1Dwa pojęcia
- Georóżnorodność to różnorodność elementów przyrody nieożywionej: skał, minerałów, skamieniałości, form rzeźby, gleb i wód.
- Bioróżnorodność to różnorodność życia na trzech poziomach: genetycznym (w obrębie gatunku), gatunkowym i ekosystemowym.
| Pojęcie | Co obejmuje | Przykład |
|---|---|---|
| georóżnorodność | skały, minerały, rzeźba, gleby, wody | jaskinie, wąwozy, wydmy, odsłonięcia skał |
| bioróżnorodność | geny, gatunki, ekosystemy | las równikowy, rafa koralowa, Puszcza Białowieska |
2Zagrożenia i znaczenie
- Bioróżnorodności zagraża zmiana użytkowania ziemi (zamiana lasów i mokradeł na pola i miasta), nadmierna eksploatacja (połowy, kłusownictwo), zanieczyszczenia, zmiany klimatu i inwazje gatunków obcych. Georóżnorodność niszczą kopalnie odkrywkowe, zabudowa i niszczenie form terenu.
- Bioróżnorodność daje „usługi ekosystemów”: zapylanie upraw, oczyszczanie wody, żyzne gleby, surowce i leki. Georóżnorodność ma wartość naukową i edukacyjną, bo pozwala odczytać historię Ziemi ze skał i form terenu.
- Szczególnie bogate w gatunki są lasy równikowe i rafy koralowe.
Co jest zagrożeniem dla bioróżnorodności?
Zamiana lasów na pola niszczy siedliska, a gatunki obce wypierają rodzime.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Ochrona
- Parki narodowe i rezerwaty, sieć Natura 2000 w Unii Europejskiej, Konwencja o różnorodności biologicznej (Rio de Janeiro, 1992), Czerwona Księga (lista) gatunków zagrożonych IUCN.
- Georóżnorodność chronią geostanowiska (w Polsce m.in. jako pomniki przyrody nieożywionej i stanowiska dokumentacyjne) oraz geoparki, np. polsko-niemiecki Geopark Łuk Mużakowa z sieci geoparków UNESCO.
- Jaskinie krasowe to dobry przykład: chronią równocześnie formy przyrody nieożywionej (nacieki) i unikatowe gatunki (nietoperze, bezkręgowce).
Georóżnorodność = przyroda nieożywiona, bioróżnorodność = przyroda ożywiona. Często chroni się je razem.
Utożsamianie bioróżnorodności tylko z liczbą gatunków. Obejmuje ona też różnorodność genetyczną i ekosystemową.
✎Ściąga: Georóżnorodność i bioróżnorodność
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Georóżnorodność = przyroda nieożywiona, bioróżnorodność = przyroda ożywiona. Często chroni się je razem.
- Georóżnorodność to różnorodność elementów przyrody nieożywionej: skał, minerałów, skamieniałości, form rzeźby, gleb i wód.
- Bioróżnorodność to różnorodność życia na trzech poziomach: genetycznym (w obrębie gatunku), gatunkowym i ekosystemowym.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Georóżnorodność to różnorodność
- Aras zwierząt hodowlanych
- Bgatunków roślin
- Celementów przyrody nieożywionej: skał, rzeźby, gleb, wód
- Dekosystemów lądowych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: elementów przyrody nieożywionej: skał, rzeźby, gleb, wód – Georóżnorodność dotyczy przyrody nieożywionej.
Bioróżnorodność obejmuje
- Atylko lasy
- Bróżnorodność genetyczną, gatunkową i ekosystemową
- Ctylko liczbę gatunków ssaków
- Dskały i minerały
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: różnorodność genetyczną, gatunkową i ekosystemową – Bioróżnorodność opisuje się na trzech poziomach: genów, gatunków i ekosystemów.
Co jest zagrożeniem dla bioróżnorodności?
- AOdtwarzanie mokradeł
- BZmiana użytkowania ziemi i inwazje gatunków obcych
- CTworzenie parków narodowych
- DOchrona siedlisk
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Zmiana użytkowania ziemi i inwazje gatunków obcych – Zamiana lasów na pola niszczy siedliska, a gatunki obce wypierają rodzime.
Sieć Natura 2000 obejmuje
- Apaństwa Unii Europejskiej
- Bcałą Afrykę
- Ctylko Polskę
- DAmerykę Południową
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: państwa Unii Europejskiej – To unijna sieć obszarów chroniących cenne siedliska i gatunki.
Czerwona lista IUCN to
- Alista jaskiń
- Bspis geoparków
- Cplan zalesiania
- Dwykaz gatunków zagrożonych wyginięciem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: wykaz gatunków zagrożonych wyginięciem – IUCN (Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody) ocenia stopień zagrożenia gatunków.
Konwencję o różnorodności biologicznej przyjęto w
- A2015 r. w Paryżu
- B1945 r. w San Francisco
- C1997 r. w Kioto
- D1992 r. w Rio de Janeiro
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 1992 r. w Rio de Janeiro – Konwencję podpisano na Szczycie Ziemi w Rio w 1992 r., a Kioto i Paryż to porozumienia klimatyczne.
Który przykład ochrony obejmuje zarówno georóżnorodność, jak i bioróżnorodność?
- AJaskinia krasowa z naciekami i zimowiskiem nietoperzy
- BAutostrada
- CPole kukurydzy
- DCzynna kopalnia odkrywkowa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Jaskinia krasowa z naciekami i zimowiskiem nietoperzy – Jaskinia ma cenne formy nieożywione i unikatową faunę.
Geoparki chronią przede wszystkim
- Awartościowe dziedzictwo geologiczne i krajobraz
- Bgatunki ptaków wędrownych
- Cwyłącznie zabytki architektury
- Dpola uprawne
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: wartościowe dziedzictwo geologiczne i krajobraz – Geopark to obszar o cennym dziedzictwie geologicznym, wykorzystywany też w edukacji i turystyce.
Cały dział „Geozagrożenia i zasoby”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.