1Od czego zależy powódź
- Dopływ wody: ulewy, długotrwałe opady, roztopy.
- Wsiąkanie i retencja: gleba nasycona wodą, zamarznięta lub zabetonowana nie przyjmuje deszczu, więc więcej wody spływa po powierzchni. Lasy, mokradła i zbiorniki zatrzymują wodę i spłaszczają falę.
- Zagospodarowanie: uszczelnienie terenu (asfalt, beton), wyprostowanie i obwałowanie koryt przyspieszają spływ fali, a zabudowa równin zalewowych sprawia, że ludzie mieszkają tam, gdzie rzeka naturalnie się rozlewa.
2Typy powodzi
| Typ | Przyczyna |
|---|---|
| opadowa | długotrwałe lub gwałtowne opady |
| roztopowa | szybkie topnienie śniegu i lodu |
| zatorowa | zator lodowy lub zator z rumowiska w korycie |
| sztormowa (cofka) | wiatr wpycha wodę morską w ujście rzeki |
| błyskawiczna | ulewa w górach lub małej zlewni, woda przybiera w kilka godzin |
Powódź sztormowa (cofka) jest związana z
Silny wiatr od morza podnosi jego poziom przy brzegu, więc rzeka nie może swobodnie odpływać.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Przykłady
- Pakistan 2022: wyjątkowo silny monsun i topnienie lodowców, ok. 1/3 kraju pod wodą, ponad 1700 zgonów.
- Polska: lipiec 1997 („powódź tysiąclecia”, dorzecza Odry i górnej Wisły), maj–czerwiec 2010 (głównie dorzecze Wisły), wrzesień 2024 (niż Borys, dorzecze Nysy Kłodzkiej i górnej Odry).
4Jak ograniczać skutki
- Zbiorniki retencyjne (np. suchy zbiornik Racibórz Dolny) i poldery, odtwarzanie terenów zalewowych, mała retencja w zlewni, mapy zagrożenia powodziowego, prognozy i ostrzeżenia hydrologiczne (IMGW).
Powódź to nie tylko dużo deszczu. Liczą się też wsiąkanie, retencja i to, co człowiek zbudował na drodze wody.
Szukanie przyczyny wyłącznie w opadach. Zabudowa równiny zalewowej i uszczelnienie terenu zwiększają szkody nawet przy podobnym opadzie.
Powódź we wrześniu 2024 r. objęła w Polsce przede wszystkim
Ulewy związane z niżem Borys spadły głównie w Sudetach, skąd woda spłynęła Nysą Kłodzką do Odry.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Powodzie: przyczyny, typy i zapobieganie
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Powódź to nie tylko dużo deszczu. Liczą się też wsiąkanie, retencja i to, co człowiek zbudował na drodze wody.
- Dopływ wody: ulewy, długotrwałe opady, roztopy.
- Wsiąkanie i retencja: gleba nasycona wodą, zamarznięta lub zabetonowana nie przyjmuje deszczu, więc więcej wody spływa po powierzchni. Lasy, mokradła i zbiorniki zatrzymują wodę i spłaszczają falę.
- Zagospodarowanie: uszczelnienie terenu (asfalt, beton), wyprostowanie i obwałowanie koryt przyspieszają spływ fali, a zabudowa równin zalewowych sprawia, że ludzie mieszkają tam, gdzie rzeka naturalnie się rozlewa.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Które zagospodarowanie terenu zwiększa ryzyko powodzi miejskiej?
- ABudowa polderu
- BZwiększenie powierzchni lasów
- COdtworzenie mokradeł
- DUszczelnienie powierzchni asfaltem i betonem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Uszczelnienie powierzchni asfaltem i betonem – Woda nie wsiąka w beton, więc szybciej spływa do rzeki lub kanalizacji.
Powódź zatorowa powstaje, gdy
- Awiatr cofa wodę w ujściu
- Btopnieje śnieg w górach
- Cnad małą zlewnią przechodzi burza
- Dlód lub rumowisko blokuje koryto rzeki
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: lód lub rumowisko blokuje koryto rzeki – Zator spiętrza wodę powyżej przeszkody, a ta wylewa się na brzegi.
Powódź sztormowa (cofka) jest związana z
- Aosuwiskiem
- Btopnieniem lodowca
- Cwiatrem wpychającym wodę morską w ujście rzeki
- Dtrzęsieniem ziemi
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: wiatrem wpychającym wodę morską w ujście rzeki – Silny wiatr od morza podnosi jego poziom przy brzegu, więc rzeka nie może swobodnie odpływać.
Które rozwiązanie zmniejsza ryzyko powodzi?
- AZabudowa równin zalewowych
- BWyprostowanie i obetonowanie koryta bez retencji
- CWycinanie lasów w zlewni
- DOdtwarzanie terenów zalewowych i budowa zbiorników retencyjnych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Odtwarzanie terenów zalewowych i budowa zbiorników retencyjnych – Zatrzymanie wody w zlewni i miejsce na rozlewanie się rzeki spłaszczają falę powodziową.
Powódź we wrześniu 2024 r. objęła w Polsce przede wszystkim
- Adolinę Bugu
- BPojezierze Mazurskie
- Cdorzecze Nysy Kłodzkiej i górnej Odry
- DŻuławy Wiślane
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: dorzecze Nysy Kłodzkiej i górnej Odry – Ulewy związane z niżem Borys spadły głównie w Sudetach, skąd woda spłynęła Nysą Kłodzką do Odry.
Powódź błyskawiczna to
- Acoroczne wezbranie po roztopach
- Bzalanie wybrzeża przez fale sztormowe
- Cgwałtowny przybór wody po ulewie w górach lub małej zlewni
- Dpowolne wezbranie dużej rzeki nizinnej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: gwałtowny przybór wody po ulewie w górach lub małej zlewni – W małych, stromych zlewniach woda spływa w ciągu kilku godzin.
Dlaczego po długotrwałych opadach nawet umiarkowana ulewa może wywołać powódź?
- ARośnie parowanie
- BRzeki są wtedy płytsze
- CGleba jest nasycona wodą, więc deszcz spływa po powierzchni
- DGleba jest wtedy wyschnięta i twarda
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Gleba jest nasycona wodą, więc deszcz spływa po powierzchni – Nasycona gleba nie przyjmuje więcej wody, więc rośnie spływ powierzchniowy.
Pakistan 2022 to przykład powodzi wywołanej przez
- Amonsun i topnienie lodowców
- Bcyklon tropikalny
- Cpęknięcie zapory podczas trzęsienia ziemi
- Dtsunami
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: monsun i topnienie lodowców – Wyjątkowo silne opady monsunowe nałożyły się na topnienie lodowców w górach.
Cały dział „Geozagrożenia i zasoby”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.