kapsztad 2018: po trzech suchych latach groził „Day Zero”, czyli odcięcie wody z kranów.
- Działania: nawadnianie kroplowe, ponowne użycie oczyszczonych ścieków, odsalanie, ograniczanie strat w sieci, mała retencja.
Wskaźnik Falkenmarka to zasoby na osobę. Kraj może mieć dużo wody łącznie, a mało na mieszkańca, jeśli ludności jest dużo.
Mylenie zasobów całkowitych z zasobami na osobę. Przy rosnącej liczbie ludności wskaźnik spada, nawet gdy ilość wody się nie zmienia.
Kraj ma 6 km³ odnawialnych zasobów wody rocznie i 15 mln mieszkańców. Jak oceniasz jego sytuację?
6 · 10⁹ m³ : (15 · 10⁶) = 400 m³ na osobę, czyli poniżej progu 500 m³.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Ograniczone zasoby wody i wskaźnik Falkenmarka
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Wskaźnik Falkenmarka to zasoby na osobę. Kraj może mieć dużo wody łącznie, a mało na mieszkańca, jeśli ludności jest dużo.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Jaką część hydrosfery stanowi woda słodka?
- Aok. 25%
- Bok. 0,025%
- Cok. 2,5%
- Dok. 97%
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: ok. 2,5% – Reszta to słone wody mórz i oceanów, a łatwo dostępna słodka woda to jeszcze mniejsza część.
Stres wodny według Falkenmarka zaczyna się, gdy zasoby na osobę rocznie spadną poniżej
- A1700 m³
- B500 m³
- C170 m³
- D17 000 m³
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 1700 m³ – Poniżej 1700 m³ jest stres wodny, poniżej 1000 m³ niedobór, a poniżej 500 m³ niedobór absolutny.
Kraj ma 6 km³ odnawialnych zasobów wody rocznie i 15 mln mieszkańców. Jak oceniasz jego sytuację?
- A400 m³/os./rok – stres wodny
- B4000 m³/os./rok – brak stresu
- C40 m³/os./rok – niedobór wody
- D400 m³/os./rok – niedobór absolutny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 400 m³/os./rok – niedobór absolutny – 6 · 10⁹ m³ : (15 · 10⁶) = 400 m³ na osobę, czyli poniżej progu 500 m³.
Co się dzieje ze wskaźnikiem Falkenmarka, gdy rośnie liczba ludności, a zasoby wody są stałe?
- AZawsze wynosi 1700 m³
- BNie zmienia się
- CRośnie
- DMaleje
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Maleje – Ta sama ilość wody dzieli się na więcej osób.
Które z działań zmniejsza zużycie wody w rolnictwie?
- ANawadnianie przez zalewanie pól
- BNawadnianie kroplowe
- CZwiększenie poboru wód podziemnych
- DUprawa roślin wodochłonnych na pustyni
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Nawadnianie kroplowe – Woda trafia kroplami prosto do korzeni, więc mniej jej paruje i wsiąka poza zasięg roślin.
Jezioro Aralskie w dużej części wyschło głównie dlatego, że
- Ajezioro zamarzło
- Bstopniał lądolód
- Cwodę zasilających je rzek zużyto na nawadnianie pól
- Dwpadł do niego meteoryt
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: wodę zasilających je rzek zużyto na nawadnianie pól – Pobór wody z Amu-darii i Syr-darii pod uprawy bawełny bardzo zmniejszył dopływ do jeziora.
„Day Zero” w Kapsztadzie w 2018 r. oznaczał
- Aewakuację przed cyklonem
- Bgroźbę odcięcia wody z kranów
- Cdzień bez prądu
- Ddzień powodzi
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: groźbę odcięcia wody z kranów – Kilka lat suszy groziło wyczerpaniem zbiorników zasilających miasto.
Która przyczyna niedoboru wody jest antropogeniczna?
- ANierównomierne opady
- BOkresowe susze
- CKlimat suchy
- DNieracjonalne nawadnianie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Nieracjonalne nawadnianie – Pozostałe odpowiedzi to przyczyny przyrodnicze.
Cały dział „Geozagrożenia i zasoby”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.